७-१०. पठमअगतिसुत्तादिवण्णना

१७-२०. सत्तमे छन्दागतिन्ति एत्थ सन्धिवसेन सरलोपोति दस्सेन्तो आह ‘‘छन्देन अगति’’न्ति. छन्दाति हेतुम्हि निस्सक्कवचनन्ति आह ‘‘छन्देना’’ति, पेमेनाति अत्थो. छन्दसद्दो हेत्थ तण्हापरियायो, अकुसलच्छन्दपरियायो वा. सेसेसूति ‘‘दोसागतिं गच्छती’’तिआदीसु.

एत्थ च यो ‘‘अयं मे मित्तोति वा, सन्दिट्ठोति वा, ञातकोति वा, लञ्चं वा पन मे देती’’ति छन्दवसेन अस्सामिकं सामिकं करोति, अयं छन्देन अकत्तब्बं करोति नाम. यो ‘‘अयं मे वेरी’’ति चिरकालानुबद्धवेरवसेन वा, तङ्खणुप्पन्नकोधवसेन वा सामिकं अस्सामिकं करोति, अयं दोसेन अकत्तब्बं करोति नाम. यो पन मन्दत्ता मोमूहत्ता यं वा तं वा अयुत्तं अकारणं वत्वा अस्सामिकं सामिकं करोति, अयं मोहेन अकत्तब्बं करोति नाम. यो पन ‘‘अयं राजवल्लभोति वा विसमे चोरादिके विसमानि वा कायदुच्चरितादीनि समादाय वत्तनेन विसमनिस्सितो वा, अनत्थम्पि मे करेय्या’’ति भीतो अस्सामिकं सामिकं करोति, अयं भयेन अकत्तब्बं करोति नाम.

यो पन किञ्चि भाजेन्तो ‘‘अयं मे सन्दिट्ठो वा सम्भत्तो वा’’ति पेमवसेन अतिरेकं देति, ‘‘अयं मे वेरी’’ति दोसवसेन ऊनकं देति, यो मुय्हन्तो दिन्नादिन्नं अजानमानो कस्सचि ऊनं, कस्सचि अधिकं देति, ‘‘अयं इमस्मिं अदीयमाने मय्हं अनत्थम्पि करेय्या’’ति सीतो कस्सचि अतिरेकं देति, सो चतुब्बिधोपि यथानुक्कमेन छन्दागतिआदीनि गच्छन्तो अकत्तब्बं करोति नाम.

निहीयति तस्स यसोति तस्स अगतिगामिनो कित्तियसोपि परिवारयसोपि निहीयति परिहायति. यस्सति तेन कित्तीयतीति हि यसो, कित्ति थुतिघोसो. यस्सति तेन पुरेचरानुचरभावेन परिवारयतीति यसो, परिवारो. अट्ठमनवमदसमानि उत्तानत्थानेव.

चरवग्गो दुतियो.