३. ततियो परिच्छेदो
भेदसङ्गहविभागो
१२३. एवं भेदसभावेसु, तेस्वेव पुन सङ्गहं;
सभावत्थविसेसेहि, पवक्खामि इतो परं.
१२४. असाधारणञाणेहि, सत्था वत्थुविवेचको;
सङ्गहेत्वा सभागेहि, धम्मे दस्सेसि चक्खुमा.
१२५. दिट्ठिभिनिवेसट्ठेन, यथाभूतसभावतो;
परमामसतिच्चेका, परामासोति भासिता.
१२६. किलेसासुचिभावेन, वणस्सावरसो विय;
आलिम्पन्ताव सन्तानं, सवन्तीति पकासिता.
१२७. कामतण्हा भवतण्हा, दिट्ठाविज्जाति आसवा;
चत्तारो आसवट्ठेन, तयो धम्मा सभावतो.
१२८. एतेवो घाति वुत्ताव, द्वारालम्बाभिवाहिनो;
ओत्थरित्वा पराभूते, हरन्ता पाणिनो भवे.
१२९. योगाति चाहु ते एव, पाणिनो भवयन्तके;
द्वारालम्बाभिसम्बन्धा, यन्तबन्धाव योजिता.
१३०. सन्तानमधिगण्हन्ता, मालुवाव महातरुं;
गण्हन्ता दळ्हमालम्बं, मण्डूकमिव पन्नगो.
१३१. कामतण्हा च दिट्ठि च, उपादाना चतुब्बिधा;
दिट्ठि दिट्ठिसीलब्बत-मत्तवादोति भेदिता.
१३२. कायेन कायं गन्थेन्ता, दुप्पमुञ्चानुवेठिनो;
कथिता कायगन्थाति, तण्हाब्यापाददिट्ठियो.
१३३. सीलब्बतपरामासो, इति दिट्ठि विभेदिता;
इदंसच्चाभिनिवेसो, इति चेवं चतुब्बिधा.
१३४. नेक्खम्मं पलिबोधेन्ता, भावनापरिपन्थका;
सन्तानमण्डकोसाव, परियोनन्धकाति च.
१३५. कामच्छन्दो च ब्यापादो, थिनमिद्धञ्च संसयो;
अविज्जुद्धच्चकुक्कुच्चमिति नीवरणा मता.
१३६. आगाळ्हं परियादाय, ओगय्हनुप्पवत्तिनो;
योप्परोगाव सन्तान-मनुसेन्तीति भासिता.
१३७. कामरागो भवरागो, पटिघो मानदिट्ठियो;
कङ्खाविज्जाति सत्तेव, छ धम्मानुसया मता.
१३८. द्वारालम्बणबन्धेन, पाणीनं भवमण्डले;
संयोजनानि वुत्तानि, पासबन्धाव पक्खिनं.
१३९. कामरूपारूपरागा, पटिघो मोहसंसयो;
दिट्ठि सीलब्बतं मानो, उद्धच्चेन दसा भवे.
१४०. रूपारूपरागुद्धच्चं, अभिधम्मे विना पुन;
भवरागिस्स मच्छेरं, गहेत्वा दसधा सियुं.
१४१. संक्लेपयन्ति सन्तानं, उपघातेन्ति पाणिनो;
सहजातेक्लेसेन्तीति, किलेसाति पकासिता.
१४२. लोभो दोसो च मोहो च,
दिट्ठि मानो च संसयो;
थिनाहिरिकनोत्तप्प-
मुद्धच्चेन सियुं दस.
१४३. नवसङ्गहिता एत्थ, दिट्ठिलोभा पकासिता;
सत्तसङ्गहिताविज्जा, पटिघो पञ्चसङ्गहो.
१४४. चतुसङ्गहिता कङ्खा, मानुद्धच्चा तिसङ्गहा;
दुकसङ्गहितं थीनं, कुक्कुच्चमेकसङ्गहं.
१४५. द्विधाहिरिकनोत्तप्प-मिस्सामच्छरियं तथा;
इच्चेवं दसधा वुत्ता, पापकेस्वेव सङ्गहा.
