७. सत्तमो परिच्छेदो

सब्बसङ्गहविभागो

६१७. चतुपञ्ञास धम्मा हि, नामनामेन भासिता;

अट्ठारसविधा वुत्ता, रूपधम्माति सब्बथा.

६१८. अभिञ्ञेय्या सभावेन, द्वासत्तति समीरिता;

सच्चिकट्ठपरमत्था, वत्थुधम्मा सलक्खणा.

६१९. तेसं दानि पवक्खामि, सब्बसङ्गाहिकं नयं;

आभिधम्मिकभिक्खूनं, हत्थसारमनुत्तरं.

६२०. दुका तिका च खन्धायतनतो धातुसच्चतो;

पटिच्चसमुप्पादा च, पच्चया च समञ्ञतो.

६२१. पच्चयो एव निब्बानमपच्चयमसङ्खतं;

असङ्खारमनुप्पादं, सस्सतं निच्चलक्खणं.

६२२. पच्चया चेव सङ्खारा, सङ्खता च ततोपरे;

उप्पादवयधम्मा च, पच्चयट्ठितिका तथा.

६२३. निब्बानं रूपधम्मा च, विप्पयुत्ताव केवलं;

आरम्मणा एव नाम, नालम्बन्ति हि किञ्चिपि.

६२४. एकुप्पादनिरोधा च, एकालम्बणवत्थुका;

संसट्ठा सम्पयुत्ता च, सहजाता यथारहं.

६२५. अञ्ञमञ्ञेनुपत्थद्धा, सब्बत्थ सहवुत्तिनो;

सारम्मणारम्मणा च, चित्तचेतसिका मता.

६२६. विपस्सनाय भूमीति, तत्थ तेभूमका मता;

लोकिया परियापन्ना, वट्टधम्मा सउत्तरा.

६२७. सक्कायधम्मा सभया, तीरमोरिमनामकं;

संयोजनिया समला, तथा नीवरणीयका.

६२८. संक्लेसिका परामट्ठा, उपादानीयसासवा;

ओघनीया योगनीया, गन्थनीयाति भासिता.

६२९. अञ्ञे अपरियापन्ना, विवट्टा चाविपस्सिया;

लोकुत्तरानुत्तरा च, नोसंयोजनियादयो.

६३०. कम्मजाता उपादिन्ना, नाम वुच्चन्ति सासवा;

अनुपादिन्नका नाम, ततो सेसा पवुच्चरे.

६३१. धम्मा सप्पटिभागाति, कुसलाकुसला मता;

अप्पटिभागधम्माति, तदञ्ञे परिदीपये.

६३२. सरणा च पहातब्बा, द्वादसाकुसला पन;

तदञ्ञे अरणा नाम, पहातब्बा न केहिचि.

६३३. रूपिनो रूपधम्मा च, नामधम्मा अरूपिनो;

एवमादिप्पभेदेन, द्विधा भेदं विभावये.

६३४. बाला धम्मा तपनीया, कण्हा च कटुकप्फला;

असेवितब्बा सावज्जा, द्वादसाकुसला मता.

६३५. पण्डिता चातपनीया, सुक्का च सुखदायका;

सेवितब्बानवज्जा च, कुसला एकवीसति.

६३६. क्रिया विपाका रूपञ्च, निब्बानन्ति चतुब्बिधा;

वुत्ता अब्याकता नाम, धम्मा तब्बिपरीततो.

६३७. हीना धम्मा परित्ता च, कामावचरभूमिका;

रूपारूपा पवुच्चन्ति, मज्झिमा च महग्गता.

६३८. अप्पमाणा पणीता च, धम्मा लोकुत्तरा मता;

संकिलिट्ठसंक्लेसिका, द्वादसाकुसला तथा.

६३९. असंकिलिट्ठसंक्लेसिका, धम्मा तेभूमकापरे;

असंक्लिट्ठासंक्लेसिका, नव लोकुत्तरा सियुं.

६४०. विपाका ते पवुच्चन्ति, विपाका चतुभूमका;

विपाकधम्मा नामाति, कुसलाकुसला मता.

६४१. क्रिया रूपञ्च निब्बानं, न पाकं न तु पच्चति;

आचयगामिनो धम्मा, पुञ्ञापुञ्ञाव सासवा.

