निब्बानभेदवण्णना

६२. एत्तावता चित्तचेतसिकरूपानि विभागतो निद्दिसित्वा इदानि निब्बानं निद्दिसन्तो आह ‘‘निब्बानं पना’’त्यादि. ‘‘चतुमग्गञाणेन सच्छिकातब्ब’’न्ति इमिना निब्बानस्स तंतंअरियपुग्गलानं पच्चक्खसिद्धतं दस्सेति. ‘‘मग्गफलानमारम्मणभूत’’न्ति इमिना कल्याणपुथुज्जनानं अनुमानसिद्धतं. सङ्खतधम्मारम्मणञ्हि, पञ्ञत्तारम्मणं वा ञाणं किलेसानं समुच्छेदपटिप्पस्सम्भने असमत्थं, अत्थि च लोके किलेससमुच्छेदादि. तस्मा अत्थि सङ्खतसम्मुतिधम्मविपरीतो किलेसानं समुच्छेदपटिप्पस्सद्धिकरानं मग्गफलानं आरम्मणभूतो निब्बानं नाम एको धम्मोति सिद्धं. पच्चक्खानुमानसिद्धतासन्दस्सनेन च अभावमत्तं निब्बानन्ति विप्पटिपन्नानं वादं निसेधेतीति अलमतिप्पपञ्चेन. खन्धादिभेदे तेभूमकधम्मे हेट्ठुपरियवसेन विननतो संसिब्बनतो वानसङ्खाताय तण्हाय निक्खन्तत्ता विसयातिक्कमवसेन अतीतत्ता.

६३. सभावतोति अत्तनो सन्तिलक्खणेन. उपादीयति कामुपादादीहीति उपादि, पञ्चक्खन्धस्सेतं अधिवचनं, उपादियेव सेसो किलेसेहीति उपादिसेसो, तेन सह वत्ततीति सउपादिसेसा, सा एव निब्बानधातूति सउपादिसेसनिब्बानधातु. कारणपरियायेनाति सउपादिसेसादिवसेन पञ्ञापने कारणभूतस्स उपादिसेस भावाभावस्स लेसेन.

६४. आरम्मणतो, सम्पयोगतो च रागदोसमोहेहि सुञ्ञत्ता सुञ्ञं, सुञ्ञमेव सुञ्ञतं, तथा रागादिनिमित्तरहितत्ता अनिमित्तं. रागादिपणिधिरहितत्ता अप्पणिहितं. सब्बसङ्खारेहि वा सुञ्ञत्ता सुञ्ञतं. सब्बसङ्खारनिमित्ताभावतो अनिमित्तं. तण्हापणिधिया अभावतो अप्पणिहितं.

६५. चवनाभावतो अच्चुतं. अन्तस्स परियोसानस्स अतिक्कन्तत्ता अच्चन्तं. पच्चयेहि असङ्खतत्ता असङ्खतं. अत्तनो उत्तरितरस्स अभावतो, सहधम्मेन वत्तब्बस्स उत्तरस्स वा अभावतो अनुत्तरं. वानतो तण्हातो मुत्तत्ता सब्बसो अपगतत्ता वानमुत्ता. महन्ते सीलक्खन्धादिके एसन्ति गवेसन्तीति महेसयो. ‘‘इति चित्त’’न्त्यादि छहि परिच्छेदेहि विभत्तानं चित्तादीनं निगमनं.

निब्बानभेदवण्णना निट्ठिता.

इति अभिधम्मत्थविभाविनिया नाम अभिधम्मत्थसङ्गहवण्णनाय

रूपपरिच्छेदवण्णना निट्ठिता.