१४६. परामासासवोघा च, योगुपादानगन्थतो;
नीवारणानुसयतो, संयोजनकिलेसतो.
१४७. चुद्दसेव तु सङ्खेपा, सत्तपञ्ञास भेदतो;
यथाधम्मानुसारेन, चित्तुप्पादेसु योजये.
१४८. ततोपरे नोपरामा-सादिभेदितसङ्गहा;
चित्तं चेतसिकं रूपं, निब्बानमिति दीपये.
१४९. इच्चाकुसलधम्मानं, ञत्वा सङ्गहमुत्तरं;
मिस्सका नाम विञ्ञेय्या, यथासम्भवतो कथं;
१५०. लोभो दोसो च मोहो च,
एकन्ताकुसला तयो;
अलोभादोसामोहो च,
कुसलाब्याकता तथा.
१५१. पादपस्सेव मूलानि, थिरभावाय पच्चया;
मूलभावेन धम्मानं, हेतू धम्मा छ दीपिता.
१५२. वितक्को च विचारो च, पीति चेकग्गता तथा;
सोमनस्सं दोमनस्सं, उपेक्खाति च वेदना.
१५३. आहच्चुपनिज्झायन्ता, निज्झानट्ठेन पच्चया;
झानधम्माति सत्थाह, पञ्च वत्थुसभावतो.
१५४. सम्मादिट्ठि च सङ्कप्पो, वायामो विरतित्तयं;
सम्मासति समाधी च, मिच्छादिट्ठि च सम्भवा.
१५५. सम्मामिच्छा च नीयन्ता, निय्यानट्ठेन पच्चया;
मग्गङ्गा द्वादसक्खाता, नव धम्मा सभावतो.
१५६. अत्तभावं पवत्तेन्ता, ओजट्ठमकवेदनं;
पटिसन्धिनामरूप-माहरन्ता यथाक्कमं.
१५७. कबळीकारो आहारो,
फस्सो सञ्चेतना तथा;
विञ्ञाणमिति चत्तारो,
आहाराति पकासिता.
१५८. धम्मानं सहजातानं, इन्द्रियट्ठेन पच्चया;
अत्तानमिस्सरट्ठेन, अनुवत्तापका तथा.
१५९. सद्धा च सति पञ्ञा च, वीरियेकग्गतापि च;
वेदना जीवितं चित्तं, अट्ठ रूपिन्द्रियानि च.
१६०. कथं जीवितमेकं तु, सुखं दुक्खन्ति वेदना;
सोमनस्सं दोमनस्सं, उपेक्खाति च भेदिता.
१६१. पञ्ञादिमग्गेनञ्ञात-ञ्ञस्सामीतिन्द्रियं भवे;
मज्झे अञ्ञिन्द्रियमन्ते, अञ्ञाताविन्द्रियं तथा.
१६२. सोळसेव सभावेन, इन्द्रियट्ठविभागतो;
इन्द्रियानीति वुत्तानि, बावीसति विभावये.
१६३. दळ्हाधिट्ठितसन्ताना, विपक्खेहि अकम्पिया;
बलवन्तसभावेन, बलधम्मा पकासिता.
१६४. सद्धा सति हिरोत्तप्पं, वीरियेकग्गता तथा;
पञ्ञाहिरिकानोत्तप्प-मिच्चेवं नवधा मता.
१६५. जेट्ठा पुब्बङ्गमट्ठेन, पुञ्ञापुञ्ञपवत्तियं;
पच्चयाधिप्पतेय्येन, सहजानं यथारहं.
१६६. चत्तारोधिपती वुत्ता, आधिप्पच्चसभावतो;
छन्दो चित्तञ्च वीरियं, वीमंसाति च तादिना.
१६७. पञ्चसङ्गहिता पञ्ञा, वायामेकग्गता पन;
चतुसङ्गहिता चित्तं, सति चेव तिसङ्गहा.
१६८. सङ्कप्पो वेदना सद्धा, दुकसङ्गहिता मता;
एकेकसङ्गहा सेसा, अट्ठवीसति भासिता;
इच्चेवं सत्तधा भेदो, वुत्तो मिस्सकसङ्गहो.
