७. सत्तमो परिच्छेदो
सब्बसङ्गहविभागो
६१७. चतुपञ्ञास धम्मा हि, नामनामेन भासिता;
अट्ठारसविधा वुत्ता, रूपधम्माति सब्बथा.
६१८. अभिञ्ञेय्या सभावेन, द्वासत्तति समीरिता;
सच्चिकट्ठपरमत्था, वत्थुधम्मा सलक्खणा.
६१९. तेसं दानि पवक्खामि, सब्बसङ्गाहिकं नयं;
आभिधम्मिकभिक्खूनं, हत्थसारमनुत्तरं.
६२०. दुका तिका च खन्धायतनतो धातुसच्चतो;
पटिच्चसमुप्पादा च, पच्चया च समञ्ञतो.
६२१. पच्चयो एव निब्बानमपच्चयमसङ्खतं;
असङ्खारमनुप्पादं, सस्सतं निच्चलक्खणं.
६२२. पच्चया चेव सङ्खारा, सङ्खता च ततोपरे;
उप्पादवयधम्मा च, पच्चयट्ठितिका तथा.
६२३. निब्बानं रूपधम्मा च, विप्पयुत्ताव केवलं;
आरम्मणा एव नाम, नालम्बन्ति हि किञ्चिपि.
६२४. एकुप्पादनिरोधा च, एकालम्बणवत्थुका;
संसट्ठा सम्पयुत्ता च, सहजाता यथारहं.
६२५. अञ्ञमञ्ञेनुपत्थद्धा, सब्बत्थ सहवुत्तिनो;
सारम्मणारम्मणा च, चित्तचेतसिका मता.
६२६. विपस्सनाय भूमीति, तत्थ तेभूमका मता;
लोकिया परियापन्ना, वट्टधम्मा सउत्तरा.
६२७. सक्कायधम्मा सभया, तीरमोरिमनामकं;
संयोजनिया समला, तथा नीवरणीयका.
६२८. संक्लेसिका परामट्ठा, उपादानीयसासवा;
ओघनीया योगनीया, गन्थनीयाति भासिता.
६२९. अञ्ञे अपरियापन्ना, विवट्टा चाविपस्सिया;
लोकुत्तरानुत्तरा च, नोसंयोजनियादयो.
६३०. कम्मजाता उपादिन्ना, नाम वुच्चन्ति सासवा;
अनुपादिन्नका नाम, ततो सेसा पवुच्चरे.
६३१. धम्मा सप्पटिभागाति, कुसलाकुसला मता;
अप्पटिभागधम्माति, तदञ्ञे परिदीपये.
६३२. सरणा च पहातब्बा, द्वादसाकुसला पन;
तदञ्ञे अरणा नाम, पहातब्बा न केहिचि.
६३३. रूपिनो रूपधम्मा च, नामधम्मा अरूपिनो;
एवमादिप्पभेदेन, द्विधा भेदं विभावये.
६३४. बाला धम्मा तपनीया, कण्हा च कटुकप्फला;
असेवितब्बा सावज्जा, द्वादसाकुसला मता.
६३५. पण्डिता चातपनीया, सुक्का च सुखदायका;
सेवितब्बानवज्जा च, कुसला एकवीसति.
६३६. क्रिया विपाका रूपञ्च, निब्बानन्ति चतुब्बिधा;
वुत्ता अब्याकता नाम, धम्मा तब्बिपरीततो.
६३७. हीना धम्मा परित्ता च, कामावचरभूमिका;
रूपारूपा पवुच्चन्ति, मज्झिमा च महग्गता.
६३८. अप्पमाणा पणीता च, धम्मा लोकुत्तरा मता;
संकिलिट्ठसंक्लेसिका, द्वादसाकुसला तथा.
६३९. असंकिलिट्ठसंक्लेसिका, धम्मा तेभूमकापरे;
असंक्लिट्ठासंक्लेसिका, नव लोकुत्तरा सियुं.
६४०. विपाका ते पवुच्चन्ति, विपाका चतुभूमका;
विपाकधम्मा नामाति, कुसलाकुसला मता.
६४१. क्रिया रूपञ्च निब्बानं, न पाकं न तु पच्चति;
आचयगामिनो धम्मा, पुञ्ञापुञ्ञाव सासवा.
