२. अभिधम्मभाजनीयवण्णना

७२५. अवुत्तत्ताति ‘‘तेसं विपाके ञाण’’न्ति सामञ्ञेन वत्वा विसेसेन अवुत्तत्ताति अधिप्पायो. एत्थ च किरियानं अविपाकत्ता धम्मभावो न वुत्तोति. यदि एवं विपाका न होन्तीति अत्थभावो च न वत्तब्बोति? न, पच्चयुप्पन्नत्ता. एवञ्चे कुसलाकुसलानम्पि अत्थभावो आपज्जतीति. नप्पटिसिद्धो, विपाकस्स पन पधानहेतुताय पाकटत्ता धम्मभावोव तेसं वुत्तो. किरियानं पच्चयत्ता धम्मभावो आपज्जतीति चे? नायं दोसो अप्पटिसिद्धत्ता, कम्मफलसम्बन्धस्स पन अहेतुत्ता धम्मभावो न वुत्तो. अपिच ‘‘अयं इमस्स पच्चयो, इदं पच्चयुप्पन्न’’न्ति एवं भेदं अकत्वा केवलं कुसलाकुसले विपाककिरियधम्मे च सभावतो पच्चवेक्खन्तस्स धम्मपटिसम्भिदा अत्थपटिसम्भिदा च होतीतिपि तेसं अत्थधम्मता न वुत्ताति वेदितब्बा. कुसलाकुसलवारेसु च धम्मपटिसम्भिदा कुसलाकुसलानं पच्चयभावं सत्तिविसेसं सनिप्फादेतब्बतं पस्सन्ती निप्फादेतब्बापेक्खा होतीति तंसम्बन्धेनेव ‘‘तेसं विपाके ञाणं अत्थपटिसम्भिदा’’ति वुत्तं. सभावदस्सनमत्तमेव पन अत्थपटिसम्भिदाय किच्चं निप्फन्नफलमत्तदस्सनतोति तस्सा निप्फादकानपेक्खत्ता विपाकवारे ‘‘तेसं विपच्चनके ञाणं धम्मपटिसम्भिदा’’ति न वुत्तन्ति वेदितब्बं.

सभावपञ्ञत्तियाति न सत्तादिपञ्ञत्तिया, अविपरीतपञ्ञत्तिया वा. खोभेत्वाति लोमहंसजननसाधुकारदानादीहि खोभेत्वा. पुन धम्मस्सवने जानिस्सथाति अप्पस्सुतत्ता दुतियवारं कथेन्तो तदेव कथेस्सतीति अधिप्पायो.

७४६. भूमिदस्सनत्थन्ति एत्थ कामावचरा लोकुत्तरा च भूमि ‘‘भूमी’’ति वेदितब्बा, चित्तुप्पादा वाति.

अभिधम्मभाजनीयवण्णना निट्ठिता.