१६९. हेतुझानङ्गमग्गङ्गा, आहारिन्द्रियतो तथा;
बलाधिप्पतितो चेव, पुञ्ञापुञ्ञादिमिस्सता;
छत्तिंसेव सभावेन, चतुसट्ठि पभेदतो.
१७०. इच्चेवं सङ्गहेत्वान, विभावेय्य ततो परं;
चित्तुप्पादपभेदेसु, यथासम्भवतो कथं.
१७१. सितावज्जनविञ्ञाणं, सम्पटिच्छनतीरणा;
अट्ठारसाहेतुकाव, मोमूहा एकहेतुका.
१७२. सेसा तु कुसला ञाणवियुत्ता च द्विहेतुका;
चित्तुप्पादापरे सत्त-चत्तालीस तिहेतुका.
१७३. पञ्चविञ्ञाणमज्झानं, द्विझानङ्गिकमीरितं;
चतुत्थपञ्चमज्झानं, तिझानं ततियं मता.
१७४. चतुझानं तु दुतियं, कामे च सुखवज्जिता;
पञ्चझानं तु पठमं, कामे च सुखिता मता.
१७५. पठमानुत्तरं झानं, अट्ठमग्गङ्गिकं मतं;
सत्तमग्गङ्गिकं नाम, सेसझानमनुत्तरं.
१७६. लोकियं पठमं झानं, तथा कामे तिहेतुका;
पञ्चमग्गङ्गिका नाम, चित्तुप्पादा पकासिता.
१७७. सेसं महग्गतं झानं, सम्पयुत्ता च दिट्ठिया;
ञाणेन विप्पयुत्ता च, चतुमग्गङ्गिका मता.
१७८. पटिघुद्धच्चयुत्ता च, विप्पयुत्ता च दिट्ठिया;
तिमग्गङ्गं दुमग्गङ्गं, कङ्खितं समुदीरितं.
१७९. न होन्ताहेतुके मग्गा, चित्तट्ठिति च कङ्खिते;
विदिता नियतता च, लोकियेसु न उद्धटा.
१८०. कामेसु कबळीकारो, अनाहारो असञ्ञिनो;
चित्तुप्पादेसु सब्बत्थ, आहारत्तयमीरितं.
१८१. इन्द्रियानि विभावेय्य, नवधानुत्तरे बुधो;
अट्ठधा समुदीरेय्य, लोकियेसु तिहेतुके.
१८२. सत्तधा पन ञाणेन, विप्पयुत्ते पकासये;
सितवोट्ठब्बनापुञ्ञे, पञ्चधा कङ्खिते पन.
१८३. चतुधा तिविधा सेसे, चित्तुप्पादे समीरये;
तिहेतुका सत्तबला, छबला तु दुहेतुका.
१८४. चतुबला अकुसला, कङ्खितं तिबलं मतं;
द्विबलं सितवोट्ठब्ब-मबलं सेसमीरितं.
१८५. जवनेधिपतीनं तु, यो कोचेको तिहेतुके;
द्विहेतुके वा कुसले, वीमंसा नोपलब्भति.
१८६. लोकियेसु विपाकेसु,
मोहमूले अहेतुके;
यथासम्भववुत्तित्ता,
नत्थाधिपति कोचिपि.
१८७. सम्भोति कायविञ्ञाणे, पुञ्ञपाके सुखिन्द्रियं;
दुक्खिन्द्रियम्पि तत्थेव, पापपाकम्हि भासितं.
१८८. सन्तीरणञ्च हसनं, सोमनस्सानि सोळस;
पठमादिचतुज्झानं, सोमनस्सयुतं भवे.
१८९. दोमनस्सयुत्ता द्वेव, चित्तुप्पादा पकासिता;
तदञ्ञे पन सब्बेपि, पञ्चपञ्ञासुपेक्खका.
१९०. वेदनासम्पयोगञ्च, विनिब्भुज्जेवमट्ठधा;
हेतुयोगादिभेदेहि, चित्तुप्पादा पकासिता.
१९१. तंतंवियोगभेदञ्च, पच्चेकमथ मिस्सितं;
यथावुत्तानुसारेन, यथासम्भवतो नये.