३. ततियो परिच्छेदो

भेदसङ्गहविभागो

१२३. एवं भेदसभावेसु, तेस्वेव पुन सङ्गहं;

सभावत्थविसेसेहि, पवक्खामि इतो परं.

१२४. असाधारणञाणेहि, सत्था वत्थुविवेचको;

सङ्गहेत्वा सभागेहि, धम्मे दस्सेसि चक्खुमा.

१२५. दिट्ठिभिनिवेसट्ठेन, यथाभूतसभावतो;

परमामसतिच्चेका, परामासोति भासिता.

१२६. किलेसासुचिभावेन, वणस्सावरसो विय;

आलिम्पन्ताव सन्तानं, सवन्तीति पकासिता.

१२७. कामतण्हा भवतण्हा, दिट्ठाविज्जाति आसवा;

चत्तारो आसवट्ठेन, तयो धम्मा सभावतो.

१२८. एतेवो घाति वुत्ताव, द्वारालम्बाभिवाहिनो;

ओत्थरित्वा पराभूते, हरन्ता पाणिनो भवे.

१२९. योगाति चाहु ते एव, पाणिनो भवयन्तके;

द्वारालम्बाभिसम्बन्धा, यन्तबन्धाव योजिता.

१३०. सन्तानमधिगण्हन्ता, मालुवाव महातरुं;

गण्हन्ता दळ्हमालम्बं, मण्डूकमिव पन्नगो.

१३१. कामतण्हा च दिट्ठि च, उपादाना चतुब्बिधा;

दिट्ठि दिट्ठिसीलब्बत-मत्तवादोति भेदिता.

१३२. कायेन कायं गन्थेन्ता, दुप्पमुञ्चानुवेठिनो;

कथिता कायगन्थाति, तण्हाब्यापाददिट्ठियो.

१३३. सीलब्बतपरामासो, इति दिट्ठि विभेदिता;

इदंसच्चाभिनिवेसो, इति चेवं चतुब्बिधा.

१३४. नेक्खम्मं पलिबोधेन्ता, भावनापरिपन्थका;

सन्तानमण्डकोसाव, परियोनन्धकाति च.

१३५. कामच्छन्दो च ब्यापादो, थिनमिद्धञ्च संसयो;

अविज्जुद्धच्चकुक्कुच्चमिति नीवरणा मता.

१३६. आगाळ्हं परियादाय, ओगय्हनुप्पवत्तिनो;

योप्परोगाव सन्तान-मनुसेन्तीति भासिता.

१३७. कामरागो भवरागो, पटिघो मानदिट्ठियो;

कङ्खाविज्जाति सत्तेव, छ धम्मानुसया मता.

१३८. द्वारालम्बणबन्धेन, पाणीनं भवमण्डले;

संयोजनानि वुत्तानि, पासबन्धाव पक्खिनं.

१३९. कामरूपारूपरागा, पटिघो मोहसंसयो;

दिट्ठि सीलब्बतं मानो, उद्धच्चेन दसा भवे.

१४०. रूपारूपरागुद्धच्चं, अभिधम्मे विना पुन;

भवरागिस्स मच्छेरं, गहेत्वा दसधा सियुं.

१४१. संक्लेपयन्ति सन्तानं, उपघातेन्ति पाणिनो;

सहजातेक्लेसेन्तीति, किलेसाति पकासिता.

१४२. लोभो दोसो च मोहो च,

दिट्ठि मानो च संसयो;

थिनाहिरिकनोत्तप्प-

मुद्धच्चेन सियुं दस.

१४३. नवसङ्गहिता एत्थ, दिट्ठिलोभा पकासिता;

सत्तसङ्गहिताविज्जा, पटिघो पञ्चसङ्गहो.

१४४. चतुसङ्गहिता कङ्खा, मानुद्धच्चा तिसङ्गहा;

दुकसङ्गहितं थीनं, कुक्कुच्चमेकसङ्गहं.

१४५. द्विधाहिरिकनोत्तप्प-मिस्सामच्छरियं तथा;

इच्चेवं दसधा वुत्ता, पापकेस्वेव सङ्गहा.

