पकरणनयवण्णना
अयं पन पकरणनयेन पाळिया अत्थवण्णना – सा पनायं अत्थवण्णना यस्मा देसनाय समुट्ठानप्पयोजनभाजनेसु पिण्डत्थेसु च निद्धारितेसु सुकरा होति सुविञ्ञेय्या च, तस्मा सुत्तदेसनाय समुट्ठानादीनि पठमं निद्धारयिस्साम. तत्थ समुट्ठानं ताव वुत्तं ‘‘वण्णावण्णभणन’’न्ति. अपिच निन्दापसंसासु विनेय्याघातानन्दादिभावानापत्ति, तत्थ च आदीनवदस्सनं समुट्ठानं. तथा निन्दापसंसासु पटिपज्जनक्कमस्स, पसंसाविसयस्स खुद्दकादिवसेन अनेकविधस्स सीलस्स, सब्बञ्ञुतञ्ञाणस्स सस्सतादिदिट्ठिट्ठानेसु ततुत्तरि च अप्पटिहतचारताय, तथागतस्स च कत्थचि अपरियापन्नताय अनवबोधो समुट्ठानं.
वुत्तविपरियायेन पयोजनं वेदितब्बं. विनेय्याघातानन्दादिभावापत्ति आदिकञ्हि इमं देसनं पयोजेतीति. तथा कुहनलपनादिनानाविधमिच्छाजीवविद्धंसनं, द्वासट्ठिदिट्ठिजालविनिवेठनं, दिट्ठिसीसेन पच्चयाकारविभावनं, छफस्सायतनवसेन चतुसच्चकम्मट्ठाननिद्देसो, सब्बदिट्ठिगतानं अनवसेसपरियादानं, अत्तनो अनुपादापरिनिब्बानदीपनञ्च पयोजनानि.
वण्णावण्णनिमित्तं अनुरोधविरोधवन्तचित्ता कुहनादिविविधमिच्छाजीवनिरता सस्सतादिदिट्ठिपङ्कं निमुग्गा, सीलक्खन्धादीसु अपरिपूरकारिताय अनवबुद्धगुणविसेसञाणा विनेय्या इमिस्सा धम्मदेसनाय भाजनं.
पिण्डत्था पन आघातादीनं अकरणीयतावचनेन पटिञ्ञानुरूपं समणसञ्ञाय नियोजनं, खन्तिसोरच्चानुट्ठानं, ब्रह्मविहारभावनानुयोगो, सद्धापञ्ञासमायोगो, सतिसम्पजञ्ञाधिट्ठानं, पटिसङ्खानभावनाबलसिद्धि, परियुट्ठानानुसयप्पहानं, उभयहितपटिपत्ति, लोकधम्मेहि अनुपलेपो च दस्सिता होन्ति. तथा पाणातिपातादीहि पटिविरतिवचनेन सीलविसुद्धि दस्सिता, ताय च हिरोत्तप्पसम्पत्ति, मेत्ताकरुणासमङ्गिता, वीतिक्कमप्पहानं, तदङ्गपहानं, दुच्चरितसंकिलेसप्पहानं, विरतित्तयसिद्धि, पियमनापगरुभावनीयतानिप्फत्ति, लाभसक्कारसिलोकसमुदागमो, समथविपस्सनानं अधिट्ठानभावो, अकुसलमूलतनुकरणं, कुसलमूलरोपनं, उभयानत्थदूरीकरणं, परिसासु विसारदता, अप्पमादविहारो,परेहि दुप्पधंसियता, अविप्पटिसारादिसमङ्गिता च दस्सिता होन्ति.
