१०. निस्सारणीयसुत्तवण्णना

२००. दसमे निस्सरन्तीति निस्सरणीयाति वत्तब्बे दीघं कत्वा निद्देसो. कत्तरि हेस अनीय-सद्दो यथा ‘‘निय्यानिया’’ति. तेनाह ‘‘निस्सटा’’ति. कुतो पन निस्सटा? यथासकं पटिपक्खतो. निज्जीवट्ठेन धातुयोति आह ‘‘अत्तसुञ्ञसभावा’’ति. अत्थतो पन धम्मधातुमनोविञ्ञाणधातुविसेसो. तादिसस्स भिक्खुनो किलेसवसेन कामेसु मनसिकारो नत्थीति आह ‘‘वीमंसनत्थ’’न्ति, ‘‘नेक्खम्मनियतं इदानि मे चित्तं, किं नु खो कामवितक्कोपि उप्पज्जिस्सती’’ति वीमंसन्तस्साति अत्थो. पक्खन्दनं नाम अनुप्पवेसो. सो पन तत्थ नत्थीति आह ‘‘नप्पविसती’’ति. पसीदनं नाम अभिरुचि. सन्तिट्ठनं पतिट्ठानं. विमुच्चनं अधिमुच्चनन्ति. तं सब्बं पटिक्खिपन्तो वदति ‘‘पसादं नापज्जती’’तिआदि. एवंभूतं पनस्स चित्तं तस्स कथं तिट्ठतीति आह ‘‘यथा’’तिआदि.

तन्ति पठमज्झानं. अस्साति भिक्खुनो. चित्तं पक्खन्दतीति परिकम्मचित्तेन सद्धिं झानचित्तं एकत्तवसेन एकज्झं कत्वा वदति. गोचरे गतत्ताति अत्तनो आरम्मणे एव पवत्तत्ता. अहानभागियत्ताति ठितिभागियत्ता. सुट्ठु विमुत्तन्ति विक्खम्भनविमुत्तिया सम्मदेव विमुत्तं. चित्तस्स च कायस्स च विहननतो विघातो. दुक्खं परिदहनतो परिळाहो. कामवेदनं न वेदियति अनुप्पज्जनतो. निस्सरन्ति ततोति निस्सरणं. के निस्सरन्ति? कामा. एवञ्च कामानन्ति कत्तुसामिवचनं सुट्ठु युज्जति. यदग्गेन कामा ततो निस्सटाति वुच्चन्ति, तदग्गेन झानम्पि कामतो निस्सटन्ति वत्तब्बतं लभतीति वुत्तं ‘‘कामेहि निस्सटत्ता’’ति. एवं विक्खम्भनवसेन कामनिस्सरणं वत्वा इदानि समुच्छेदवसेन अच्चन्ततो निस्सरणं दस्सेतुं ‘‘यो पना’’तिआदि वुत्तं. सेसपदेसूति सेसकोट्ठासेसु.

अयं पन विसेसोति विसेसं वदन्तेन तं झानं पादकं कत्वातिआदिको अविसेसोति कत्वा दुतियततियवारेसु सब्बसो अनामट्ठो, चतुत्थवारे पन अयम्पि विसेसोति दस्सेतुं ‘‘अच्चन्तनिस्सरणञ्चेत्थ अरहत्तफलं योजेतब्ब’’न्ति वुत्तं. यस्मा अरूपज्झानं पादकं कत्वा अग्गमग्गं अधिगन्त्वा अरहत्ते ठितस्स चित्तं सब्बसो रूपेहि निस्सटं नाम होति. तस्स हि फलसमापत्तितो वुट्ठाय वीमंसनत्थं रूपाभिमुखं चित्तं पेसेन्तस्स. इदमक्खातन्ति समथयानिकानं वसेन हेट्ठा चत्तारो वारा गहिता. इदं पन सुक्खविपस्सकस्स वसेनाति आह ‘‘सुद्धसङ्खारे’’तिआदि. ‘‘पुन सक्कायो नत्थी’’ति उप्पन्नन्ति ‘‘इदानि मे सक्कायप्पबन्धो नत्थी’’ति वीमंसन्तस्स उप्पन्नं.

निस्सारणीयसुत्तवण्णना निट्ठिता.

ब्राह्मणवग्गवण्णना निट्ठिता.

चतुत्थपण्णासकं निट्ठितं.