१४६. परामासासवोघा च, योगुपादानगन्थतो;

नीवारणानुसयतो, संयोजनकिलेसतो.

१४७. चुद्दसेव तु सङ्खेपा, सत्तपञ्ञास भेदतो;

यथाधम्मानुसारेन, चित्तुप्पादेसु योजये.

१४८. ततोपरे नोपरामा-सादिभेदितसङ्गहा;

चित्तं चेतसिकं रूपं, निब्बानमिति दीपये.

१४९. इच्चाकुसलधम्मानं, ञत्वा सङ्गहमुत्तरं;

मिस्सका नाम विञ्ञेय्या, यथासम्भवतो कथं;

१५०. लोभो दोसो च मोहो च,

एकन्ताकुसला तयो;

अलोभादोसामोहो च,

कुसलाब्याकता तथा.

१५१. पादपस्सेव मूलानि, थिरभावाय पच्चया;

मूलभावेन धम्मानं, हेतू धम्मा छ दीपिता.

१५२. वितक्को च विचारो च, पीति चेकग्गता तथा;

सोमनस्सं दोमनस्सं, उपेक्खाति च वेदना.

१५३. आहच्चुपनिज्झायन्ता, निज्झानट्ठेन पच्चया;

झानधम्माति सत्थाह, पञ्च वत्थुसभावतो.

१५४. सम्मादिट्ठि च सङ्कप्पो, वायामो विरतित्तयं;

सम्मासति समाधी च, मिच्छादिट्ठि च सम्भवा.

१५५. सम्मामिच्छा च नीयन्ता, निय्यानट्ठेन पच्चया;

मग्गङ्गा द्वादसक्खाता, नव धम्मा सभावतो.

१५६. अत्तभावं पवत्तेन्ता, ओजट्ठमकवेदनं;

पटिसन्धिनामरूप-माहरन्ता यथाक्कमं.

१५७. कबळीकारो आहारो,

फस्सो सञ्चेतना तथा;

विञ्ञाणमिति चत्तारो,

आहाराति पकासिता.

१५८. धम्मानं सहजातानं, इन्द्रियट्ठेन पच्चया;

अत्तानमिस्सरट्ठेन, अनुवत्तापका तथा.

१५९. सद्धा च सति पञ्ञा च, वीरियेकग्गतापि च;

वेदना जीवितं चित्तं, अट्ठ रूपिन्द्रियानि च.

१६०. कथं जीवितमेकं तु, सुखं दुक्खन्ति वेदना;

सोमनस्सं दोमनस्सं, उपेक्खाति च भेदिता.

१६१. पञ्ञादिमग्गेनञ्ञात-ञ्ञस्सामीतिन्द्रियं भवे;

मज्झे अञ्ञिन्द्रियमन्ते, अञ्ञाताविन्द्रियं तथा.

१६२. सोळसेव सभावेन, इन्द्रियट्ठविभागतो;

इन्द्रियानीति वुत्तानि, बावीसति विभावये.

१६३. दळ्हाधिट्ठितसन्ताना, विपक्खेहि अकम्पिया;

बलवन्तसभावेन, बलधम्मा पकासिता.

१६४. सद्धा सति हिरोत्तप्पं, वीरियेकग्गता तथा;

पञ्ञाहिरिकानोत्तप्प-मिच्चेवं नवधा मता.

१६५. जेट्ठा पुब्बङ्गमट्ठेन, पुञ्ञापुञ्ञपवत्तियं;

पच्चयाधिप्पतेय्येन, सहजानं यथारहं.

१६६. चत्तारोधिपती वुत्ता, आधिप्पच्चसभावतो;

छन्दो चित्तञ्च वीरियं, वीमंसाति च तादिना.

१६७. पञ्चसङ्गहिता पञ्ञा, वायामेकग्गता पन;

चतुसङ्गहिता चित्तं, सति चेव तिसङ्गहा.

१६८. सङ्कप्पो वेदना सद्धा, दुकसङ्गहिता मता;

एकेकसङ्गहा सेसा, अट्ठवीसति भासिता;

इच्चेवं सत्तधा भेदो, वुत्तो मिस्सकसङ्गहो.