६४२. वुत्तापचयगामिनो, कुसलानुत्तरा पन;
क्रिया रूपञ्च निब्बानं, पाका चोभयवज्जिता.
६४३. पठमानुत्तरो मग्गो, दस्सनं भावनापरे;
तदञ्ञे द्वयनिम्मुत्ता, सब्बेपि परमत्थतो.
६४४. सत्त लोकुत्तरा हेट्ठा, वुत्ता सेक्खाति तादिना;
अरहत्तफलमेव, असेक्खन्ति पकासितं.
६४५. लोकियापि च निब्बानं, भासितोभयवज्जिता;
एवमादिप्पकारेहि, तिविधाति विभावये.
६४६. अतीतानागतं रूपं, पच्चुप्पन्नमथापरं;
अज्झत्तं वा बहिद्धा वा, सुखुमोळारिकं तथा.
६४७. हीनं पणीतं यं दूरे, सन्तिके वा तदेकतो;
सब्बं रूपं समोधाय, रूपक्खन्धोति वुच्चति.
६४८. तथेव वेदनाक्खन्धो, नाम या काचि वेदना;
सञ्ञाक्खन्धोति सञ्ञा च, रासिभावेन भासिता.
६४९. वट्टधम्मेसु अस्सादं, तदस्सादोपसेवनं;
विनिभुज्ज निदस्सेतुं, खन्धद्वयमुदाहटं.
६५०. विवादमूलसंसार-कमहेतुनिदस्सनं;
सन्धाय वेदना सञ्ञा, कता नानाति केचन.
६५१. चित्तसंसट्ठधम्मानं, चेतनामुखतो पन;
सङ्खारक्खन्धनामेन, धम्मा चेतसिका मता.
६५२. सब्बभेदं तथा चित्तं, विञ्ञाणक्खन्ध सम्मतं;
भेदाभावेन निब्बानं, खन्धसङ्गहनिस्सटं.
६५३. आलम्बनीयभावेन, उपादानोपकारतो;
पञ्चुपादानक्खन्धाति, लोकुत्तरविवज्जिता.
६५४. यथा थूलं हितत्थाय, परिग्गाहकयोगिनं;
धम्मा तेभूमका एक-भूमिभावाय देसिता.
६५५. भाजनं भोजनं तस्स, ब्यञ्जनं भोजको तथा;
भुञ्जिता चाति पञ्चेते, उपमेन्ति यथाक्कमं.
६५६. गिलानसाला गेलञ्ञं, असप्पायोपसेवना;
समुट्ठानं गिलानोति, उपमेन्ति च पण्डिता.
६५७. चारको कारणं तत्थ, अपराधो च कारको;
अपराधकतो चोरो, इति चोपमिता पुन.
६५८. निच्चाधिपीळनट्ठेन, भाराति परिदीपिता;
क्लेसदुक्खमुखेनेते, खादका च निरन्तरं.
६५९. अनत्थावहिता निच्चमुक्खित्तासिकवेरिनो;
मच्चुमाराभिधेय्यत्ता, वधकाति च भासिता.
६६०. विमद्दासहनं रूपं, फेणपिण्डंव दुब्बलं;
मुहुत्तरमणीयत्ता, वेदना बुब्बुळूपमा.
६६१. मरीचिकूपमा सञ्ञा, विपल्लासकभावतो;
सङ्खारापि च निस्सारा, कदलिक्खन्धसादिसा.
६६२. नानप्पकारं चिन्तेन्तं, नानाक्लेसविमोहितं;
पलम्भतीति विञ्ञाणं, मायासममुदीरितं.
६६३. इच्चेवं पञ्चुपादानक्खन्धा खन्धा च केवलं;
पञ्चक्खन्धाति नामेन, देसिताति विभावये.
६६४. अज्झत्तञ्च बहिद्धा च, विञ्ञाणुप्पत्तिकारणं;
द्वारालम्बणभेदेन, द्वेधायतनमीरितं.
६६५. चक्खादज्झत्तिकं तत्थ, छद्वारायतनं भवे;
बाहिरायतनं नाम, तथा रूपादिगोचरं.
