५. रूपसुत्तवण्णना
६५. पञ्चमे पमिनोति उळारतादिविसेसं एतेनाति पमाणं, रुपकायो पमाणं एतस्साति रूपप्पमाणो. ततो एव रूपे पसन्नोति रूपप्पसन्नो. घोसोति चेत्थ थुतिघोसो. लूखन्ति पच्चयलूखता. धम्माति सीलादयो गुणधम्मा अधिप्पेता. इमेसं पन चतुन्नं पुग्गलानं नानाकरणं पाळियंयेव आगतं. वुत्तञ्हेतं –
‘‘कतमो च पुग्गलो रूपप्पमाणो रूपप्पसन्नो? इधेकच्चो पुग्गलो आरोहं वा पस्सित्वा परिणाहं वा पस्सित्वा सण्ठानं वा पस्सित्वा पारिपूरिं वा पस्सित्वा तत्थ पमाणं गहेत्वा पसादं जनेति. अयं वुच्चति पुग्गलो रूपप्पमाणो रूपप्पसन्नो.
‘‘कतमो च पुग्गलो घोसप्पमाणो घोसप्पसन्नो? इधेकच्चो पुग्गलो परवण्णनाय परथोमनाय परपसंसनाय परवण्णहारिकाय तत्थ पमाणं गहेत्वा पसादं जनेति. अयं वुच्चति पुग्गलो घोसप्पमाणो घोसप्पसन्नो.
‘‘कतमो च पुग्गलो लूखप्पमाणो लूखप्पसन्नो? इधेकच्चो पुग्गलो चीवरलूखं वा पस्सित्वा पत्तलूखं वा पस्सित्वा सेनासनलूखं वा पस्सित्वा विविधं वा दुक्करकारिकं पस्सित्वा तत्थ पमाणं गहेत्वा पसादं जनेति. अयं वुच्चति पुग्गलो लूखप्पमाणो लूखप्पसन्नो.
‘‘कतमो च पुग्गलो धम्मप्पमाणो धम्मप्पसन्नो? इधेकच्चो पुग्गलो सीलं वा पस्सित्वा समाधिं वा पस्सित्वा पञ्ञं वा पस्सित्वा तत्थ पमाणं गहेत्वा पसादं जनेति. अयं वुच्चति पुग्गलो धम्मप्पमाणो धम्मप्पसन्नो’’ति (पु. प. १७१-१७२).
तत्थ आरोहन्ति उच्चतं. सा च खो तस्मिं तस्मिं काले पमाणयुत्ता दट्ठब्बा. परिणाहन्ति नातिकिसथूलतावसेन पीणतं. सण्ठानन्ति तेसं तेसं अङ्गपच्चङ्गानं सुसण्ठिततं दीघरस्सवट्टादियुत्तट्ठानेसु तथाभावं. पारिपूरिन्ति सब्बेसं सरीरावयवानं परिपुण्णतं अविकलतं. तत्थ पमाणं गहेत्वाति तस्मिं रूपे रूपसम्पत्तियं पमाणभावं उपादाय. पसादं जनेतीति अधिमोक्खं जनेति उप्पादेति.
परवण्णनायाति ‘‘असुको एदिसो च एदिसो चा’’ति परस्स गुणवचनेन. परथोमनायाति परम्मुखा परस्स सिलाघुप्पादकेन अभित्थवनेन परेन थुतिवसेन, गाथादिउपनिबन्धनेन वुत्ताय थोमनायाति वुत्तं होति. परपसंसनायाति परम्मुखा परस्स गुणसंकित्तनेन. परवण्णहारिकायाति परम्परवण्णहारिकाय परम्पराय परस्स कित्तनसद्दस्स उपसंहारेन. तत्थाति तस्मिं थुतिघोसे.
चीवरलूखन्ति थूलजिण्णबहुतुन्नकतादिचीवरस्स लूखभावं. पत्तलूखन्ति अनेकगन्थिकाहटतादिपत्तस्स लूखभावं. विविधं वा दुक्करकारिकन्ति धुतङ्गादिवसेन पवत्तनानाविधं दुक्करचरियं. सीलं वा पस्सित्वाति सीलपारिपूरिवसेन विसुद्धं कायवचीसुचरितं ञाणचक्खुना पस्सित्वा, झानादिअधिगमसुद्धिसमाधिं वा विपस्सनाभिञ्ञासङ्खातं पञ्ञं वा पस्सित्वाति अत्थो.
एवमेतस्मिं चतुप्पमाणे लोकसन्निवासे बुद्धेसु अप्पसन्ना मन्दा, पसन्ना बहुका. रूपप्पमाणस्स हि बुद्धरूपतो उत्तरि पसादावहं रूपं नाम नत्थि. घोसप्पमाणस्स बुद्धानं कित्तिघोसतो उत्तरि पसादावहो घोसो नाम नत्थि. लूखप्पमाणस्स कासिकानि वत्थानि महारहानि कञ्चनभाजनानि तिण्णं उतूनं अनुच्छविके सब्बसम्पत्तियुत्ते पासादवरे पहाय पंसुकूलचीवरसेलमयपत्तरुक्खमूलादिसेनासनसेविनो बुद्धस्स भगवतो लूखतो उत्तरि पसादावहं अञ्ञं लूखं नाम नत्थि. धम्मप्पमाणस्स सदेवके लोके असाधारणसीलादिगुणस्स तथागतस्स सीलादिगुणतो उत्तरि पसादावहो अञ्ञो सीलादिगुणो नाम नत्थि. इति भगवा इमं चतुप्पमाणिकं लोकसन्निवासं मुट्ठिना गहेत्वा विय ठितोति.
पमाणिंसूति पमाणं अग्गहेसुं. नियकज्झत्ते तस्स गुणं न जानातीति तस्स अब्भन्तरे पवत्तमानं सीलादिगुणं न जानाति. सेसं सुविञ्ञेय्यमेव.
रूपसुत्तवण्णना निट्ठिता.