सीहविक्कीळितनयववण्णना

आघातानन्दनादीनं अकरणवचनेन सतिसिद्धि. सतिया हि सावज्जानवज्जे, तत्थ च आदीनवानिसंसे सल्लक्खेत्वा सावज्जं पहाय अनवज्जं समादाय वत्ततीति. तथा मिच्छाजीवा पटिविरतिवचनेन वीरियसिद्धि. वीरियेन हि कामब्यापादविहिंसावितक्के विनोदेति, वीरियसाधनञ्च आजीवपारिसुद्धिसीलन्ति. पाणातिपातादीहि पटिविरतिवचनेन सतिसिद्धि. सतिया हि सावज्जानवज्जे, तत्थ च आदीनवानिसंसे सल्लक्खेत्वा सावज्जं पहाय अनवज्जं समादाय वत्तति. तथा हि सा ‘‘विसयाभिमुखभावपच्चुपट्ठाना’’ति च वुच्चति. ‘‘तयिदं भिक्खवे तथागतो पजानाती’’तिआदिना समाधिपञ्ञासिद्धि. पञ्ञाय हि यथाभूतावबोधो, समाहितो च यथाभूतं पजानातीति. तथा ‘‘निच्चो धुवो’’तिआदिना अनिच्चे ‘‘निच्च’’न्ति विपल्लासो, ‘‘अरोगो परं मरणा, एकन्तसुखी अत्ता दिट्ठधम्मनिब्बानप्पत्तो’’ति च एवमादीहि असुखे ‘‘सुख’’न्ति विपल्लासो, ‘‘पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो’’तिआदिना असुभे ‘‘सुभ’’न्ति विपल्लासो, सब्बेहेव च दिट्ठिदीपकपदेहि अनत्तनि ‘‘अत्ता’’ति विपल्लासोति एवमेत्थ चत्तारो विपल्लासा सिद्धा होन्ति, तेसं पटिपक्खतो चत्तारि सतिपट्ठानानि सिद्धानेव होन्ति. तत्थ चतूहि इन्द्रियेहि चत्तारो पुग्गला निद्दिसितब्बा.

कथं? दुविधो हि तण्हाचरितो मुदिन्द्रियो च तिक्खिन्द्रियो चाति, तथा दिट्ठिचरितो. तेसु पठमो असुभे ‘‘सुभ’’न्ति विपल्लत्तदिट्ठि सतिबलेन यथाभूतं कायसभावं सल्लक्खेत्वा सम्मत्तनियामं ओक्कमति. दुतियो असुखे ‘‘सुख’’न्ति विपल्लत्तदिट्ठि ‘‘उप्पन्नं कामवितक्कं नाधिवासेती’’तिआदिना (म. नि. १.२६; अ. नि. ४.१४; ६.५८) वुत्तेन वीरियसंवरसङ्खातेन वीरियबलेन तं विपल्लासं विधमति. ततियो अनिच्चे ‘‘निच्च’’न्ति अयाथावगाही समथबलेन समाहितभावतो सङ्खारानं खणिकभावं यथाभूतं पटिविज्झति. चतुत्थो सन्ततिसमूहकिच्चारम्मणघनविचित्तत्ता फस्सादिधम्मपुञ्जमत्ते अनत्तनि ‘‘अत्ता’’ति मिच्छाभिनिवेसी चतुकोटिकसुञ्ञतामनसिकारेन तं मिच्छाभिनिवेसं विद्धंसेति. चतूहि चेत्थ विपल्लासेहि चतुरासवोघयोगकायगन्थअगतितण्हुप्पादुपादानसत्तविञ्ञाणट्ठितिअपरिञ्ञादिवसेन सब्बो अकुसलपक्खो नेतब्बो. तथा चतूहि सतिपट्ठानेहि चतुब्बिधझानविहाराधिट्ठानसुखभागियधम्मअप्पमञ्ञासम्मप्पधानइद्धिपादादिवसेन सब्बो वोदानपक्खो नेतब्बोति अयं सीहविक्कीळितस्स नयस्स भूमि. इधापि सुभसञ्ञासुखसञ्ञाहि, चतूहिपि वा विपल्लासेहि समुदयसच्चं, तेसं अधिट्ठानारम्मणभूता पञ्चुपादानक्खन्धा दुक्खसच्चन्तिआदिना सच्चयोजना वेदितब्बा.