५-१०. अयोनिसोसुत्तादिवण्णना
५-१०. पञ्चमे कति नु खो अनुस्सतिट्ठानानीतिआदि छक्के आवि भविस्सतीति. एवं चिन्तितन्ति अयोनिसो चिन्तितं. अपञ्हमेव पञ्हन्ति कथेसीति अपञ्हमेव पञ्हो अयन्ति मञ्ञमानो विस्सज्जेसि. दसविधं ब्यञ्जनबुद्धिं अपरिहापेत्वाति –
‘‘सिथिलं धनितञ्च दीघरस्सं, गरुकं लहुकञ्च निग्गहीतं;
सम्बन्धं ववत्थितं विमुत्तं, दसधा ब्यञ्जनबुद्धिया पभेदो’’ति. (दी. नि. अट्ठ. १.१९०; म. नि. अट्ठ. २.२९१; परि. अट्ठ. ४८५; वि. सङ्ग. अट्ठ. २५२) –
एवं वुत्तं दसविधं ब्यञ्जनबुद्धिं अपरिहापेत्वा.
तत्थ ठानकरणानि सिथिलानि कत्वा उच्चारेतब्बं अक्खरं सिथिलं, तानियेव धनितानि असिथिलानि कत्वा उच्चारेतब्बं अक्खरं धनितं. द्विमत्तकालं दीघं, एकमत्तकालं रस्सं. गरुकन्ति दीघमेव, यं वा ‘‘आयस्मतो बुद्धरक्खितत्थेरस्सा’’ति संयोगपरं कत्वा वुच्चति, लहुकन्ति रस्समेव, यं वा ‘‘आयस्मतो बुद्धरक्खितथेरस्सा’’ति एवं विसंयोगपरं कत्वा वुच्चति. निग्गहीतन्ति यं करणानि निग्गहेत्वा अविस्सज्जेत्वा अविवटेन मुखेन सानुनासिकं कत्वा वत्तब्बं. सम्बन्धन्ति यं परपदेन सम्बन्धित्वा ‘‘तुण्हस्सा’’ति वुच्चति. ववत्थितन्ति यं परपदेन असम्बन्धं कत्वा विच्छिन्दित्वा ‘‘तुण्ही अस्सा’’ति वुच्चति. विमुत्तन्ति यं करणानि अनिग्गहेत्वा विस्सज्जेत्वा विवटेन मुखेन सानुनासिकं अकत्वा वुच्चति. दसधा ब्यञ्जनबुद्धिया पभेदोति एवं सिथिलादिवसेन ब्यञ्जनबुद्धिया अक्खरुप्पादकचित्तस्स दसप्पकारेन पभेदो. सब्बानि हि अक्खरानि चित्तसमुट्ठानानि यथाधिप्पेतत्थब्यञ्जनतो ब्यञ्जनानि च.
‘‘अट्ठानं खो एतं, आवुसो सारिपुत्ता’’तिआदि पञ्चके आवि भविस्सति. ‘‘कति नु खो, आनन्द, अनुस्सतिट्ठानानी’’तिआदि पन छक्के आवि भविस्सति. छट्ठादीसु नत्थि वत्तब्बं.
अयोनिसोसुत्तादिवण्णना निट्ठिता.
बालवग्गवण्णना निट्ठिता.