१०. सीहनादसुत्तवण्णना
६४. दसमे तथागतबलानीति अञ्ञेहि असाधारणानि तथागतस्सेव बलानि. ननु चेतानि सावकानम्पि एकच्चानि उप्पज्जन्तीति? कामं उप्पज्जन्ति, यादिसानि पन बुद्धानं ठानाट्ठानञाणादीनि, न तादिसानि तदञ्ञेसं कदाचि उप्पज्जन्तीति अञ्ञेहि असाधारणानि. इममेव हि यथावुत्तं लेसं अपेक्खित्वा साधारणभावतो आसयानुसयञाणादीसु एव असाधारणसमञ्ञा निरुळ्हा. यथा पुब्बबुद्धानं बलानि पुञ्ञस्स सम्पत्तिया आगतानि, तथा आगतबलानीति वा तथागतबलानि. उसभस्स इदं आसभं, सेट्ठट्ठानं. पमुखनादन्ति सेट्ठनादं. पटिवेधञाणञ्चेव देसनाञाणञ्चाति एत्थ पञ्ञाय पभावितं अत्तनो अरियफलावहं पटिवेधञाणं. करुणाय पभावितं सावकानं अरियफलावहं देसनाञाणं. तत्थ पटिवेधञाणं उप्पज्जमानं उप्पन्नन्ति दुविधं. तञ्हि अभिनिक्खमनतो याव अरहत्तमग्गा उप्पज्जमानं, फलक्खणे उप्पन्नं नाम. तुसितभवनतो याव महाबोधिपल्लङ्के अरहत्तमग्गा उप्पज्जमानं, फलक्खणे उप्पन्नं नाम. दीपङ्करतो पट्ठाय याव अरहत्तमग्गा उप्पज्जमानं, फलक्खणे उप्पन्नं नाम. देसनाञाणम्पि पवत्तमानं पवत्तन्ति दुविधं. तञ्हि याव अञ्ञातकोण्डञ्ञस्स सोतापत्तिमग्गा पवत्तमानं, फलक्खणे पवत्तं नाम. तेसु पटिवेधञाणं लोकुत्तरं, देसनाञाणं लोकियं. उभयम्पि पनेतं अञ्ञेहि असाधारणं, बुद्धानञ्ञेव ओरसञाणं.
ठानञ्च ठानतो पजानातीति कारणञ्च कारणतो पजानाति. यस्मा तत्थ फलं तिट्ठति तदायत्तवुत्तिताय उप्पज्जति चेव पवत्तति च, तस्मा ठानन्ति वुच्चति. भगवा ‘‘ये ये धम्मा येसं येसं धम्मानं हेतू पच्चया उप्पादाय, तं तं ठानं, ये ये धम्मा येयं येयं धम्मानं न हेतू न पच्चया उप्पादाय, तं तं अट्ठान’’न्ति पजानन्तो ठानतो अट्ठानतो यथाभूतं पजानाति.
समादियन्तीति समादानानि, तानि पन समादियित्वा कतानि होन्तीति आह ‘‘समादियित्वा कतान’’न्ति. कम्ममेव वा कम्मसमादानन्ति एतेन ‘‘समादान’’न्ति सद्दस्स अपुब्बत्थाभावं दस्सेति मुत्तगतसद्दे गतसद्दस्स विय. गतीति निरयादिगतियो. उपधीति अत्तभावो. कालोति कम्मस्स विपच्चनारहकालो. पयोगोति विपाकुप्पत्तिया पच्चयभूता किरिया.
चतुन्नं झानानन्ति पच्चनीकज्झापनट्ठेन आरम्मणूपनिज्झानट्ठेन च चतुन्नं रूपावचरज्झानानं. चतुक्कनयेन हेतं वुत्तं. अट्ठन्नं विमोक्खानन्ति ‘‘रूपी रूपानि पस्सती’’तिआदीनं (म. नि. २.२४८; ३.३१२; ध. स. २४८; पटि. म. १.२०९) अट्ठन्नं विमोक्खानं. तिण्णं समाधीनन्ति सवितक्कसविचारादीनं तिण्णं समाधीनं. नवन्नं अनुपुब्बसमापत्तीनन्ति पठमज्झानसमापत्तिआदीनं नवन्नं अनुपुब्बसमापत्तीनं. एत्थ च पटिपाटिया अट्ठन्नं समाधीतिपि नामं, समापत्तीतिपि चित्तेकग्गतासब्भावतो, निरोधसमापत्तिया तदभावतो न समाधीति नामं. हानभागियं धम्मन्ति अप्पगुणेहि पठमज्झानादीहि वुट्ठितस्स सञ्ञामनसिकारानं कामादिपक्खन्दनं. विसेसभागियं धम्मन्ति पगुणेहि पठमज्झानादीहि वुट्ठितस्स सञ्ञामनसिकारानं दुतियज्झानादिपक्खन्दनं. इति सञ्ञामनसिकारानं कामादिदुतियज्झानादिपक्खन्दनानि हानभागियविसेसभागियधम्माति दस्सितानि. तेहि पन झानानं तंसभावता धम्मसद्देन वुत्ता. तस्माति वुत्तमेवत्थं हेतुभावेन पच्चामसति. वोदानन्ति पगुणतासङ्खातं वोदानं. तञ्हि पठमज्झानादीहि वुट्ठहित्वा दुतियज्झानादीनं अधिगमस्स पच्चयत्ता ‘‘वुट्ठान’’न्ति वुत्तं. ये पन ‘‘निरोधतो फलसमापत्तिया वुट्ठानन्ति पाळि नत्थी’’ति वदन्ति. ते ‘‘निरोधा वुट्ठहन्तस्स नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं फलसमापत्तिया अनन्तरपच्चयेन पच्चयो’’ति इमाय पाळियं (पट्ठा. १.१.४१७) पटिसेधेतब्बा.
सीहनादसुत्तवण्णना निट्ठिता.
महावग्गवण्णना निट्ठिता.