४. चतुत्थो परिच्छेदो
पकिण्णकविभागो
२११. इतो परं किच्चतो च, द्वारालम्बणवत्थुतो;
भूमिपुग्गलतो ठाना, जनका च यथारहं.
२१२. सङ्गहो च पवत्ति च, पटिसन्धिपवत्तिसु;
चित्तुप्पादवसेनेव, संखिपित्वान निय्यते.
२१३. रूपारूपमहापाका, मुपेक्खातीरणद्वयं;
चुतिसन्धिभवङ्गानि, चित्तानेकूनवीसति.
२१४. आवज्जनं तु युगळं, दस्सनं सवनं तथा;
घायनं सायनञ्चेव, फुसनं सम्पटिच्छनं.
२१५. तीणि तीरणचित्तानि, एकं वोट्ठब्बनं मतं;
पञ्चद्वारे मनोद्वारे, तदावज्जननामकं.
२१६. पञ्चपञ्ञास जवनकिच्चानीति विनिद्दिसे;
क्रिया चावज्जनं हित्वा, कुसलाकुसलप्फलं.
२१७. तदालम्बणचित्तानि, भवन्तेकादसेव हि;
महाविपाकचित्तानि, अट्ठ सन्तीरणत्तयं.
२१८. पञ्चकिच्चन्ति भासन्ति, उपेक्खातीरणद्वयं;
चतुकिच्चा महापाका, तिककिच्चा महग्गता.
२१९. दुकिच्चमिति वोट्ठब्बं, सुखतीरणमीरितं;
पञ्चविञ्ञाणजवनमनोधातुत्तिकं पन.
२२०. एककिच्चाति भासन्ति, अट्ठसट्ठि विभाविनो;
इच्चेवं किच्चभेदेन, चित्तुप्पादा ववत्थिता.
२२१. चक्खुसोतघानजिव्हा-कायधातु यथाक्कमं;
पञ्चद्वारा भवङ्गं तु, मनोद्वारं पवुच्चति.
२२२. घानादयो तयो रूपे, पञ्च चक्खादयो तथा;
अरूपे नत्थुभयत्थ, तदालम्बणमानसं.
२२३. छ द्वारा वीथिचित्तानि, सत्त कामीसु रूपिसु;
द्वारत्तयं छ चित्तानि, मनोद्वारमरूपिसु.
२२४. पटिसन्धादिभूता हि, अवसाने चुतिट्ठिता;
मज्झे भवङ्गं छेत्वान, पच्चेकं वीथि जायति.
२२५. रूपादारम्मणे चक्खु-पसादादिम्हि घट्टिते;
आवज्जनादयो होन्ति, भवङ्गद्विचला परं.
२२६. परिणामे भवङ्गस्स, आलम्बे गहणारहे;
तथा वीथि मनोद्वारे, यथासम्भवतो भवे.
२२७. आवज्जा पञ्चविञ्ञाणं, सम्पटिच्छनतीरणं;
वोट्ठब्बकामजवनं, तदालम्बणमानसं.
२२८. सत्तेवं वीथिचित्तानि, चित्तुप्पादा चतुद्दस;
चतुपञ्ञास वित्थारा, पञ्चद्वारे यथारहं.
२२९. उप्पादट्ठितिभङ्गानं, वसा चित्तक्खणं तयं;
रूपानं ठिति एकून-पञ्ञासञ्च दुके दुकं.
२३०. परित्तेतिपरित्ते च, महन्तेतिमहन्तके;
वोट्ठब्बमोघजवनं, तदालम्बन्ति तं कमा.
२३१. आवज्जनञ्च जवनं, मनोद्वारे तु गोचरे;
विभूते तु तदालम्बं, वित्थारा सत्तसट्ठि ते.
२३२. कामे जवनसत्ताल-म्बणानं नियमे सति;
विभूतेतिमहन्ते च, तदालम्बणमीरितं.
२३३. पञ्चद्वारे मनोधातु, पच्चेकम्हि यथाक्कमं;
पञ्चविञ्ञाणयुगळं, पच्चेकं तु पकासितं.
२३४. मनोद्वारे तु जवनं, महग्गतमनुत्तरं;
सुखतीरणवोट्ठब्बं, परित्तजवनं छसु.