१६९. हेतुझानङ्गमग्गङ्गा, आहारिन्द्रियतो तथा;

बलाधिप्पतितो चेव, पुञ्ञापुञ्ञादिमिस्सता;

छत्तिंसेव सभावेन, चतुसट्ठि पभेदतो.

१७०. इच्चेवं सङ्गहेत्वान, विभावेय्य ततो परं;

चित्तुप्पादपभेदेसु, यथासम्भवतो कथं.

१७१. सितावज्जनविञ्ञाणं, सम्पटिच्छनतीरणा;

अट्ठारसाहेतुकाव, मोमूहा एकहेतुका.

१७२. सेसा तु कुसला ञाणवियुत्ता च द्विहेतुका;

चित्तुप्पादापरे सत्त-चत्तालीस तिहेतुका.

१७३. पञ्चविञ्ञाणमज्झानं, द्विझानङ्गिकमीरितं;

चतुत्थपञ्चमज्झानं, तिझानं ततियं मता.

१७४. चतुझानं तु दुतियं, कामे च सुखवज्जिता;

पञ्चझानं तु पठमं, कामे च सुखिता मता.

१७५. पठमानुत्तरं झानं, अट्ठमग्गङ्गिकं मतं;

सत्तमग्गङ्गिकं नाम, सेसझानमनुत्तरं.

१७६. लोकियं पठमं झानं, तथा कामे तिहेतुका;

पञ्चमग्गङ्गिका नाम, चित्तुप्पादा पकासिता.

१७७. सेसं महग्गतं झानं, सम्पयुत्ता च दिट्ठिया;

ञाणेन विप्पयुत्ता च, चतुमग्गङ्गिका मता.

१७८. पटिघुद्धच्चयुत्ता च, विप्पयुत्ता च दिट्ठिया;

तिमग्गङ्गं दुमग्गङ्गं, कङ्खितं समुदीरितं.

१७९. न होन्ताहेतुके मग्गा, चित्तट्ठिति च कङ्खिते;

विदिता नियतता च, लोकियेसु न उद्धटा.

१८०. कामेसु कबळीकारो, अनाहारो असञ्ञिनो;

चित्तुप्पादेसु सब्बत्थ, आहारत्तयमीरितं.

१८१. इन्द्रियानि विभावेय्य, नवधानुत्तरे बुधो;

अट्ठधा समुदीरेय्य, लोकियेसु तिहेतुके.

१८२. सत्तधा पन ञाणेन, विप्पयुत्ते पकासये;

सितवोट्ठब्बनापुञ्ञे, पञ्चधा कङ्खिते पन.

१८३. चतुधा तिविधा सेसे, चित्तुप्पादे समीरये;

तिहेतुका सत्तबला, छबला तु दुहेतुका.

१८४. चतुबला अकुसला, कङ्खितं तिबलं मतं;

द्विबलं सितवोट्ठब्ब-मबलं सेसमीरितं.

१८५. जवनेधिपतीनं तु, यो कोचेको तिहेतुके;

द्विहेतुके वा कुसले, वीमंसा नोपलब्भति.

१८६. लोकियेसु विपाकेसु,

मोहमूले अहेतुके;

यथासम्भववुत्तित्ता,

नत्थाधिपति कोचिपि.

१८७. सम्भोति कायविञ्ञाणे, पुञ्ञपाके सुखिन्द्रियं;

दुक्खिन्द्रियम्पि तत्थेव, पापपाकम्हि भासितं.

१८८. सन्तीरणञ्च हसनं, सोमनस्सानि सोळस;

पठमादिचतुज्झानं, सोमनस्सयुतं भवे.

१८९. दोमनस्सयुत्ता द्वेव, चित्तुप्पादा पकासिता;

तदञ्ञे पन सब्बेपि, पञ्चपञ्ञासुपेक्खका.

१९०. वेदनासम्पयोगञ्च, विनिब्भुज्जेवमट्ठधा;

हेतुयोगादिभेदेहि, चित्तुप्पादा पकासिता.

१९१. तंतंवियोगभेदञ्च, पच्चेकमथ मिस्सितं;

यथावुत्तानुसारेन, यथासम्भवतो नये.