५. पञ्चमो परिच्छेदो

भूमिपुग्गलचित्तुप्पत्तिनिद्देसो

१८२. इतो परं पवक्खामि, बुद्धिवुद्धिकरं नयं;

चित्तानं भूमीसुप्पत्तिं, पुग्गलानं वसेन च.

१८३. देवाचेव मनुस्सा च, तिस्सो वापायभूमियो;

गतियो पञ्च निद्दिट्ठा, सत्थुना तु तयो भवा.

१८४. भूमियो तत्थ तिंसेव, तासु तिंसेव पुग्गला;

भूमीस्वेतासु उप्पन्ना, सब्बे च पन पुग्गला.

१८५. पटिसन्धिकचित्तानं, वसेनेकूनवीसति;

पटिसन्धि च नामेसा, दुविधा समुदीरिता.

१८६. अचित्तका सचित्ता च, असञ्ञीनमचित्तका;

सेसा सचित्तका ञेय्या, सा पनेकूनवीसति.

१८७. पटिसन्धिवसेनेव, होन्ति वीसति पुग्गला;

इध चित्ताधिकारत्ता, अचित्ता न च उद्धटा.

१८८. अहेतुद्वितिहेतूति, पुग्गला तिविधा सियुं;

अरिया पन अट्ठाति, सब्बे एकादसेरिता.

१८९. एतेसं पन सब्बेसं, पुग्गलानं पभेदतो;

चित्तानं भूमीसुप्पत्तिं, भणतो मे निबोधथ.

१९०. तिंसभूमीसु चित्तानि, कति जायन्ति मे वद;

चुद्दसेव तु चित्तानि, होन्ति सब्बासु भूमिसु.

१९१. सदा वीसति चित्तानि, कामेयेव भवे सियुं;

पञ्च रूपभवेयेव, चत्तारेव अरूपिसु.

१९२. कामरूपभवेस्वेव, अट्ठारस भवन्ति हि;

द्वेचत्तालीस चित्तानि, होन्ति तीसु भवेसुपि.

१९३. ठपेत्वा पन सब्बासं, चतस्सोपायभूमियो;

तेरसेव च चित्तानि, होन्ति छब्बीसभूमिसु.

१९४. अपरानि चतस्सोपि, ठपेत्वारुप्पभूमियो;

चित्तानि पन जायन्ति, छ च छब्बीसभूमिसु.

१९५. सुद्धावासिकदेवानं, ठपेत्वा पञ्च भूमियो;

पञ्च चित्तानि जायन्ते, पञ्चवीसतिभूमिसु.

१९६. अपरानि दुवे होन्ति, पञ्चवीसतिभूमिसु;

ठपेत्वा नेवसञ्ञञ्च, चतस्सोपायभूमियो.

१९७. द्वेपि चित्तानि जायन्ति, चतुवीसतिभूमिसु;

आकिञ्चञ्ञं नेवसञ्ञञ्च, ठपेत्वापायभूमियो.

१९८. अपायभूमियो हित्वा, तिस्सो आरुप्पभूमियो;

द्वेयेव पन चित्तानि, होन्ति तेवीसभूमिसु.

१९९. अरूपे च अपाये च, ठपेत्वा अट्ठ भूमियो;

एकादसविधं चित्तं, होन्ति द्वावीसभूमिसु.

२००. सुद्धावासे अपाये च, ठपेत्वा नव भूमियो;

एकवीसासु निच्चम्पि, चत्तारोव भवन्ति हि.

२०१. एकं सत्तरसस्वेव, चित्तं जायति भूमिसु;

सुद्धावासे ठपेत्वा तु, अपायारुप्पभूमियो.

२०२. द्वादसेव तु जायन्ते, एकादससु भूमिसु;

ठपेत्वा पन सब्बापि, भूमियो हि महग्गता.

२०३. कामावचरदेवानं, मनुस्सानं वसेन तु;

अट्ठ चित्तानि जायन्ते, सदा सत्तसु भूमिसु.

२०४. पञ्चमज्झानपाकेको, जायते छसु भूमिसु;

चत्तारि पन चित्तानि, तीसु तीस्वेव भूमिसु.

