३-४. पधानियङ्गसुत्तादिवण्णना
५३-५४. ततिये पदहतीति पदहनो, भावनमनुयुत्तो योगी, तस्स भावो भावनानुयोगो पदहनभावो. पधानमस्स अत्थीति पधानिको, क-कारस्स य-कारं कत्वा ‘‘पधानियो’’ति वुत्तं. ‘‘अभिनीहारतो पट्ठाय आगतत्ता’’ति वुत्तत्ता पच्चेकबोधिसत्तसावकबोधिसत्तानम्पि पणिधानतो पभुति आगतसद्धा आगमनसद्दा एव, उक्कट्ठनिद्देसेन पन ‘‘सब्बञ्ञुबोधिसत्तान’’न्ति वुत्तं. अधिगमतो समुदागतत्ता अग्गमग्गफलसम्पयुत्ता चापि अधिगमसद्धा नाम, या सोतापन्नस्स अङ्गभावेन वुत्ता. अचलभावेनाति पटिपक्खेन अनधिभवनीयत्ता निच्चलभावेन. ओकप्पनन्ति ओक्कन्दित्वा अधिमुच्चनं, पसादुप्पत्तिया पसादनीयवत्थुस्मिं पसीदनमेव. सुप्पटिविद्धन्ति सुट्ठु पटिविद्धं. यथा तेन पटिविद्धेन सब्बञ्ञुतञ्ञाणं हत्थगतं अहोसि, तथा पटिविद्धं. यस्स बुद्धसुबुद्धताय सद्धा अचला असम्पवेधि, तस्स धम्मसुधम्मताय सङ्घसुप्पटिपन्नताय तेन पटिवेधेन सद्धा न तथाति अट्ठानमेतं अनवकासो. तेनाह भगवा – ‘‘यो, भिक्खवे, बुद्धे पसन्नो धम्मे पसन्नो सङ्घे पसन्नो’’तिआदि. पधानवीरियं इज्झति ‘‘अद्धा इमाय पटिपदाय जरामरणतो मुच्चिस्सामी’’ति सक्कच्चं पदहनतो.
अप्प-सद्दो अभावत्थो ‘‘अप्पसद्दस्स…पे… खो पना’’तिआदीसु वियाति आह ‘‘अरोगो’’ति. समवेपाकिनियाति यथाभुत्तमाहारं समाकारेनेव पचनसीलाय. दळ्हं कत्वा पचन्ती हि गहणी घोरभावेन पित्तविकारादिवसेन रोगं जनेति, सिथिलं कत्वा पचन्ती मन्दभावेन वातविकारादिवसेन तेनाह ‘‘नातिसीताय नाच्चुण्हाया’’ति. गहणितेजस्स मन्दपटुतावसेन सत्तानं यथाक्कमं सीतुण्हसहताति आह ‘‘अतिसीतलग्गहणिको’’तिआदि. याथावतो अच्चयदेसना अत्तनो आविकरणं नामाति आह ‘‘यथाभूतं अत्तनो अगुणं पकासेता’’ति. उदयत्थगामिनियाति सङ्खारानं उदयञ्च वयञ्च पटिविज्झन्तियाति अयमेत्थ अत्थोति आह ‘‘उदयञ्चा’’तिआदि. परिसुद्धायाति निरुपक्किलेसाय. निब्बिज्झितुं समत्थायाति तदङ्गवसेन सविसेसं पजहितुं समत्थाय. तस्स दुक्खस्स खयगामिनियाति यं दुक्खं इमस्मिं ञाणे अनधिगते पवत्तिरहं, अधिगते न पवत्ति, तं सन्धाय वदति. तथाहेस योगावचरो ‘‘चूळसोतापन्नो’’ति वुच्चति. चतुत्थं उत्तानमेव.
पधानियङ्गसुत्तादिवण्णना निट्ठिता.