वत्थुसङ्गहवण्णना

६४. वत्थुविभागतो, तब्बत्थुकचित्तपरिच्छेदवसेन च सङ्गहो वत्थुसङ्गहो. वसन्ति एतेसु चित्तचेतसिका तन्निस्सयत्ताति वत्थूनि.

६५. तानि कामलोके सब्बानिपि लब्भन्ति परिपुण्णिन्द्रियस्स तत्थेव उपलब्भनतो. पि-सद्देन पन अन्धबधिरादिवसेन केसञ्चि असम्भवं दीपेति.

६६. घानादित्तयं नत्थि ब्रह्मानं कामविरागभावनावसेन गन्धरसफोट्ठब्बेसु विरत्तताय तब्बिसयप्पसादेसुपि विरागसभावतो. बुद्धदस्सनधम्मस्सवनादिअत्थं पन चक्खुसोतेसु अविरत्तभावतो चक्खादिद्वयं तत्थ उपलब्भति.

६७. अरूपलोके सब्बानिपि छ वत्थूनि न संविज्जन्ति अरूपीनं रूपविरागभावनाबलेन तत्थ सब्बेन सब्बं रूपप्पवत्तिया अभावतो.

६८. पञ्चविञ्ञाणानेव निस्सत्तनिज्जीवट्ठेन धातुयोति पञ्चविञ्ञाणधातुयो.

६९. मननमत्ता धातु मनोधातु.

७०. मनोयेव विसिट्ठविजाननकिच्चयोगतो विञ्ञाणं निस्सत्तनिज्जीवट्ठेन धातु चाति मनोविञ्ञाणधातु. मनसो विञ्ञाणधातूति वा मनोविञ्ञाणधातु. सा हि मनतोयेव अनन्तरपच्चयतो सम्भूयमनसोयेव अनन्तरपच्चयभूताति मनसो सम्बन्धिनी होति. सन्तीरणत्तयस्स, अट्ठमहाविपाकानं, पटिघद्वयस्स, पठममग्गस्स, हसितुप्पादस्स, पन्नरसरूपावचरानञ्च वसेन पवत्ता यथावुत्तमनोधातुपञ्चविञ्ञाणधातूहि अवसेसा मनोविञ्ञाणधातु सङ्खाता च तिंस धम्मा न केवलं मनोधातुयेव, तथा हदयं निस्सायेव पवत्तन्तीति सम्बन्धो.

सन्तीरणमहाविपाकानि हि एकादस द्वाराभावतो, किच्चाभावतो च आरुप्पे न उप्पज्जन्ति. पटिघस्स अनीवरणावत्थस्स अभावतो तंसहगतं चित्तद्वयं रूपलोकेपि नत्थि, पगेव आरुप्पे. पठममग्गोपि परतोघोसपच्चयाभावे सावकानं अनुप्पज्जनतो, बुद्धपच्चेकबुद्धानञ्च मनुस्सलोकतो अञ्ञत्थ अनिब्बत्तनतो, हसनचित्तञ्च कायाभावतो, रूपावचरानि अरूपीनं रूपविरागभावनावसेन तदारम्मणेसु झानेसुपि विरत्तभावतो अरूपभवे न उप्पज्जन्तीति सब्बानिपि एतानि तेत्तिंस चित्तानि हदयं निस्सायेव पवत्तन्ति.

७१. पञ्चरूपावचरकुसलतो अवसेसानि द्वादस लोकियकुसलानि, पटिघद्वयतो अवसेसानि दस अकुसलानि, पञ्चद्वारावज्जनहसनरूपावचरकिरियेहि अवसेसानि तेरस किरियचित्तानि, पठममग्गतो अवसेसानि सत्त अनुत्तरानि चाति इमेसं वसेन द्वेचत्तालीसविधा मनोविञ्ञाणधातुसङ्खाता धम्मा पञ्चवोकारभववसेन हदयं निस्साय वा, चतुवोकारभववसेन अनिस्सायवा पवत्तन्ति.

७३. कामे भवे छवत्थुं निस्सिता सत्त विञ्ञाणधातुयो, रूपे भवे तिवत्थुं निस्सिता घानविञ्ञाणादित्तयवज्जिता चतुब्बिधा विञ्ञाणधातुयो, आरुप्पे भवे अनिस्सिता एका मनोविञ्ञाणधातु मताति योजना.

७४. कामावचरविपाकपञ्चद्वारावज्जनपटिघद्वयहसनवसेन सत्तवीसति कामावचरानि, पन्नरस रूपावचरानि, पठममग्गोति तेचत्तालीस निस्सायेव जायरे, ततोयेव अवसेसा आरुप्पविपाकवज्जिता द्वेचत्तालीस निस्साय च अनिस्साय च जायरे, पाकारुप्पा चत्तारो अनिस्सितायेवाति सम्बन्धो.

वत्थुसङ्गहवण्णना निट्ठिता.

इति अभिधम्मत्थविभाविनिया नाम अभिधम्मत्थसङ्गहवण्णनाय

पकिण्णकपरिच्छेदवण्णना निट्ठिता.