२०५. चत्तारि पन चित्तानि, होन्ति एकेकभूमिसु;

अरूपावचरपाकानं, वसेन परिदीपये.

२०६. कुसलाकुसला कामे,

तेसं पाका अहेतुका;

आवज्जनद्वयञ्चाति,

सत्ततिंसेव मानसा.

२०७. नरकादीस्वपायेसु, चतूसुपि च जायरे;

द्वेपञ्ञासावसेसानि, नुप्पज्जन्ति कदाचिपि.

२०८. कामे देवमनुस्सानं, नव पाका महग्गता;

नेव जायन्ति जायन्ति, असीति हदया सदा.

२०९. कामे अट्ठ महापाका, दोमनस्सद्वयम्पि च;

तथा घानादिविञ्ञाण-त्तयं पाका अपुञ्ञजा.

२१०. नत्थि आरुप्पपाका च, रूपावचरभूमियं;

इमेहि सह चित्तेहि, तयो मग्गा फलद्वयं.

२११. चत्तारो दिट्ठिसंयुत्ता, विचिकिच्छायुतम्पि च;

चत्तारो हेट्ठिमा पाका, सुद्धावासे न लब्भरे.

२१२. सेसानि एकपञ्ञास, चित्तानि पन लब्भरे;

रूपावचरिका सब्बे, विपाका कामधातुया.

२१३. दोमनस्सादिमग्गो च, क्रिया च द्वे अहेतुका;

तेचत्तालीस चित्तानि, नत्थि आरुप्पभूमियं.

२१४. एवं भूमिवसेनेव, चित्तुप्पत्तिं विभावये;

तथा एकादसन्नम्पि, पुग्गलानं वसेन च.

२१५. कुसलाकुसला कामे,

तेसं पाका अहेतुका;

आवज्जनद्वयञ्चाति,

सत्ततिंसेव मानसा.

२१६. अहेतुकस्स सत्तस्स, जायन्ते पञ्चभूमिसु;

द्वेपञ्ञासावसेसानि, न जायन्ति कदाचिपि.

२१७. अहेतुकस्स वुत्तेहि, कामपाका दुहेतुका;

दुहेतुकस्स जायन्ते, चत्तालीसं तथेककं.

२१८. सब्बे महग्गता चेव, सब्बेपि च अनासवा;

तिहेतुका विपाका च, कामे नव क्रियापि च.

२१९. दुहेतुनो न जायन्ति, चत्तालीसं तथाट्ठ च;

कामावचरसत्तस्स, तिहेतुपटिसन्धिनो.

२२०. पुथुज्जनस्स जायन्ते, चतुपञ्ञास मानसा;

द्विहेतुकस्स वुत्तानि, चत्तालीसं तथेककं.

२२१. चत्तारो ञाणसंयुत्ता, विपाका कामधातुया;

रूपारूपेसु पुञ्ञानि, चतुपञ्ञास मानसा.

२२२. पुथुज्जनस्स जायन्ते, पञ्चतिंस न जायरे;

छदेवेसु मनुस्सेसु, सोतापन्नस्स देहिनो.

२२३. पञ्ञासेवस्स चित्तानि, जायन्तीति विनिद्दिसे;

नवतिंसेव चित्तानि, नुप्पज्जन्तीति दीपये.

२२४. सोतापन्नस्स वुत्तानि, ठपेत्वा पठमं फलं;

अत्तनोव फलेनस्स, सकदागामिनो सियुं.

२२५. सोतापन्नस्स वुत्तानि, ठपेत्वा पटिघद्वयं;

दुतियं च फलं हित्वा, यानि चित्तानि तानिति;

अनागामिस्स सत्तस्स, जायन्तीति विनिद्दिसे.

२२६. कति चित्तानि जायन्ते, कामे अरहतो पन;

चत्तारीसञ्च चत्तारि, कामे अरहतो सियुं.

२२७. मग्गट्ठानं चतुन्नम्पि, पुग्गलानं सकं सकं;

मग्गचित्तं सिया तेसं, एकचित्तक्खणा हि ते.

२२८. पुथुज्जनस्स तीस्वेव, पठमज्झानभूमिसु;

पञ्चतिंसेव चित्तानि, जायन्तेति विनिद्दिसे.

