(१४) ७. सत्तमएतदग्गवग्गवण्णना

सुजातावत्थु

२५८. उपासिकापाळिसंवण्णनाय पठमं सुविञ्ञेय्यमेव.

विसाखावत्थु

२५९. दुतिये महालतापसाधनस्साति महालतापिळन्धनस्स. तस्मिञ्च पिळन्धने चतस्सो वजिरनाळियो उपयोगं अगमंसु. मुत्तानं एकादस नाळियो, पवाळस्स द्वावीसति नाळियो, पदुमरागमणीनं तेत्तिंस नाळियो. इति एतेहि च अञ्ञेहि च इन्दनीलादीहि नीलपीतलोहितोदातमञ्जिट्ठसामकबरवण्णवसेन सत्तवण्णेहि वररतनेहि निट्ठानं अगमासि, तं सीसे पटिमुक्कं याव पादपिट्ठिया भस्सति, पञ्चन्नं हत्थीनं बलं धारयमानाव नं इत्थी धारेतुं सक्कोति. अन्तोअग्गि बहि न नीहरितब्बोतिआदीनं अत्थो उपरि आवि भविस्सति. सेसमेत्थ सुविञ्ञेय्यमेव.

खुज्जुत्तरा-सामावतीवत्थु

२६०-२६१. ततियचतुत्थेसु पायासस्साति बहलतरस्स पायासस्स. तं पायासं भुञ्जन्तेसूति तं बहलतरं गरुसिनिद्धं पायासं भुञ्जन्तेसु. जीरापेतुं असक्कोन्तोति अन्तरामग्गे अप्पाहारताय मन्दगहणिकत्ता जीरापेतुं असक्कोन्तो. वाळमिगट्ठानेति वाळमिगेहि अधिट्ठितट्ठाने. अनुविज्जन्तोति विचारेन्तो. सालाति नळकारसाला. मुधा न करिस्सतीति मूल्यं विना न करिस्सति. आलिम्पेसीति अग्गिं अदासि, अग्गिं जालेसीति अत्थो. पेक्खाति आगमेहि. उपधिसम्पदाति सरीरसम्पत्ति. वटरुक्खं पत्वाति निग्रोधरुक्खं पत्वा. सुवण्णकटकेति सुवण्णवलये. अब्भुं मेति मे अवड्ढीति अत्थो. अन्तो असोधेत्वाति पण्णसालाय अन्तो कस्सचि अत्थिभावं वा नत्थिभावं वा अनुपधारेत्वा. सेसं सुविञ्ञेय्यमेव.

उत्तरानन्दमातावत्थु

२६२. पञ्चमे उपनिस्सयं दिस्वाति इमिना यथा विसेसाधिगमस्स सतिपि पच्चुप्पन्नपच्चयसमवाये अवस्सं उपनिस्सयसम्पदा इच्छितब्बा, एवं दिट्ठधम्मवेदनीयभावेन विपच्चनकस्स कम्मस्सपि पच्चुप्पन्नसमवायो विय उपनिस्सयसम्पदापि सविसेसा इच्छितब्बाति दस्सेति. तथा हि उक्कंसगतसप्पुरिसूपनिस्सययोनिसोमनसिकारेसु लब्भमानेसुपि उपनिस्सयरहितस्स विसेसाधिगमो न सम्पज्जतेवाति. कप्पियं कत्वाति यथा कप्पियं होति, तथा कत्वा. पत्ते पतिट्ठपेय्याति आहारं दानमुखे विस्सज्जेय्य. तीहि चेतनाहीति पुब्बभागमुञ्चअनुमोदनाचेतनाहि. वुत्तञ्हेतं –

‘‘पुब्बेव दाना सुमनो, ददं चित्तं पसादये;

दत्वा अत्तमनो होति, एसा पुञ्ञस्स सम्पदा’’ति. (अ. नि. ६.३७; पे. व. ३०५);

तव मनं सन्धारेहीति ‘‘अज्ज भत्तं चिरायित’’न्ति कोधतो तव चित्तं सन्धारेहि, मा कुज्झीति अत्थो. ओलोकितोलोकितट्ठानं…पे… सम्परिकिण्णं विय अहोसीति तेन कसितट्ठानं सब्बं सुवण्णभावापत्तिया महाकोसातकिपुप्फेहि सञ्छन्नं विय अहोसि. तादिसेति तया सदिसे. न कोपेमीति न विनासेमि, जातिया न हीळेमि. पूजं करोतीति सम्मासम्बुद्धस्स पूजं करोति. अन्तरवत्थुन्ति गेहङ्गणं. भोति सम्बोधने निपातो. जेति अवञ्ञालपनं. सयं अरियसाविकाभावतो सत्थुवसेन ‘‘सपितिका धीता’’ति वत्वा सत्थु सम्मुखा धम्मस्सवनेन तस्सा विसेसाधिगमं पच्चासीसन्ती ‘‘दसबले खमन्तेयेव खमिस्सामी’’ति आह. कदरियन्ति थद्धमच्छरिं.