‘‘गम्भीरा’’तिआदिवचनेहि गम्भीरधम्मविभावनं, अलब्भनेय्यपतिट्ठता, कप्पानं असङ्ख्येय्येनापि दुल्लभपातुभावता, सुखुमेनपि ञाणेन पच्चक्खतो पटिविज्झितुं असक्कुणेय्यता, धम्मन्वयसङ्खातेन अनुमानञाणेनापि दुरधिगमनीयता, पस्सद्धसब्बदरथता, सन्तधम्मविभावनं, सोभनपरियोसानता, अतित्तिकरभावो, पधानभावप्पत्ति, यथाभूतञाणगोचरता, सुखुमसभावता, महापञ्ञाविभावना च दस्सिता होन्ति. दिट्ठिदीपकपदेहि समासतो सस्सतुच्छेददिट्ठियो पकासिताति ओलीनतातिधावनविभावनं, उपायविनिबद्धनिद्देसो, मिच्छाभिनिवेसकित्तनं, कुम्मग्गपटिपत्तिया पकासना, विपरियेसग्गाहपञ्ञापनं, परामासपरिग्गहो, पुब्बन्तापरन्तानुदिट्ठिपतिट्ठापनं, भवविभवदिट्ठिविभागो, तण्हाविज्जापवत्ति, अन्तवानन्तवादिट्ठिनिद्देसो, अन्तद्वयावतारणं, आसवोघयोगकिलेसगन्थसंयोजनूपादानविसेसविभज्जनञ्च दस्सितानि होन्ति. तथा ‘‘वेदनानं समुदय’’न्तिआदिवचनेहि चतुन्नं अरियसच्चानं अनुबोधपटिवेधसिद्धि, विक्खम्भनसमुच्छेदप्पहानं, तण्हाविज्जाविगमो, सद्धम्मट्ठितिनिमित्तपरिग्गहो, आगमाधिगमसम्पत्ति, उभयहितपटिपत्ति, तिविधपञ्ञापरिग्गहो, सतिसम्पजञ्ञानुट्ठानं, सद्धापञ्ञासमायोगो, सम्मावीरियसमथानुयोजनं, समथविपस्सनानिप्फत्ति च दस्सिता होन्ति.
‘‘अजानतं अपस्सत’’न्ति अविज्जासिद्धि, ‘‘तण्हागतानं परितस्सितविप्फन्दितन्ति तण्हासिद्धि, तदुभयेन च नीवरणसंयोजनद्वयसिद्धि, अनमतग्गसंसारवट्टानुच्छेदो, पुब्बन्ताहरणअपरन्तपटिसन्धानानि, अतीतपच्चुप्पन्नकालवसेन हेतुविभागो, अविज्जातण्हानं अञ्ञमञ्ञानतिवत्तनट्ठेन अञ्ञमञ्ञूपकारिता, पञ्ञाविमुत्तिचेतोविमुत्तीनं पटिपक्खनिद्देसो च दस्सिता होन्ति. ‘‘तदपि फस्सपच्चया’’ति सस्सतादिपञ्ञापनस्स पच्चयाधीनवुत्तिताकथनेन धम्मानं निच्चतापटिसेधो, अनिच्चतापतिट्ठापनं, परमत्थतो कारकादिपटिक्खेपो, एवंधम्मतादिनिद्देसो, सुञ्ञतापकासनं, समत्तनियामपच्चयलक्खणविभावनञ्च दस्सितानि होन्ति.
‘‘उच्छिन्नभवनेत्तिको’’तिआदिना भगवतो पहानसम्पत्ति, विज्जाधिमुत्ति, वसीभावो, सिक्खत्तयनिप्फत्ति, निब्बानधातुद्वयविभागो, चतुरधिट्ठानपरिपूरणं, भवयोनिआदीसु अपरियापन्नता च दस्सिता होन्ति. सकलेन पन सुत्तपदेन इट्ठानिट्ठेसु भगवतो तादिभावो, तत्थ च परेसं पतिट्ठापनं, कुसलधम्मानं आदिभूतधम्मद्वयस्स निद्देसो, सिक्खत्तयूपदेसो, अत्तन्तपादिपुग्गलचतुक्कसिद्धि, कण्हाकण्हविपाकादिकम्मचतुक्कविभागो, चतुरप्पमञ्ञाविसयनिद्देसो, समुदयादिपञ्चकस्स यथाभूतावबोधो, छसारणीयधम्मविभावना, दसनाथकरधम्मपतिट्ठापन्ति एवमादयो निद्धारेतब्बा.