२२९. घानादीसु च विञ्ञाण-त्तयं सत्त अपुञ्ञजा;

महापाका तथा पाका, उपरिज्झानभूमिका.

२३०. विपाकापि च आरुप्पा, दोमनस्सद्वयम्पि च;

अट्ठारस क्रिया चेव, अट्ठ लोकुत्तरानि च.

२३१. पठमज्झाननिब्बत्त-पुथुज्जनसरीरिनो;

एतानि चतुपञ्ञास, चित्तानि न च लब्भरे.

२३२. सोतापन्नस्स चित्तानि, तत्थेकतिंस जायरे;

पुथुज्जनस्स वुत्तेसु, हित्वा चापुञ्ञपञ्चकं.

२३३. सकदागामिनो तत्थ, ठपेत्वा पठमं फलं;

एकतिंसेव जायन्ते, पक्खिपित्वा सकं फलं.

२३४. अनागामिस्स तत्थेव, ठपेत्वा दुतियं फलं;

एकतिंसेव जायन्ते, फलचित्तेन अत्तनो.

२३५. विञ्ञाणं चक्खुसोतानं, पुञ्ञजं सम्पटिच्छनं;

सन्तीरणद्वयञ्चेव, क्रियचित्तानि वीसति.

२३६. अरहत्तफलं पाको, पठमज्झानसम्भवो;

सत्तवीसति चित्तानि, अरहन्तस्स जायरे.

२३७. पुथुज्जनस्स तीस्वेव, दुतियज्झानभूमिसु;

छत्तिंस दुतियज्झान-ततियज्झानपाकतो.

२३८. पुथुज्जनस्स वुत्तेसु, हित्वा वापुञ्ञपञ्चकं;

सोतापन्नस्स बात्तिंस, फलेन सह अत्तनो.

२३९. सोतापन्नस्स वुत्तेसु, ठपेत्वा पठमं फलं;

बात्तिंस फलचित्तेन, सकदागामिस्स अत्तनो.

२४०. सकदागामीसु वुत्तेसु, ठपेत्वा दुतियं फलं;

अनागामिफलेनस्स, बात्तिंसेव भवन्ति हि.

२४१. अरहन्तस्स तीस्वेव, अट्ठवीसति अत्तनो;

फलेन दुतियज्झान-ततियज्झानपाकतो.

२४२. परित्तकसुभादीनं, देवानं तीसु भूमिसु;

पञ्चतिंसेव जायन्ते, चतुत्थज्झानपाकतो.

२४३. सोतापन्नस्स तत्थेक-तिंस चित्तानि जायरे;

सकदागामिनो एवं, तथानागामिनोपि च.

२४४. खीणासवस्स तत्थेव, सत्तवीसति मानसा;

तथा वेहप्फले चापि, सब्बेसं होन्ति मानसा.

२४५. एकतिंसेव चित्तानि, सुद्धावासिकभूमिसु;

अनागामिकसत्तस्स, होन्तीति परिदीपये.

२४६. अरहतो पन तत्थेव, मानसा सत्तवीसति;

एवं रूपीसु चित्तानि, विञ्ञेय्यानि विभाविना.

२४७. चतुवीसति चित्तानि, पठमारुप्पभूमियं;

पुथुज्जनस्स सत्तस्स, जायन्तीति विनिद्दिसे.

२४८. सोतापन्नस्स तत्थेव, ठपेत्वापुञ्ञपञ्चकं;

समवीसति चित्तानि, फलेन सह अत्तनो.

२४९. सकदागामिनो तत्थ, तथानागामिनोपि च;

जायन्ति वीस चित्तानि, पुब्बपुब्बफलं विना.

२५०. खीणासवस्स तत्थेव, दसपञ्च च मानसा;

पुथुज्जनस्स सत्तस्स, दुतियारुप्पभूमियं.

२५१. होन्ति तेवीस चित्तानि, इति वत्वा विभावये;

तिण्णन्नम्पेत्थ सेखानं, चित्तानेकूनवीसति.

२५२. चुद्दसेव तु चित्तानि, दुतियारुप्पभूमियं;

क्रियाद्वादस पाकेको, फलं खीणासवस्स तु.

२५३. पुथुज्जनस्स सत्तस्स, ततियारुप्पभूमियं;