१८. मग्गपच्चयनिद्देसवण्णना
१८. पञ्ञा वितक्को सम्मावाचाकम्मन्ताजीवा वीरियं सति समाधि मिच्छादिट्ठि मिच्छावाचाकम्मन्ताजीवाति इमानि द्वादसङ्गानीति एत्थ दुविधम्पि सङ्कप्पं वीरियं समाधिञ्च वितक्कवीरियसमाधिवचनेहि सङ्गण्हित्वा ‘‘अयमेव खो, आवुसो, अट्ठङ्गिको मिच्छामग्गो अब्रह्मचरियं. सेय्यथिदं – मिच्छादिट्ठि…पे… मिच्छासमाधी’’तिआदीहि (सं. नि. ५.१८) सुत्तवचनेहि मिच्छावाचाकम्मन्ताजीवेसुपि मग्गङ्गवोहारसिद्धितो तेहि सह द्वादसङ्गानि इध लब्भमानानि च अलब्भमानानि च मग्गङ्गवचनसामञ्ञेन सङ्गण्हित्वा वुत्तानि. एवञ्हि सुत्तन्तवोहारोपि दस्सितो होति, एवं पन दस्सेन्तेन ‘‘मग्गपच्चयनिद्देसे मग्गङ्गानी’’ति एवं उद्धरित्वा तस्स पाठगतस्स मग्गङ्गसद्दस्स अत्थभावेन इमानि द्वादसङ्गानि न दस्सेतब्बानि. न हि पाळियं मग्गङ्गसद्दस्स मिच्छावाचाकम्मन्ताजीवोति अत्थो वत्तब्बो. तेहि सम्मावाचादीहि पटिपक्खा चेतनाधम्मा तप्पटिपक्खभावतोयेव ‘‘मिच्छामग्गङ्गानी’’ति सुत्ते वुत्तानि, न पन मग्गपच्चयभावेन. मग्गङ्गानि मग्गपच्चयभूतानि च इध पाळियं ‘‘मग्गङ्गानी’’ति वुत्तानि, न च अञ्ञं उद्धरित्वा अञ्ञस्स अत्थो वत्तब्बो. परियायनिप्परियायमग्गङ्गदस्सनत्थं पन इच्छन्तेन पाळिगतमग्गङ्गसद्दपतिरूपको अञ्ञो मग्गङ्गसद्दो उभयपदत्थो उद्धरितब्बो यथा ‘‘अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानी’’ति (पारा. ३८६, ४०५). इध पन ‘‘मग्गपच्चयनिद्देसे मग्गङ्गानी’’ति पाळिगतोयेव मग्गङ्गसद्दो उद्धटो, न च अत्थुद्धरणवसेन दस्सेत्वा अधिप्पेतत्थनियमनं कतं, तस्मा पाळियं मग्गङ्गसद्दस्स मिच्छावाचादीनं अत्थभावो मा होतूति ‘‘सम्मादिट्ठिसङ्कप्पवाचाकम्मन्ताजीववायामसतिसमाधिमिच्छादिट्ठिसङ्कप्पवायामसमाधयोति इमानि द्वादसङ्गानी’’ति पठन्ति. ननु एवं ‘‘अहेतुकचित्तुप्पादवज्जेसू’’ति न वत्तब्बं. न हि तेसु सम्मादिट्ठिआदयो यथावुत्ता सन्ति, ये वज्जेतब्बा सियुन्ति? न, उप्पत्तिट्ठाननियमनत्थत्ता. अहेतुकचित्तुप्पादवज्जेस्वेव एतानि उप्पज्जन्ति, नाहेतुकचित्तुप्पादेसु. तत्थुप्पन्नानि द्वादसङ्गानीति अयञ्हेत्थ अत्थो.
मग्गपच्चयनिद्देसवण्णना निट्ठिता.