८. सुक्कसुत्तवण्णना

८. अट्ठमे ‘‘सुक्कं वत्थ’’न्तिआदीसु विय न वण्णसुक्कताय धम्मानं सुक्कता, अथ खो सुक्काभिजातिहेतुतो पभस्सरभावकरणतो चाति दस्सेन्तो ‘‘न वण्णसुक्कताया’’तिआदिमाह. सुक्कतायाति सुक्काभिजातिताय. हिरी पापधम्मे गूथं विय पस्सन्ती जिगुच्छतीति आह ‘‘पापतो जिगुच्छनलक्खणा हिरी’’ति. ओत्तप्पं ते उण्हं विय पस्सन्तं ततो भायतीति वुत्तं ‘‘भायनलक्खणं ओतप्प’’न्ति. इदञ्च हिरोत्तप्पं अञ्ञमञ्ञविप्पयोगी पापतो विमुखभूतञ्च, तस्मा नेसं इदं नानाकरणं – अज्झत्तसमुट्ठाना हिरी, बहिद्धासमुट्ठानं ओत्तप्पं. अत्ताधिपति हिरी, लोकाधिपति ओतप्पं. लज्जासभावसण्ठिता हिरी, भयसभावसण्ठितं ओत्तप्पं. सप्पतिस्सवलक्खणा हिरी, वज्जभीरुकभयदस्साविलक्खणं ओत्तप्पन्ति.

तत्थ अज्झत्तसमुट्ठानं हिरिं चतूहि कारणेहि समुट्ठापेति जातिं पच्चवेक्खित्वा, वयं, सूरभावं, बाहुसच्चं पच्चवेक्खित्वा. कथं? ‘‘पापकरणं नामेतं न जातिसम्पन्नानं कम्मं, हीनजच्चानं केवट्टादीनं कम्मं, मादिसस्स जातिसम्पन्नस्स इदं कातुं न युत्त’’न्ति एवं ताव जातिं पच्चवेक्खित्वा पापं अकरोन्तो हिरिं समुट्ठापेति. तथा ‘‘पापकरणं नामेतं दहरेहि कत्तब्बं कम्मं, मादिसस्स वये ठितस्स इदं कातुं न युत्त’’न्ति एवं वयं पच्चवेक्खित्वा पापं अकरोन्तो हिरिं समुट्ठापेति. तथा ‘‘पापकरणं नामेतं दुब्बलजातिकानं कम्मं, मादिसस्स सूरभावसम्पन्नस्स इदं कातुं न युत्त’’न्ति एवं सूरभावं पच्चवेक्खित्वा पापं अकरोन्तो हिरिं समुट्ठापेति. तथा ‘‘पापकम्मं नामेतं अन्धबालानं कम्मं, न पण्डितानं, मादिसस्स पण्डितस्स बहुस्सुतस्स इदं कातुं न युत्त’’न्ति एवं बाहुसच्चं पच्चवेक्खित्वा पापं अकरोन्तो हिरिं समुट्ठापेति. एवं अज्झत्तसमुट्ठानं हिरिं चतूहि कारणेहि समुट्ठापेति, समुट्ठापेन्तो च हिरिं निस्साय पापकम्मं न करोति.

कथं बहिद्धासमुट्ठानं ओत्तप्पं? ‘‘सचे त्वं पापकम्मं करिस्ससि, चतूसु परिसासु गरहप्पत्तो भविस्ससि, ततो तं सीलवन्तो सब्रह्मचारी विवज्जिस्सन्ती’’ति पच्चवेक्खित्वा बहिद्धासमुट्ठानं ओत्तप्पं निस्साय पापकम्मं न करोति. एवं बहिद्धासमुट्ठानं ओत्तप्पं.

कथं अत्ताधिपति हिरी? इधेकच्चो कुलपुत्तो अत्तानं अधिपतिं जेट्ठकं कत्वा ‘‘मादिसस्स सद्धापब्बजितस्स बहुस्सुतस्स धुतधरस्स न युत्तं पापकम्मं कातु’’न्ति पापं न करोति. एवं अत्ताधिपति हिरी. तेनाह भगवा ‘‘सो अत्तानंयेव अधिपतिं करित्वा अकुसलं पजहति, कुसलं भावेति, सावज्जं पजहति, अनवज्जं भावेति, सुद्धं अत्तानं परिहरती’’ति (अ. नि. ३.४०).

