४. चतुक्कनिद्देसवण्णना
१३३. परेन कतं दुस्सील्यं आणत्तिया अत्तना च पयोगेन कतन्ति आणत्तिया पापस्स दायादो ‘‘ततो उपड्ढस्स दायादो’’ति वुत्तो.
१४५. अयन्ति ‘‘तेसु पठमो’’तिआदिकं नयं वदति.
१४८. देसनाय धम्मानं ञाणस्स आपाथभावसम्पादनं ञाणुग्घाटनं. सह उदाहटवेलायाति उदाहटवेलाय सद्धिं तस्मिं काले अनतिक्कन्ते एवाति अत्थो.
१५२. तन्ति अनन्तरवचनं वदति. ‘‘कतमो लोको’’ति वुत्ते ‘‘पञ्चुपादानक्खन्धा’’ति महन्तं अत्थं सङ्गहित्वा ठितवचनं अत्थयुत्तं. लुज्जतीति लोकोति कारणयुत्तं.
१५६. सहितासहितस्साति सहितासहितेति अत्थो, सहितासहितस्स परिच्छिन्दनेति वा. द्वेयेवाति दुतियचतुत्थायेव. देसकसावकसम्पत्तिया बोधेतुं समत्थताय सभावधम्मकथिका, सच्चधम्मकथिकाति अत्थो.
१५७. कुसलधम्मेहि चित्तस्स वासनाभावना वासधुरं. अयं पापपुग्गलोति चतुत्थो वुत्तो, न पठमो. पठमो हि अविसंवादेतुकामो वेरञ्जब्राह्मणसदिसो अधिप्पेतोति.
१५९. पुग्गलेपि अरियानं अभिक्कमनादिसदिसताति पुग्गले अभिक्कमनादीनं अरियानं अभिक्कमनादिसदिसताति अत्थो, अरियानं अभिक्कमनादिना पुग्गलस्स सदिसताति वा सदिसाभिक्कमनादिताति अत्थो.
१६६. दुस्सीलं ‘‘दुस्सीलो’’ति वदन्तो भूतं भासति नाम. पाणातिपातेन दुस्सीलं अदिन्नादानेन दुस्सीलोति अवत्वा पाणातिपातेनेवाति वदन्तो तच्छं भासति नाम. यमिदं ‘‘कालेना’’ति वुत्तं, तत्र तस्मिं वचने, यो ‘‘कालेन भणती’’ति वुत्तो, सो कीदिसोति दस्सनत्थं ‘‘कालञ्ञू होती’’तिआदि वुत्तन्ति दस्सेन्तो ‘‘यमिदं कालेनाति वुत्तं, तत्र यो पुग्गलो’’तिआदिमाह.
१६८. आगमनविपत्ति नाम कम्मं, पुब्बुप्पन्नपच्चयविपत्ति सुक्कसोणितं. पवत्ते, पवत्तस्स वा पच्चया पवत्तपच्चया, आहारादयो. जोतेतीति जोति, आलोको. कुलसम्पत्तियादीहि जोतमानो च जोति वियाति जोति.
१७३. पहीनावसिट्ठकिलेसपच्चवेक्खणापि येहि किलेसेहि विमुत्तो अविमुत्तो च, तेसं दस्सनवसेन विमुत्तिदस्सनमेव होतीति आह ‘‘विमुत्तिञाणदस्सनं एकूनवीसतिविधं पच्चवेक्खणञाण’’न्ति.
१७४. यानि कानिचि तन्तावुतानन्ति तन्तावुतानं वत्थानं यानि कानिचि वत्थानीति वुत्तं होति. सायं ततियं अस्साति सायततियो. अनुयुञ्जनं अनुयोगो. तं अनुयुत्तोति उपयोगवचनं दट्ठब्बं, भावनपुंसकं वा.
१७८. तत्थ सिक्खनभावेनाति सिक्खाय साजीवे च सिक्खनभावेन. सिक्खं परिपूरेन्तोति सीलसंवरं परिपूरेन्तो. साजीवञ्च अवीतिक्कमन्तोति ‘‘नामकायो पदकायो निरुत्तिकायो ब्यञ्जनकायो’’ति वुत्तं सिक्खापदं भगवतो वचनं अवीतिक्कमन्तो हुत्वाति अत्थो. इदमेव च द्वयं ‘‘सिक्खन’’न्ति वुत्तं. तत्थ साजीवानतिक्कमो सिक्खापारिपूरिया पच्चयो. ततो हि याव मग्गा संवरपारिपूरी होतीति. विनासनभावतोति हिंसनभावतो. हलिद्दिरागो विय न थिरकथो होतीति एत्थ कथाय अट्ठितभावेन हलिद्दिरागसदिसता वेदितब्बा, न पुग्गलस्स.
१७९. दारुमासकोति ये वोहारं गच्छन्तीति इति-सद्देन एवंपकारे दस्सेति. अञ्ञं दस्सेत्वा अञ्ञस्स परिवत्तनन्ति दसग्घनकं वत्थयुगं दस्सेत्वा तस्स अजानन्तस्स पञ्चग्घनकस्स दानं.
१८१. अविकिण्णसुखन्ति रूपादीसु सुभादिपरिकप्पनवसेन अविसटसुखं.
१८७. खन्धधम्मेसु अनिच्चादिवसेन पवत्ता विपस्सना मग्गफललाभेन पटिलद्धा नाम होति तदलाभेन अनवट्ठानतोति मग्गफललाभी एव ‘‘अधिपञ्ञाधम्मविपस्सनालाभी’’ति वुत्तो, मग्गफलञाणमेव च अधिकपञ्ञाभावतो चतुसच्चधम्मे सब्बधम्मस्स वरे निब्बाने एव वा विसिट्ठदस्सनभावतो च अधिपञ्ञाधम्मविपस्सनाति दट्ठब्बा.
१८९. सुतेन अनुपपन्नोति यथासुतेन वा अत्थेन वा न समन्नागतोति अत्थो.
चतुक्कनिद्देसवण्णना निट्ठिता.