२३५. महाविपाकचित्तानि, उपेक्खातीरणद्वयं;
छसु द्वारेसु जायन्ति, वीथिमुत्तानि चेकदा.
२३६. सत्तति वीथिचित्तानि, विपाका तु महग्गता;
नव वीथिविमुत्ता च, दुविधापि दसीरिता.
२३७. इच्चेवं द्वारभेदेन, विभावेत्वा ततो परं;
ञेय्या गोचरभेदेन, चित्तुप्पादा यथारहं.
२३८. रूपसद्दगन्धरसफोट्ठब्बा पञ्च गोचरा;
सेसञ्च रूपपञ्ञत्तिनामञ्च धम्मगोचरं.
२३९. पञ्चद्वारे वत्तमानं, पञ्चालम्बं यथाक्कमं;
छालम्बणं मनोद्वारे, अतीतानागतम्पि च.
२४०. पञ्ञत्तातीतवत्तन्तं, छद्वारग्गहितं पन;
छळारम्मणसङ्खातं, येभुय्येन भवन्तरे.
२४१. निमित्तगतिकम्मानं, कम्ममेवाथ गोचरं;
पटिसन्धिभवङ्गानं, चुतियाव यथारहं.
२४२. पञ्चालम्बे मनोधातु, पच्चेकम्हि यथाक्कमं;
पञ्चविञ्ञाणयुगळं, पच्चेकं तु पकासितं.
२४३. कामपाकानि सेसानि, हसनञ्च परित्तके;
ञाणहीनानिपुञ्ञानि, जवनानि अनिम्मले.
२४४. तिहेतुकामपुञ्ञानि, पुञ्ञाभिञ्ञा च लोकिया;
सब्बालम्बे पवत्तन्ति, अग्गमग्गफलं विना.
२४५. क्रियाभिञ्ञा च वोट्ठब्बं, क्रिया कामे तिहेतुका;
सब्बालम्बे पवत्तन्ति, निब्बाने निम्मला सियुं.
२४६. दुतियञ्च चतुत्थञ्च, आरुप्पेसु महग्गते;
महग्गतञ्ञे वोहारे, अयमालम्बणे नयो.
२४७. चक्खुसोतघानजिव्हा-कायहदयवत्थुना;
कामलोके छवत्थूनि, निस्सिता सत्त धातुयो.
२४८. पञ्चविञ्ञाणधातू च, तासं पुब्बापरत्तयं;
मनोधातु ततो सेसा, मनोविञ्ञाणधातु च.
२४९. चतस्सो धातुयो रूपे, तीणि वत्थूनि निस्सिता;
अरूपे तु अनिस्साय, धात्वेकाव पवत्तति.
२५०. पञ्चप्पसादे निस्साय, पच्चेकं तु यथाक्कमं;
पञ्चविञ्ञाणयुगळं, भवतीति पकासितं.
२५१. कामपाकानि सेसानि, मग्गावज्जनमादितो;
हसनं पटिघारूपा-वचरं वत्थुनिस्सितं.
२५२. द्वेचत्तालीस निस्साय, अनिस्साय च जायरे;
अनिस्साय विपाकानि, आरुप्पेति समीरितं.
२५३. इच्चेवं वत्थुभेदेन, चित्तुप्पादा पकासिता;
ततो परं विभावेय्य, भूमिभेदेन पण्डितो.
२५४. निरये पेतलोके च, तिरच्छानासुरे तथा;
पापकम्मोपपज्जन्ति, पापपाकाय सन्धिया.
२५५. भूमिस्सितेसु देवेसु, मनुस्सेसुपि हीनका;
अहेतुकाय जायन्ति, पुञ्ञपाकाय सन्धिया.
२५६. चातुमहाराजिका च, तावतिंसा च यामका;
तुसिता चेव निम्मानरतिनो वसवत्तिनो.
२५७. इच्चेवं छसु देवेसु, मनुस्सेसु च जायरे;
महाविपाकसन्धीहि, कामपुञ्ञकता जना.
२५८. ब्रह्मानं पारिसज्जा च, तथा ब्रह्मपुरोहिता;
महाब्रह्मा च जायन्ति, पठमज्झानसन्धिया.
२५९. परित्ता अप्पमाणाभा, जायन्ताभस्सरा तथा;
दुतियज्झानपाकाय, ततियाय च सन्धिया.