सुप्पवासावत्थु

२६३. छट्ठे पणीतदायिकानन्ति पणीतरसवत्थूनं दायिकानं. आयुनो ठितिहेतुं भोजनं देन्ती आयुं देति नाम. एस नयो वण्णं देतीतिआदीसु. तेनाह – ‘‘पञ्च ठानानी’’ति. कम्मसरिक्खकञ्चेतं फलन्ति दस्सेन्तो ‘‘आयुं खो पन दत्वा’’तिआदिमाह. तत्थ दत्वाति दानहेतु. भागिनीति भागवती लद्धुं भब्बा.

सुप्पियावत्थु

२६४. सत्तमे ऊरुमंसं छिन्दित्वा दासिया अदासीति आगतफला विञ्ञातसासना अरियसाविका अत्तनो सरीरदुक्खं अचिन्तेत्वा तस्स भिक्खुनो रोगवूपसममेव पच्चासीसन्ती अत्तनो ऊरुमंसं छिन्दित्वा दासिया अदासि. सत्थापि तस्सा तथापवत्तं अज्झासयसम्पत्तिं दिस्वा ‘‘मम सम्मुखीभावूपगमनेनेवस्सा वणो रुहित्वा सञ्छवि जायति, फासुभावो होती’’ति च दिस्वा ‘‘पक्कोसथ न’’न्ति आह. सा चिन्तेसीति ‘‘सब्बलोकस्स हितानुकम्पको सत्था न मं दुक्खापेतुं पक्कोसति, अत्थेत्थ कारण’’न्ति चिन्तेसि. अत्तना कतकारणं सब्बं कथेसीति बुद्धानुभावविभावनत्थं कथेसि, न अत्तनो दळ्हज्झासयताय विभावनत्थं. गिलानुपट्ठाकीनं अग्गट्ठाने ठपेसीति अगणितत्तदुक्खा गिलानानं भिक्खूनं गेलञ्ञवूपसमने युत्तप्पयुत्ताति गिलानुपट्ठाकीनं अग्गट्ठाने ठपेसीति.

कातियानीवत्थु

२६५. अट्ठमे अवेच्चप्पसन्नानन्ति रतनत्तयगुणे याथावतो ञत्वा पसन्नानं, सो पनस्स पसादो मग्गेनागतत्ता केनचि अकम्पनीयो. अधिगतेनाति मग्गाधिगमेनेव अधिगतेन. ‘‘अविगतेना’’ति वा पाठो, तस्सत्थो ‘‘कदाचि अविगच्छन्तेना’’ति. सो अप्पधंसियो च होति, तस्मा वुत्तं – ‘‘अधिगतेन अचलप्पसादेना’’ति. तत्थ कायसक्खिं कत्वाति पमुखं कत्वा, वचनत्थतो पन नामकायेन देसनाय सम्पटिच्छनवसेन सक्खिभूतं कत्वाति अत्थो. उम्मग्गं खनित्वाति घरसन्धिच्छेदनेन अन्तोपविसनमग्गं खनित्वा. दुल्लभस्सवनन्ति दुल्लभसद्धम्मस्सवनं. महापथवी पविसितब्बा भवेय्याति अवीचिप्पवेसनं वदति.

नकुलमातावत्थु

२६६. नवमे विस्सासकथनेनेव नकुलमाता नकुलपिता च सत्थुविस्सासिका नाम जाताति वुत्तं – ‘‘विस्सासिकानन्ति विस्सासकथं कथेन्तीनं उपासिकान’’न्ति. गहपतानीति गेहसामिनी. वुत्तमेवाति उपासकपाळियं नकुलपितुकथायं वुत्तनयमेव.

काळीकुररघरिकावत्थु

२६७. दसमे अनुस्सवेनेवाति पच्चक्खतो रूपदस्सनेन सत्थु सम्मुखा धम्मस्सवनेन च विना केवलं अनुस्सवनेनेव परस्स वचनं अनुगतस्सवनेनेव उप्पन्नेन पसादेन. अनुस्सविकप्पसादन्ति अनुस्सवतो आगतप्पसादं.

(सत्तमएतदग्गवग्गवण्णना निट्ठिता.)

उपासिकापाळिसंवण्णना समत्ता.

निट्ठिता च मनोरथपूरणिया

अङ्गुत्तरनिकाय-अट्ठकथाय

एतदग्गवग्गवण्णनाय अनुत्तानत्थदीपना.