३. पच्चयवारवण्णना

२४३. पच्चयाति एत्थ पति अयो पच्चयो. पति-सद्दो पतिट्ठत्थं दीपेति, अय-सद्दो गतिं, पतिट्ठाभूता गति निस्सयो पच्चयोति वुत्तं होति, ततो पच्चया, पच्चयकरणतो तदायत्तभावगमनतो वाति अत्थो.

‘‘महाभूते पच्चया चित्तसमुट्ठानं रूप’’न्ति (पट्ठा. १.१.२४५) भूतुपादारूपानि सह सङ्गण्हित्वा वुत्तं. अट्ठकथायं पन चित्तसमुट्ठाने च महाभूते निस्साय चित्तसमुट्ठानं उपादारूपन्ति सयं निस्सयो अहुत्वा निस्सये उप्पज्जमानेन उपादारूपेन निदस्सनं कतन्ति दट्ठब्बं.

२५५. असञ्ञ…पे… कटत्तारूपं उपादारूपन्ति एत्थ यो पटिच्चवारे सहजाते कम्मउतुजानं, कम्मे च एकन्तानेकन्तकम्मजानं वसेन अत्थो वुत्तो, सो नाधिप्पेतो एव ‘‘कटत्तारूप’’न्ति कम्मसमुट्ठानरूपस्सेव सब्बस्स च गहितत्ताति तं पहाय यथागहितस्स कटत्तारूपस्स विसेसनवसेन ‘‘उपादारूपसङ्खातं कटत्तारूप’’न्ति अत्थमाह. महाभूते पन पटिच्च पच्चया च महाभूतानं उप्पत्ति न निवारेतब्बाति उपादारूपग्गहणेन कटत्तारूपग्गहणं अविसेसेत्वा उपादारूपानं निवत्तेतब्बानं अत्थिताय कटत्तारूपग्गहणेनेव उपादारूपग्गहणस्स विसेसनं दट्ठब्बं.

२६९-२७६. ‘‘अब्याकतेन अब्याकतं, कुसलं, अकुसल’’न्ति वत्तब्बे ‘‘अब्याकतेन कुसलं, अकुसलं, अब्याकत’’न्ति, ‘‘कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा कुसलस्साति अनामसित्वा’’ति च पुरिमपाठे पमादलेखा दट्ठब्बा.

२८६-२८७. नहेतुपच्चया नपुरेजाते द्वेति एत्थ अट्ठकथायं ‘‘आरुप्पे पन अहेतुकमोहस्स अहेतुककिरियस्स च वसेन द्वेति वुत्ता, नविप्पयुत्ते द्वेति आरुप्पे अहेतुकाकुसलकिरियवसेना’’ति वुत्तं, तं लब्भमानेसु एकदेसेन निदस्सनवसेन वुत्तन्ति दट्ठब्बं. आरुप्पे पन अहेतुकमोहस्स अहेतुककिरियाय अहेतुकपटिसन्धिया एकच्चस्स च रूपस्स वसेन द्वे वुत्ताति, नविप्पयुत्ते द्वेति आरुप्पे अहेतुकाकुसलकिरियाएकच्चरूपानं वसेनाति वुत्तन्ति. ‘‘नोनत्थिनोविगतेसु एकन्ति सब्बरूपस्स वसेना’’ति वुत्तं, नहेतुमूलकत्ता इमस्स नयस्स हेतुपच्चयं लभन्तं न लब्भतीति ‘‘एकच्चस्स रूपस्स वसेना’’ति भवितब्बं. चक्खादिधम्मवसेन पन चित्तसमुट्ठानादिकोट्ठासवसेन वा सब्बं लब्भतीति ‘‘सब्बरूपस्सा’’ति वुत्तं सिया.

२८९-२९६. आगतानागतन्ति पञ्हवसेन वुत्तं, लब्भमानालब्भमानन्ति आगते च पञ्हे लब्भमानालब्भमानधम्मवसेन.

पच्चयवारवण्णना निट्ठिता.