२६०. परित्तसुभप्पमाणसुभा च सुभकिण्हका;
चतुत्थाय तु जायन्ति, ततियज्झानभूमिका.
२६१. वेहप्फला असञ्ञी च, सुद्धावासाति सत्तसु;
पञ्चमाय च जायन्ति, असञ्ञीचित्तवज्जिता.
२६२. अविहा च अतप्पा च, सुदस्सा च सुदस्सिनो;
अकनिट्ठाति पञ्चेते, सुद्धावासा पकासिता.
२६३. आकासानञ्चायतनपाकादीहि यथाक्कमं;
आकासानञ्चायतनभूमिकादीसु जायरे.
२६४. चुतिसन्धिभवङ्गानं, वसा पाका महग्गता;
कामे सहेतुका पाका, तदालम्बणतोपि च.
२६५. यथावुत्तनियामेन, भूमीस्वेकाव जायरे;
चित्तुप्पादेसु सब्बत्थ, न त्वेवासञ्ञिनो मता.
२६६. घानजिव्हाकायधातु-निस्सितं मानसं तथा;
पटिघद्वयमिच्चेवमट्ठ होन्तेव कामिसु.
२६७. चक्खुसोतञ्च विञ्ञाणं, मनोधातु च तीरणं;
कामरूपेसु जायन्ति, यथासम्भवतो दस.
२६८. वोट्ठब्बकामपुञ्ञानि, विप्पयुत्तानि दिट्ठिया;
उद्धच्चसहितञ्चेति, सब्बत्थेतानि चुद्दस.
२६९. कङ्खितं दिट्ठियुत्तानि, सुद्धावासविवज्जिते;
सितञ्च रूपजवन-मारुप्पापायवज्जिते.
२७०. कामक्रिया सहेतू च, उद्धं लोकुत्तरत्तयं;
चतुत्थारुप्पजवनं, सब्बत्थापायवज्जिते.
२७१. सेसमारुप्पजवनं, हित्वापायं यथाक्कमं;
उद्धमारुप्पभूमिञ्च, जायतीति विभावये.
२७२. सोतापत्तिफलादीनि, चत्तारानुत्तरानि तु;
सुद्धावासमपायञ्च, हित्वा सब्बत्थ जायरे.
२७३. सुद्धावासमपायञ्च, हित्वारूपञ्च सब्बथा;
पठमानुत्तरो मग्गो, सेसट्ठानेसु जायति.
२७४. सत्ततिंस अपायेसु, कामेसीति पकासिता;
पञ्चपञ्ञास सुद्धेसु, रूपेस्वेकूनसत्तति.
२७५. छचत्तालीस आरुप्पे, उप्पज्जन्ति यथारहं;
इच्चेवं भूमिभेदेन, चित्तुप्पादा पकासिता.
२७६. तिहेतुसत्ते सब्बानि, द्विहेतुकाहेतुके पन;
परित्तानि विवज्जेत्वा, ञाणपाकक्रियाजवे.
२७७. पुथुज्जनानं सम्भोन्ति, दिट्ठियुत्तञ्च कङ्खितं;
सोतापन्नादितिण्णम्पि, फलं होति यथासकं.
२७८. वीतरागस्स जवनं, क्रिया चन्तिमनुत्तरं;
पुथुज्जनादितिण्णम्पि, पटिघं समुदीरितं.
२७९. जवा पुथुज्जनादीनं, चतुन्नं सेस सासवा;
सासवावज्जपाकानि, पञ्चन्नमपि दीपये.
२८०. पुथुज्जनेसु तेसट्ठि, सोतापन्नादिकद्वये;
एकूनसट्ठि चित्तानि, अनागामिकपुग्गले.
२८१. सत्तपञ्ञास जायन्ति, तेपञ्ञास अनासवे;
मग्गट्ठेसु सको मग्गो, पुग्गलेसु अयं नयो.
२८२. तिहेतुकामचुतिया, सब्बापि पटिसन्धियो;
द्विहेताहेतुचुतिया, कामावचरसन्धियो.
२८३. रूपावचरचुतिया, सहेतुपटिसन्धियो;
आरुप्पारुप्पचुतिया, हेट्ठिमारुप्पवज्जिता.
२८४. पटिसन्धि तथा कामे, तिहेतुपटिसन्धियो;
भवन्तीति च मेधावी, चुतिसन्धिनयं नये.