तण्हापदनिद्देसवण्णना
२३२. ममत्तेनाति सम्पियायमानेन, अस्सादनतण्हायाति वुत्तं होति. तत्थ पुत्तो विय वेदना दट्ठब्बा, खीरादयो विय वेदनाय पच्चयभूता रूपादयो, खीरादिदायिका धाति विय रूपादिछळारम्मणदायका चित्तकारादयो छ. तत्थ वेज्जो रसायनोजावसेन तदुपत्थम्भितजीवितवसेन च धम्मारम्मणस्स दायकोति दट्ठब्बो. आरम्मणपच्चयो उप्पज्जमानस्स आरम्मणमत्तमेव होति, न उपनिस्सयो विय उप्पादकोति उप्पादकस्स उपनिस्सयस्सेव वसेन ‘‘एकधावा’’ति वुत्तं. उपनिस्सयेन वा आरम्मणूपनिस्सयो सङ्गहितो, तेन च आरम्मणभावेन तंसभावो अञ्ञोपि आरम्मणभावो दीपितो होतीति उपनिस्सयवसेनेव पच्चयभावो वुत्तोति वेदितब्बो.
यस्मा वातिआदिना न केवलं विपाकसुखवेदना एव, तिस्सोपि पन वेदना विपाका विसेसेन तण्हाय उपनिस्सयपच्चयो, अविसेसेन इतरा चाति दस्सेति. उपेक्खा पन सन्तत्ता, सुखमिच्चेव भासिताति तस्मा सापि भिय्यो इच्छनवसेन तण्हाय उपनिस्सयोति अधिप्पायो. उपेक्खा पन अकुसलविपाकभूता अनिट्ठत्ता दुक्खे अवरोधेतब्बा, इतरा इट्ठत्ता सुखेति सा दुक्खं विय सुखं विय च उपनिस्सयो होतीति सक्का वत्तुन्ति. ‘‘वेदनापच्चया तण्हा’’ति वचनेन सब्बस्स वेदनावतो पच्चयस्स अत्थिताय तण्हुप्पत्तिप्पसङ्गे तंनिवारणत्थमाह ‘‘वेदनापच्चया चापी’’तिआदि.
ननु ‘‘अनुसयसहाया वेदना तण्हाय पच्चयो होती’’ति वचनस्स अभावा अतिप्पसङ्गनिवत्तनं न सक्का कातुन्ति? न, वट्टकथाय पवत्तत्ता. वट्टस्स हि अनुसयविरहे अभावतो अनुसयसहितायेव पच्चयोति अत्थतो वुत्तमेतं होतीति. अथ वा ‘‘अविज्जापच्चया’’ति अनुवत्तमानत्ता अनुसयसहिताव पच्चयोति विञ्ञायति. ‘‘वेदनापच्चया तण्हा’’ति च एत्थ वेदनापच्चया एव तण्हा, न वेदनाय विनाति अयं नियमो विञ्ञायति, न वेदनापच्चया तण्हा होति एवाति, तस्मा अतिप्पसङ्गो नत्थि एवाति.
वुसीमतोति वुसितवतो, वुसितब्रह्मचरियवासस्साति अत्थो. वुस्सतीति वा ‘‘वुसी’’ति मग्गो वुच्चति, सो एतस्स वुत्थो अत्थीति वुसीमा. अग्गफलं वा परिनिट्ठितवासत्ता ‘‘वुसी’’ति वुच्चति, तं एतस्स अत्थीति वुसीमा.
तण्हापदनिद्देसवण्णना निट्ठिता.