४. चतुत्थो परिच्छेदो

पकिण्णकविभागो

२११. इतो परं किच्चतो च, द्वारालम्बणवत्थुतो;

भूमिपुग्गलतो ठाना, जनका च यथारहं.

२१२. सङ्गहो च पवत्ति च, पटिसन्धिपवत्तिसु;

चित्तुप्पादवसेनेव, संखिपित्वान निय्यते.

२१३. रूपारूपमहापाका, मुपेक्खातीरणद्वयं;

चुतिसन्धिभवङ्गानि, चित्तानेकूनवीसति.

२१४. आवज्जनं तु युगळं, दस्सनं सवनं तथा;

घायनं सायनञ्चेव, फुसनं सम्पटिच्छनं.

२१५. तीणि तीरणचित्तानि, एकं वोट्ठब्बनं मतं;

पञ्चद्वारे मनोद्वारे, तदावज्जननामकं.

२१६. पञ्चपञ्ञास जवनकिच्चानीति विनिद्दिसे;

क्रिया चावज्जनं हित्वा, कुसलाकुसलप्फलं.

२१७. तदालम्बणचित्तानि, भवन्तेकादसेव हि;

महाविपाकचित्तानि, अट्ठ सन्तीरणत्तयं.

२१८. पञ्चकिच्चन्ति भासन्ति, उपेक्खातीरणद्वयं;

चतुकिच्चा महापाका, तिककिच्चा महग्गता.

२१९. दुकिच्चमिति वोट्ठब्बं, सुखतीरणमीरितं;

पञ्चविञ्ञाणजवनमनोधातुत्तिकं पन.

२२०. एककिच्चाति भासन्ति, अट्ठसट्ठि विभाविनो;

इच्चेवं किच्चभेदेन, चित्तुप्पादा ववत्थिता.

२२१. चक्खुसोतघानजिव्हा-कायधातु यथाक्कमं;

पञ्चद्वारा भवङ्गं तु, मनोद्वारं पवुच्चति.

२२२. घानादयो तयो रूपे, पञ्च चक्खादयो तथा;

अरूपे नत्थुभयत्थ, तदालम्बणमानसं.

२२३. छ द्वारा वीथिचित्तानि, सत्त कामीसु रूपिसु;

द्वारत्तयं छ चित्तानि, मनोद्वारमरूपिसु.

२२४. पटिसन्धादिभूता हि, अवसाने चुतिट्ठिता;

मज्झे भवङ्गं छेत्वान, पच्चेकं वीथि जायति.

२२५. रूपादारम्मणे चक्खु-पसादादिम्हि घट्टिते;

आवज्जनादयो होन्ति, भवङ्गद्विचला परं.

२२६. परिणामे भवङ्गस्स, आलम्बे गहणारहे;

तथा वीथि मनोद्वारे, यथासम्भवतो भवे.

२२७. आवज्जा पञ्चविञ्ञाणं, सम्पटिच्छनतीरणं;

वोट्ठब्बकामजवनं, तदालम्बणमानसं.

२२८. सत्तेवं वीथिचित्तानि, चित्तुप्पादा चतुद्दस;

चतुपञ्ञास वित्थारा, पञ्चद्वारे यथारहं.

२२९. उप्पादट्ठितिभङ्गानं, वसा चित्तक्खणं तयं;

रूपानं ठिति एकून-पञ्ञासञ्च दुके दुकं.

२३०. परित्तेतिपरित्ते च, महन्तेतिमहन्तके;

वोट्ठब्बमोघजवनं, तदालम्बन्ति तं कमा.

२३१. आवज्जनञ्च जवनं, मनोद्वारे तु गोचरे;

विभूते तु तदालम्बं, वित्थारा सत्तसट्ठि ते.

२३२. कामे जवनसत्ताल-म्बणानं नियमे सति;

विभूतेतिमहन्ते च, तदालम्बणमीरितं.

२३३. पञ्चद्वारे मनोधातु, पच्चेकम्हि यथाक्कमं;

पञ्चविञ्ञाणयुगळं, पच्चेकं तु पकासितं.

२३४. मनोद्वारे तु जवनं, महग्गतमनुत्तरं;

सुखतीरणवोट्ठब्बं, परित्तजवनं छसु.