६४२. वुत्तापचयगामिनो, कुसलानुत्तरा पन;

क्रिया रूपञ्च निब्बानं, पाका चोभयवज्जिता.

६४३. पठमानुत्तरो मग्गो, दस्सनं भावनापरे;

तदञ्ञे द्वयनिम्मुत्ता, सब्बेपि परमत्थतो.

६४४. सत्त लोकुत्तरा हेट्ठा, वुत्ता सेक्खाति तादिना;

अरहत्तफलमेव, असेक्खन्ति पकासितं.

६४५. लोकियापि च निब्बानं, भासितोभयवज्जिता;

एवमादिप्पकारेहि, तिविधाति विभावये.

६४६. अतीतानागतं रूपं, पच्चुप्पन्नमथापरं;

अज्झत्तं वा बहिद्धा वा, सुखुमोळारिकं तथा.

६४७. हीनं पणीतं यं दूरे, सन्तिके वा तदेकतो;

सब्बं रूपं समोधाय, रूपक्खन्धोति वुच्चति.

६४८. तथेव वेदनाक्खन्धो, नाम या काचि वेदना;

सञ्ञाक्खन्धोति सञ्ञा च, रासिभावेन भासिता.

६४९. वट्टधम्मेसु अस्सादं, तदस्सादोपसेवनं;

विनिभुज्ज निदस्सेतुं, खन्धद्वयमुदाहटं.

६५०. विवादमूलसंसार-कमहेतुनिदस्सनं;

सन्धाय वेदना सञ्ञा, कता नानाति केचन.

६५१. चित्तसंसट्ठधम्मानं, चेतनामुखतो पन;

सङ्खारक्खन्धनामेन, धम्मा चेतसिका मता.

६५२. सब्बभेदं तथा चित्तं, विञ्ञाणक्खन्ध सम्मतं;

भेदाभावेन निब्बानं, खन्धसङ्गहनिस्सटं.

६५३. आलम्बनीयभावेन, उपादानोपकारतो;

पञ्चुपादानक्खन्धाति, लोकुत्तरविवज्जिता.

६५४. यथा थूलं हितत्थाय, परिग्गाहकयोगिनं;

धम्मा तेभूमका एक-भूमिभावाय देसिता.

६५५. भाजनं भोजनं तस्स, ब्यञ्जनं भोजको तथा;

भुञ्जिता चाति पञ्चेते, उपमेन्ति यथाक्कमं.

६५६. गिलानसाला गेलञ्ञं, असप्पायोपसेवना;

समुट्ठानं गिलानोति, उपमेन्ति च पण्डिता.

६५७. चारको कारणं तत्थ, अपराधो च कारको;

अपराधकतो चोरो, इति चोपमिता पुन.

६५८. निच्चाधिपीळनट्ठेन, भाराति परिदीपिता;

क्लेसदुक्खमुखेनेते, खादका च निरन्तरं.

६५९. अनत्थावहिता निच्चमुक्खित्तासिकवेरिनो;

मच्चुमाराभिधेय्यत्ता, वधकाति च भासिता.

६६०. विमद्दासहनं रूपं, फेणपिण्डंव दुब्बलं;

मुहुत्तरमणीयत्ता, वेदना बुब्बुळूपमा.

६६१. मरीचिकूपमा सञ्ञा, विपल्लासकभावतो;

सङ्खारापि च निस्सारा, कदलिक्खन्धसादिसा.

६६२. नानप्पकारं चिन्तेन्तं, नानाक्लेसविमोहितं;

पलम्भतीति विञ्ञाणं, मायासममुदीरितं.

६६३. इच्चेवं पञ्चुपादानक्खन्धा खन्धा च केवलं;

पञ्चक्खन्धाति नामेन, देसिताति विभावये.

६६४. अज्झत्तञ्च बहिद्धा च, विञ्ञाणुप्पत्तिकारणं;

द्वारालम्बणभेदेन, द्वेधायतनमीरितं.

६६५. चक्खादज्झत्तिकं तत्थ, छद्वारायतनं भवे;

बाहिरायतनं नाम, तथा रूपादिगोचरं.

