परितस्सितविप्फन्दितवारवण्णना

१०५-११७. मरियादविभागदस्सनत्थन्ति सस्सतादिदिट्ठिदस्सनस्स सम्मादस्सनेन सङ्कराभावविभावनत्थं. तदपि वेदयितन्ति सम्बन्धो. अजानतं अपस्सतन्ति ‘‘सस्सतो अत्ता च लोको चा’’ति ‘‘इदं दिट्ठिट्ठानं एवंगहिकं एवंपरामट्ठं एवंगहितं होति एवंअभिसम्पराय’’न्ति यथाभूतं अजानन्तानं अपस्सन्तानं. तथा यस्मिं वेदयिते अवीततण्हताय एवं दिट्ठिगतं उपादियन्ति, तं वेदयितं समुदयादितो यथाभूतं अजानन्तानं अपस्सन्तानं, एतेन अनावरणञाणसमन्तचक्खूहि यथा तथागतानं यथाभूतमेत्थ ञाणदस्सनं, न एवं दिट्ठिगतिकानं, अथ खो तण्हादिट्ठिपरामासोयेवाति दस्सेति. तेनेव चायं देसना मरियादविभागदस्सनत्था जाता. अट्ठकथायं पन ‘‘यथाभूतं धम्मानं सभावं अजानन्तानं अपस्सन्तान’’न्ति अविसेसेन वुत्तं. न हि सङ्खतधम्मसभावं अजाननमत्तेन मिच्छा अभिनिविसन्तीति. सामञ्ञजोतना विसेसे अवतिट्ठतीति अयं विसेसयोजना कता. वेदयितन्ति ‘‘सस्सतो अत्ता च लोको चा’’ति दिट्ठिपञ्ञापनवसेन पवत्तं दिट्ठिया अनुभूतं अनुभवनं. तण्हागतानन्ति तण्हाय गतानं उपगतानं, पवत्तानं वा. तञ्च खो पनेतन्ति च यथावुत्तं वेदयितं पच्चामसति. तञ्हि वट्टामिसभूतं दिट्ठितण्हासल्लानुविद्धताय सउब्बिलत्ता चञ्चलं, न मग्गफलसुखं विय एकरूपेन अवतिट्ठतीति. तेनेवाह ‘‘परितस्सितेना’’तिआदि.

अथ वा एवं विसेसकारणतो द्वासट्ठि दिट्ठिगतानि विभजित्वा इदानि अविसेसकारणतो तानि दस्सेतुं ‘‘तत्र भिक्खवे’’तिआदिका देसना आरद्धा. सब्बेसञ्हि दिट्ठिगतिकानं वेदना अविज्जा तण्हा च अविसिट्ठकारन्ति. तत्थ तदपीति ‘‘सस्सतं अत्तानञ्च लोकञ्च पञ्ञपेन्ति’’ति एत्थ यदेतं ‘‘सस्सतो अत्ता च लोको चा’’ति पञ्ञापनं, तदपि. सुखादिभेदं तिविधवेदयितं यथाक्कमं दुक्खसल्लानिच्चतो, अविसेसेन समुदयत्थङ्गमस्सादादीनवनिस्सरणतो वा यथाभूतं अजानन्तानं अपस्सन्तानं, ततो एव च सुखादिपत्थनासम्भवतो तण्हाय उपगतत्ता तण्हागतानं तण्हापरितस्सितेन दिट्ठिविप्फन्दितमेव दिट्ठिचलनमेव, ‘‘असति अत्तनि को वेदनं अनुभवती’’ति कायवचीद्वारेसु दिट्ठिया चोपनप्पत्तिमत्तमेव वा, न पन दिट्ठिया पञ्ञापेतब्बो सस्सतो कोचि धम्मो अत्थीति अत्थो. एकच्चसस्सतवादादीसुपि एसेव नयो.