६६६. इति वीथिप्पवत्तानं, द्वारालम्बणसङ्गहो;
आगमे अभिधम्मे तु, सब्बथापि यथारहं.
६६७. तथाहनन्तरातीतो, जायमानस्स पच्छतो;
मनो सब्बोपि सब्बस्स, मनस्सायतनं भवे.
६६८. तथा पुब्बङ्गमट्ठेन, सहजानमरूपिनं;
द्वारभावेन विञ्ञाणं, सब्बमायतनं मतं.
६६९. मनायतनमिच्चेवं, पसादायतनं तथा;
पञ्चविञ्ञाणधम्मानं, इति छद्धा विभावये.
६७०. पञ्चप्पसादविसया, पञ्चायतनसम्मता;
सेसं रूपञ्च निब्बानं, सब्बे चेतसिकाति च.
६७१. एकूनसट्ठिधम्मानं, धम्मायतनसङ्गहो;
इति छद्धा पकासेन्ति, बाहिरायतनं बुधा.
६७२. सुञ्ञगामोव दट्ठब्ब-मज्झत्तिकमसारतो;
गामघातकचोराव, तं हनन्तंव बाहिरं.
६७३. नामप्पवत्तिमुळ्हानं, तदुप्पत्तिककारणं;
द्वादसायतनानीति, वुत्तमित्थं महेसिना.
६७४. समत्ता भावमत्तेन, धारेन्तीति सलक्खणं;
द्वारालम्बतदुप्पन्न-परियायेन भेदिता.
६७५. मनायतनमेत्थाह, सत्त विञ्ञाणधातुयो;
एकादस यथावुत्ता, इच्चट्ठारस धातुयो.
६७६. अन्तादिका मनोधातु, मनोविञ्ञाणधातुया;
पवेसापगमे द्वार-परियायेन तिट्ठति.
६७७. भेरीतलदण्डघोस-समं छक्कं यथाक्कमं;
कट्ठारणिपावकादि-समञ्च तिविधं भवे.
६७८. दुक्खं समुदयो चेव, निरोधो च तथापरो;
मग्गो चाति चतुद्धाह, सच्चं सच्चपरक्कमो.
६७९. भारो च भारदानञ्च, भारनिक्खेपनं तथा;
भारनिक्खेपनूपायो, इच्चोपम्मं यथाक्कमं.
६८०. रोगो रोगनिदानञ्च, रोगवूपसमो तथा;
रोगभेसज्जमिच्चेव-मुपमाहि च दीपितं.
६८१. विसरुक्खो रुक्खमूलं, रुक्खच्छेदो तथापरो;
रुक्खच्छेदकसत्थन्ति, चतुधोपमितं तथा.
६८२. तीरमोरिमसङ्खातं, महोघो पारिमं तथा;
तदतिक्कमुपायोति, उपमेन्ति च तं बुधा.
६८३. सच्छिकत्वान पच्चक्ख-मिच्चोपम्मं यथाक्कमं;
समाचिक्खि विमोक्खाय, सच्चं तच्छनियामतो.
६८४. तथा हि दुक्खं नाबाधं, नाञ्ञं दुक्खा च बाधकं;
बाधकत्तनियामेन, दुक्खसच्चमितीरितं.
६८५. तं विना नाञ्ञतो दुक्खं, न होति न च तं ततो;
दुक्खहेतुनियामेन, सच्चमाह विसत्तिकं.
६८६. नाञ्ञा निब्बानतो सन्ति, न च सन्तं न तं यतो;
सन्तभावनियामेन, निब्बानं सच्चमुत्तमं.
६८७. नाञ्ञं मग्गाच निय्यानं, अनिय्यानो न चापि सो;
तस्मा निय्यानभावेन, मग्गो सच्चन्ति सम्मतो.
६८८. इति तच्छाविपल्लास-भूतभावो चतूसुपि;
सच्चट्ठोति विनिद्दिट्ठो, दुक्खादीस्वविसेसतो.
६८९. पीळनट्ठो सङ्खतट्ठो, सन्तापट्ठो च भासितो;
विपरीणामट्ठो चाति, दुक्खस्सेवं चतुब्बिधा.
६९०. आयूहना निदाना च, संयोगा पलिबोधतो;
दुक्खस्समुदयस्सापि, चतुधत्था पकासिता.