२३५. महाविपाकचित्तानि, उपेक्खातीरणद्वयं;

छसु द्वारेसु जायन्ति, वीथिमुत्तानि चेकदा.

२३६. सत्तति वीथिचित्तानि, विपाका तु महग्गता;

नव वीथिविमुत्ता च, दुविधापि दसीरिता.

२३७. इच्चेवं द्वारभेदेन, विभावेत्वा ततो परं;

ञेय्या गोचरभेदेन, चित्तुप्पादा यथारहं.

२३८. रूपसद्दगन्धरसफोट्ठब्बा पञ्च गोचरा;

सेसञ्च रूपपञ्ञत्तिनामञ्च धम्मगोचरं.

२३९. पञ्चद्वारे वत्तमानं, पञ्चालम्बं यथाक्कमं;

छालम्बणं मनोद्वारे, अतीतानागतम्पि च.

२४०. पञ्ञत्तातीतवत्तन्तं, छद्वारग्गहितं पन;

छळारम्मणसङ्खातं, येभुय्येन भवन्तरे.

२४१. निमित्तगतिकम्मानं, कम्ममेवाथ गोचरं;

पटिसन्धिभवङ्गानं, चुतियाव यथारहं.

२४२. पञ्चालम्बे मनोधातु, पच्चेकम्हि यथाक्कमं;

पञ्चविञ्ञाणयुगळं, पच्चेकं तु पकासितं.

२४३. कामपाकानि सेसानि, हसनञ्च परित्तके;

ञाणहीनानिपुञ्ञानि, जवनानि अनिम्मले.

२४४. तिहेतुकामपुञ्ञानि, पुञ्ञाभिञ्ञा च लोकिया;

सब्बालम्बे पवत्तन्ति, अग्गमग्गफलं विना.

२४५. क्रियाभिञ्ञा च वोट्ठब्बं, क्रिया कामे तिहेतुका;

सब्बालम्बे पवत्तन्ति, निब्बाने निम्मला सियुं.

२४६. दुतियञ्च चतुत्थञ्च, आरुप्पेसु महग्गते;

महग्गतञ्ञे वोहारे, अयमालम्बणे नयो.

२४७. चक्खुसोतघानजिव्हा-कायहदयवत्थुना;

कामलोके छवत्थूनि, निस्सिता सत्त धातुयो.

२४८. पञ्चविञ्ञाणधातू च, तासं पुब्बापरत्तयं;

मनोधातु ततो सेसा, मनोविञ्ञाणधातु च.

२४९. चतस्सो धातुयो रूपे, तीणि वत्थूनि निस्सिता;

अरूपे तु अनिस्साय, धात्वेकाव पवत्तति.

२५०. पञ्चप्पसादे निस्साय, पच्चेकं तु यथाक्कमं;

पञ्चविञ्ञाणयुगळं, भवतीति पकासितं.

२५१. कामपाकानि सेसानि, मग्गावज्जनमादितो;

हसनं पटिघारूपा-वचरं वत्थुनिस्सितं.

२५२. द्वेचत्तालीस निस्साय, अनिस्साय च जायरे;

अनिस्साय विपाकानि, आरुप्पेति समीरितं.

२५३. इच्चेवं वत्थुभेदेन, चित्तुप्पादा पकासिता;

ततो परं विभावेय्य, भूमिभेदेन पण्डितो.

२५४. निरये पेतलोके च, तिरच्छानासुरे तथा;

पापकम्मोपपज्जन्ति, पापपाकाय सन्धिया.

२५५. भूमिस्सितेसु देवेसु, मनुस्सेसुपि हीनका;

अहेतुकाय जायन्ति, पुञ्ञपाकाय सन्धिया.

२५६. चातुमहाराजिका च, तावतिंसा च यामका;

तुसिता चेव निम्मानरतिनो वसवत्तिनो.

२५७. इच्चेवं छसु देवेसु, मनुस्सेसु च जायरे;

महाविपाकसन्धीहि, कामपुञ्ञकता जना.

२५८. ब्रह्मानं पारिसज्जा च, तथा ब्रह्मपुरोहिता;

महाब्रह्मा च जायन्ति, पठमज्झानसन्धिया.

२५९. परित्ता अप्पमाणाभा, जायन्ताभस्सरा तथा;

दुतियज्झानपाकाय, ततियाय च सन्धिया.

