७. पठमवेरसुत्तवण्णना

२७. सत्तमे (सं. नि. टी. २.२४१) यतोति यस्मिं काले. अयञ्हि तो-सद्दो दा-सद्दो विय इध कालविसयो, यदाति वुत्तं होति. भयानि वेरानीति भीयते भयं, भयेन योगा, भायितब्बेन वा भयं एव वेरप्पसवट्ठेन वेरन्ति च लद्धनामा चेतनादयो. पाणातिपातादयो हि यस्स पवत्तन्ति, यञ्च उद्दिस्स पवत्तीयन्ति, उभयेसञ्च वेरावहा, ततो एव चेते भायितब्बा वेरसञ्जनका नामाति. सोतस्स अरियमग्गस्स आदितो पज्जनं पटिपत्ति अधिगमो सोतापत्ति. तदत्थाय तत्थ पतिट्ठितस्स च अङ्गानि सोतापत्तियङ्गानि. दुविधञ्हि (सं. नि. अट्ठ. २.२.४१) सोतापत्तियङ्गं सोतापत्तिअत्थाय च अङ्गं कारणं, यं सोतापत्तिमग्गप्पटिलाभतो पुब्बभागे सोतापत्तिप्पटिलाभाय संवत्तति, ‘‘सप्पुरिससंसेवो सद्धम्मस्सवनं योनिसोमनसिकारो धम्मानुधम्मपटिपत्ती’’ति (दी. नि. ३.३११) एवं आगतं. पटिलद्धगुणस्स च सोतापत्तिं पत्वा ठितस्स अङ्गं, यं ‘‘सोतापन्नस्स अङ्ग’’न्तिपि वुच्चति ‘‘सोतापन्नो अङ्गीयति ञायति एतेना’’ति कत्वा, बुद्धे अवेच्चप्पसादादीनं एतं अधिवचनं. इदमिधाधिप्पेतं.

खीणनिरयोतिआदीसु आयतिं तत्थ अनुप्पज्जनताय खीणो निरयो मय्हति, सो अहं खीणनिरयो. एस नयो सब्बत्थ. सोतापन्नोति मग्गसोतं आपन्नो. अविनिपातधम्मोति न विनिपातसभावो. नियतोति पठममग्गसङ्खातेन सम्मत्तनियामेन नियतो. सम्बोधिपरायणोति उपरिमग्गत्तयसङ्खातो सम्बोधि परं अयनं मय्हन्ति सोहं सम्बोधिपरायणो, सम्बोधिं अवस्सं अभिसम्बुज्झनकोति अत्थो.

पाणातिपातपच्चयाति पाणातिपातकम्मस्स करणहेतु. भयं वेरन्ति अत्थतो एकं. वेरं वुच्चति विरोधो, तदेव भायितब्बतो ‘‘भय’’न्ति वुच्चति. तञ्च पनेतं दुविधं होति – बाहिरं, अज्झत्तिकन्ति. एकेन हि एकस्स पिता मारितो होति. सो चिन्तेति ‘‘एतेन किर मे पिता मारितो, अहम्पि तंयेव मारेस्सामी’’ति निसितं सत्थं आदाय चरति. या तस्स अब्भन्तरे उप्पन्ना वेरचेतना, इदं बाहिरं वेरं नाम तस्स वेरस्स मूलभूततो वेरकारकपुग्गलतो बहिभावत्ता. या पन इतरस्स ‘‘अयं किर मं मारेस्सामीति चरति, अहमेव नं पठमतरं मारेस्सामी’’ति चेतना उप्पज्जति, इदं अज्झत्तिकं वेरं नाम. इदं ताव उभयम्पि दिट्ठधम्मिकमेव. या पन तं निरये उप्पन्नं दिस्वा ‘‘एतं पहरिस्सामी’’ति जलितं अयमुग्गरं गण्हन्तस्स निरयपालस्स चेतना उप्पज्जति, इदमस्स सम्परायिकं बाहिरं वेरं. या चस्स ‘‘अयं निद्दोसं मं पहरिस्सामीति आगच्छति, अहमेव नं पठमतरं पहरिस्सामी’’ति चेतना उप्पज्जति, इदमस्स सम्परायिकं अज्झत्तं वेरं. यं पनेतं बाहिरं वेरं, तं अट्ठकथासु ‘‘पुग्गलवेर’’न्ति वुच्चति. दुक्खं दोमनस्सन्ति अत्थतो एकमेव. यथा चेत्थ, एवं सेसेसुपि ‘‘इमिना मम भण्डं हटं, मय्हं दारेसु चारित्तं आपन्नं, मुसा वत्वा अत्थो भग्गो, सुरामदमत्तेन इदं नाम कत’’न्तिआदिना नयेन वेरप्पवत्ति वेदितब्बा.

अवेच्चप्पसादेनाति अधिगतेन अचलप्पसादेन. अरियकन्तेहीति पञ्चहि सीलेहि. तानि हि अरियानं कन्तानि पियानि भवन्ति, भवन्तरगतापि अरिया तानि न विजहन्ति, तस्मा ‘‘अरियकन्तानी’’ति वुच्चन्ति. सेसमेत्थ यं वत्तब्बं सिया, तं सब्बं विसुद्धिमग्गे अनुस्सतिनिद्देसे वुत्तन्ति वेदितब्बं.

पठमवेरसुत्तवण्णना निट्ठिता.