४. पठमदारुक्खन्धोपमसुत्तं

२४१. एकं समयं भगवा कोसम्बियं विहरति गङ्गाय नदिया तीरे. अद्दसा खो भगवा महन्तं दारुक्खन्धं गङ्गाय नदिया सोतेन वुय्हमानं. दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘पस्सथ नो तुम्हे, भिक्खवे, अमुं महन्तं दारुक्खन्धं गङ्गाय नदिया सोतेन वुय्हमान’’न्ति? ‘‘एवं, भन्ते’’. ‘‘सचे सो, भिक्खवे, दारुक्खन्धो न ओरिमं तीरं उपगच्छति, न पारिमं तीरं उपगच्छति, न मज्झे संसीदिस्सति, न थले उस्सीदिस्सति, न मनुस्सग्गाहो गहेस्सति, न अमनुस्सग्गाहो गहेस्सति, न आवट्टग्गाहो गहेस्सति, न अन्तोपूति भविस्सति; एवञ्हि सो, भिक्खवे, दारुक्खन्धो समुद्दनिन्नो भविस्सति समुद्दपोणो समुद्दपब्भारो. तं किस्स हेतु? समुद्दनिन्नो, भिक्खवे, गङ्गाय नदिया सोतो समुद्दपोणो समुद्दपब्भारो.

‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, सचे तुम्हेपि न ओरिमं तीरं उपगच्छथ, न पारिमं तीरं उपगच्छथ; न मज्झे संसीदिस्सथ, न थले उस्सीदिस्सथ, न मनुस्सग्गाहो गहेस्सति, न अमनुस्सग्गाहो गहेस्सति, न आवट्टग्गाहो गहेस्सति, न अन्तोपूती भविस्सथ; एवं तुम्हे, भिक्खवे, निब्बाननिन्ना भविस्सथ निब्बानपोणा निब्बानपब्भारा. तं किस्स हेतु? निब्बाननिन्ना, भिक्खवे, सम्मादिट्ठि निब्बानपोणा निब्बानपब्भारा’’ति. एवं वुत्ते, अञ्ञतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘किं नु खो, भन्ते, ओरिमं तीरं, किं पारिमं तीरं, को मज्झे संसादो [संसीदो (क.), संसीदितो (स्या. कं.)], को थले उस्सादो, को मनुस्सग्गाहो, को अमनुस्सग्गाहो, को आवट्टग्गाहो, को अन्तोपूतिभावो’’ति?

‘‘‘ओरिमं तीर’न्ति खो, भिक्खु, छन्नेतं अज्झत्तिकानं आयतनानं अधिवचनं. ‘पारिमं तीर’न्ति खो, भिक्खु, छन्नेतं बाहिरानं आयतनानं अधिवचनं. ‘मज्झे संसादो’ति खो, भिक्खु, नन्दीरागस्सेतं अधिवचनं. ‘थले उस्सादो’ति खो, भिक्खु, अस्मिमानस्सेतं अधिवचनं.

‘‘कतमो च, भिक्खु, मनुस्सग्गाहो? इध, भिक्खु, गिहीहि संसट्ठो [गिहिसंसट्ठो (क.)] विहरति, सहनन्दी सहसोकी, सुखितेसु सुखितो, दुक्खितेसु दुक्खितो, उप्पन्नेसु किच्चकरणीयेसु अत्तना तेसु योगं आपज्जति. अयं वुच्चति, भिक्खु, मनुस्सग्गाहो.

‘‘कतमो च, भिक्खु, अमनुस्सग्गाहो? इध, भिक्खु, एकच्चो अञ्ञतरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति – ‘इमिनाहं सीलेन वा वतेन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्सामि देवञ्ञतरो वा’ति. अयं वुच्चति, भिक्खु, अमनुस्सग्गाहो. ‘आवट्टग्गाहो’ति खो, भिक्खु, पञ्चन्नेतं कामगुणानं अधिवचनं.

‘‘कतमो च, भिक्खु, अन्तोपूतिभावो? इध, भिक्खु, एकच्चो दुस्सीलो होति पापधम्मो असुचिसङ्कस्सरसमाचारो पटिच्छन्नकम्मन्तो अस्समणो समणपटिञ्ञो अब्रह्मचारी ब्रह्मचारिपटिञ्ञो अन्तोपूति अवस्सुतो कसम्बुजातो. अयं वुच्चति, भिक्खु, ‘अन्तोपूतिभावो’’’ति.

तेन खो पन समयेन नन्दो गोपालको भगवतो अविदूरे ठितो होति. अथ खो नन्दो गोपालको भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अहं खो, भन्ते, न ओरिमं तीरं उपगच्छामि, न पारिमं तीरं उपगच्छामि, न मज्झे संसीदिस्सामि, न थले उस्सीदिस्सामि, न मं मनुस्सग्गाहो गहेस्सति, न अमनुस्सग्गाहो गहेस्सति, न आवट्टग्गाहो गहेस्सति, न अन्तोपूति भविस्सामि. लभेय्याहं, भन्ते, भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, लभेय्यं उपसम्पद’’न्ति. ‘‘तेन हि त्वं, नन्द, सामिकानं गावो निय्यातेही’’ति [नीय्यादेहीति (सी.), निय्यादेहीति (स्या. कं. पी.)]. ‘‘गमिस्सन्ति, भन्ते, गावो वच्छगिद्धिनियो’’ति. ‘‘निय्यातेहेव त्वं, नन्द, सामिकानं गावो’’ति. अथ खो नन्दो गोपालको सामिकानं गावो निय्यातेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘निय्यातिता [निय्याता (स्या. कं. क. सी. अट्ठ.)], भन्ते, सामिकानं गावो. लभेय्याहं, भन्ते, भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, लभेय्यं उपसम्पद’’न्ति. अलत्थ खो नन्दो गोपालको भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, अलत्थ उपसम्पदं. अचिरूपसम्पन्नो च पनायस्मा नन्दो एको वूपकट्ठो…पे… अञ्ञतरो च पनायस्मा नन्दो अरहतं अहोसीति. चतुत्थं.