२६०. परित्तसुभप्पमाणसुभा च सुभकिण्हका;

चतुत्थाय तु जायन्ति, ततियज्झानभूमिका.

२६१. वेहप्फला असञ्ञी च, सुद्धावासाति सत्तसु;

पञ्चमाय च जायन्ति, असञ्ञीचित्तवज्जिता.

२६२. अविहा च अतप्पा च, सुदस्सा च सुदस्सिनो;

अकनिट्ठाति पञ्चेते, सुद्धावासा पकासिता.

२६३. आकासानञ्चायतनपाकादीहि यथाक्कमं;

आकासानञ्चायतनभूमिकादीसु जायरे.

२६४. चुतिसन्धिभवङ्गानं, वसा पाका महग्गता;

कामे सहेतुका पाका, तदालम्बणतोपि च.

२६५. यथावुत्तनियामेन, भूमीस्वेकाव जायरे;

चित्तुप्पादेसु सब्बत्थ, न त्वेवासञ्ञिनो मता.

२६६. घानजिव्हाकायधातु-निस्सितं मानसं तथा;

पटिघद्वयमिच्चेवमट्ठ होन्तेव कामिसु.

२६७. चक्खुसोतञ्च विञ्ञाणं, मनोधातु च तीरणं;

कामरूपेसु जायन्ति, यथासम्भवतो दस.

२६८. वोट्ठब्बकामपुञ्ञानि, विप्पयुत्तानि दिट्ठिया;

उद्धच्चसहितञ्चेति, सब्बत्थेतानि चुद्दस.

२६९. कङ्खितं दिट्ठियुत्तानि, सुद्धावासविवज्जिते;

सितञ्च रूपजवन-मारुप्पापायवज्जिते.

२७०. कामक्रिया सहेतू च, उद्धं लोकुत्तरत्तयं;

चतुत्थारुप्पजवनं, सब्बत्थापायवज्जिते.

२७१. सेसमारुप्पजवनं, हित्वापायं यथाक्कमं;

उद्धमारुप्पभूमिञ्च, जायतीति विभावये.

२७२. सोतापत्तिफलादीनि, चत्तारानुत्तरानि तु;

सुद्धावासमपायञ्च, हित्वा सब्बत्थ जायरे.

२७३. सुद्धावासमपायञ्च, हित्वारूपञ्च सब्बथा;

पठमानुत्तरो मग्गो, सेसट्ठानेसु जायति.

२७४. सत्ततिंस अपायेसु, कामेसीति पकासिता;

पञ्चपञ्ञास सुद्धेसु, रूपेस्वेकूनसत्तति.

२७५. छचत्तालीस आरुप्पे, उप्पज्जन्ति यथारहं;

इच्चेवं भूमिभेदेन, चित्तुप्पादा पकासिता.

२७६. तिहेतुसत्ते सब्बानि, द्विहेतुकाहेतुके पन;

परित्तानि विवज्जेत्वा, ञाणपाकक्रियाजवे.

२७७. पुथुज्जनानं सम्भोन्ति, दिट्ठियुत्तञ्च कङ्खितं;

सोतापन्नादितिण्णम्पि, फलं होति यथासकं.

२७८. वीतरागस्स जवनं, क्रिया चन्तिमनुत्तरं;

पुथुज्जनादितिण्णम्पि, पटिघं समुदीरितं.

२७९. जवा पुथुज्जनादीनं, चतुन्नं सेस सासवा;

सासवावज्जपाकानि, पञ्चन्नमपि दीपये.

२८०. पुथुज्जनेसु तेसट्ठि, सोतापन्नादिकद्वये;

एकूनसट्ठि चित्तानि, अनागामिकपुग्गले.

२८१. सत्तपञ्ञास जायन्ति, तेपञ्ञास अनासवे;

मग्गट्ठेसु सको मग्गो, पुग्गलेसु अयं नयो.

२८२. तिहेतुकामचुतिया, सब्बापि पटिसन्धियो;

द्विहेताहेतुचुतिया, कामावचरसन्धियो.

२८३. रूपावचरचुतिया, सहेतुपटिसन्धियो;

आरुप्पारुप्पचुतिया, हेट्ठिमारुप्पवज्जिता.

२८४. पटिसन्धि तथा कामे, तिहेतुपटिसन्धियो;

भवन्तीति च मेधावी, चुतिसन्धिनयं नये.