कथं लोकाधिपति ओत्तप्पं? इधेकच्चो कुलपुत्तो लोकं अधिपतिं जेट्ठकं कत्वा ‘‘सचे खो त्वं पापकम्मं करेय्यासि, सब्रह्मचारिनो ताव तं जानिस्सन्ति, महिद्धिका महानुभावा लोके च समणब्राह्मणा देवता च, तस्मा ते न युत्तं पापं कातु’’न्ति पापकम्मं न करोति. यथाह – ‘‘महा खो पनायं लोकसन्निवासो, महन्तस्मिं खो पन लोकसन्निवासे सन्ति समणब्राह्मणा इद्धिमन्तो दिब्बचक्खुका परचित्तविदुनो. ते दूरतोपि पस्सन्ति, आसन्नापि न दिस्सन्ति, चेतसापि चित्तं जानन्ति, तेपि मं एवं जानिस्सन्ति ‘पस्सथ, भो, इमं कुलपुत्तं, सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो समानो वोकिण्णो विहरति पापकेहि अकुसलेहि धम्मेही’ति. सन्ति देवता इद्धिमन्तिनियो दिब्बचक्खुका परचित्तविदुनियो, ता दूरतोपि पस्सन्ति, आसन्नापि न दिस्सन्ति, चेतसापि चित्तं जानन्ति, तापि मं जानिस्सन्ति ‘पस्सथ, भो, इमं कुलपुत्तं, सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो समानो वोकिण्णो विहरति पापकेहि अकुसलेहि धम्मेही’ति…पे… सो लोकंयेव अधिपतिं करित्वा अकुसलं…पे… परिहरती’’ति. एवं लोकाधिपति ओत्तप्पं.

लज्जासभावसण्ठिताति एत्थ लज्जाति लज्जनाकारो, तेन सभावेन सण्ठिता हिरी. भयन्ति अपायभयं, तेन सभावेन सण्ठितं ओत्तप्पं. तदुभयं पापपरिवज्जने पाकटं होति. तत्थ यथा द्वीसु अयोगुळेसु एको सीतलो भवेय्य गूथमक्खितो, एको उण्हो आदित्तो. तेसु यथा सीतलं गूथमक्खितत्ता जिगुच्छन्तो विञ्ञुजातिको न गण्हाति, इतरं डाहभयेन. एवं पण्डितो लज्जाय जिगुच्छन्तो पापं न करोति, ओत्तप्पेन अपायभयभीतो पापं न करोति, एवं लज्जासभावसण्ठिता हिरी, भयसभावसण्ठितं ओत्तप्पं.

कथं सप्पतिस्सवलक्खणा हिरी, वज्जभीरुकभयदस्साविलक्खणं ओत्तप्पं? एकच्चो हि जातिमहत्तपच्चवेक्खणा, सत्थुमहत्तपच्चवेक्खणा, दायज्जमहत्तपच्चवेक्खणा, सब्रह्मचारिमहत्तपच्चवेक्खणाति एवं चतूहि कारणेहि तत्थ गारवेन सप्पतिस्सवलक्खणं हिरिं समुट्ठापेत्वा पापं न करोति. एकच्चो अत्तानुवादभयं, परानुवादभयं, दण्डभयं, दुग्गतिभयन्ति एवं चतूहि कारणेहि वज्जतो भायन्तो वज्जभीरुकभयदस्साविलक्खणं ओत्तप्पं पच्चुपट्ठापेत्वा पापकम्मं न करोति. एत्थ च अज्झत्तसमुट्ठानादिता हिरोत्तप्पानं तत्थ तत्थ पाकटभावेन वुत्ता, न पन नेसं कदाचि अञ्ञमञ्ञविप्पयोगो. न हि लज्जनं निब्भयं, पापभयं वा अलज्जनं अत्थीति. एवमेत्थ वित्थारतो अत्थवण्णना वेदितब्बा.

सुक्कसुत्तवण्णना निट्ठिता.