६६६. इति वीथिप्पवत्तानं, द्वारालम्बणसङ्गहो;

आगमे अभिधम्मे तु, सब्बथापि यथारहं.

६६७. तथाहनन्तरातीतो, जायमानस्स पच्छतो;

मनो सब्बोपि सब्बस्स, मनस्सायतनं भवे.

६६८. तथा पुब्बङ्गमट्ठेन, सहजानमरूपिनं;

द्वारभावेन विञ्ञाणं, सब्बमायतनं मतं.

६६९. मनायतनमिच्चेवं, पसादायतनं तथा;

पञ्चविञ्ञाणधम्मानं, इति छद्धा विभावये.

६७०. पञ्चप्पसादविसया, पञ्चायतनसम्मता;

सेसं रूपञ्च निब्बानं, सब्बे चेतसिकाति च.

६७१. एकूनसट्ठिधम्मानं, धम्मायतनसङ्गहो;

इति छद्धा पकासेन्ति, बाहिरायतनं बुधा.

६७२. सुञ्ञगामोव दट्ठब्ब-मज्झत्तिकमसारतो;

गामघातकचोराव, तं हनन्तंव बाहिरं.

६७३. नामप्पवत्तिमुळ्हानं, तदुप्पत्तिककारणं;

द्वादसायतनानीति, वुत्तमित्थं महेसिना.

६७४. समत्ता भावमत्तेन, धारेन्तीति सलक्खणं;

द्वारालम्बतदुप्पन्न-परियायेन भेदिता.

६७५. मनायतनमेत्थाह, सत्त विञ्ञाणधातुयो;

एकादस यथावुत्ता, इच्चट्ठारस धातुयो.

६७६. अन्तादिका मनोधातु, मनोविञ्ञाणधातुया;

पवेसापगमे द्वार-परियायेन तिट्ठति.

६७७. भेरीतलदण्डघोस-समं छक्कं यथाक्कमं;

कट्ठारणिपावकादि-समञ्च तिविधं भवे.

६७८. दुक्खं समुदयो चेव, निरोधो च तथापरो;

मग्गो चाति चतुद्धाह, सच्चं सच्चपरक्कमो.

६७९. भारो च भारदानञ्च, भारनिक्खेपनं तथा;

भारनिक्खेपनूपायो, इच्चोपम्मं यथाक्कमं.

६८०. रोगो रोगनिदानञ्च, रोगवूपसमो तथा;

रोगभेसज्जमिच्चेव-मुपमाहि च दीपितं.

६८१. विसरुक्खो रुक्खमूलं, रुक्खच्छेदो तथापरो;

रुक्खच्छेदकसत्थन्ति, चतुधोपमितं तथा.

६८२. तीरमोरिमसङ्खातं, महोघो पारिमं तथा;

तदतिक्कमुपायोति, उपमेन्ति च तं बुधा.

६८३. सच्छिकत्वान पच्चक्ख-मिच्चोपम्मं यथाक्कमं;

समाचिक्खि विमोक्खाय, सच्चं तच्छनियामतो.

६८४. तथा हि दुक्खं नाबाधं, नाञ्ञं दुक्खा च बाधकं;

बाधकत्तनियामेन, दुक्खसच्चमितीरितं.

६८५. तं विना नाञ्ञतो दुक्खं, न होति न च तं ततो;

दुक्खहेतुनियामेन, सच्चमाह विसत्तिकं.

६८६. नाञ्ञा निब्बानतो सन्ति, न च सन्तं न तं यतो;

सन्तभावनियामेन, निब्बानं सच्चमुत्तमं.

६८७. नाञ्ञं मग्गाच निय्यानं, अनिय्यानो न चापि सो;

तस्मा निय्यानभावेन, मग्गो सच्चन्ति सम्मतो.

६८८. इति तच्छाविपल्लास-भूतभावो चतूसुपि;

सच्चट्ठोति विनिद्दिट्ठो, दुक्खादीस्वविसेसतो.

६८९. पीळनट्ठो सङ्खतट्ठो, सन्तापट्ठो च भासितो;

विपरीणामट्ठो चाति, दुक्खस्सेवं चतुब्बिधा.

६९०. आयूहना निदाना च, संयोगा पलिबोधतो;

दुक्खस्समुदयस्सापि, चतुधत्था पकासिता.