७. अचेलकस्सपसुत्तं

१७. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय राजगहं पिण्डाय पाविसि. अद्दसा खो अचेलो कस्सपो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं. दिस्वान येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितो खो अचेलो कस्सपो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘पुच्छेय्याम मयं भवन्तं गोतमं कञ्चिदेव [किञ्चिदेव (क.)] देसं, सचे नो भवं गोतमो ओकासं करोति पञ्हस्स वेय्याकरणाया’’ति.

‘‘अकालो खो ताव, कस्सप, पञ्हस्स; अन्तरघरं पविट्ठम्हा’’ति. दुतियम्पि खो अचेलो कस्सपो भगवन्तं एतदवोच ‘‘पुच्छेय्याम मयं भवन्तं गोतमं कञ्चिदेव देसं, सचे नो भवं गोतमो ओकासं करोति पञ्हस्स वेय्याकरणाया’’ति. ‘‘अकालो खो ताव, कस्सप, पञ्हस्स; अन्तरघरं पविट्ठम्हा’’ति. ततियम्पि खो अचेलो कस्सपो…पे… अन्तरघरं पविट्ठम्हाति. एवं वुत्ते, अचेलो कस्सपो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘न खो पन मयं भवन्तं गोतमं बहुदेव पुच्छितुकामा’’ति. ‘‘पुच्छ, कस्सप, यदाकङ्खसी’’ति.

‘‘किं नु खो, भो गोतम, ‘सयंकतं दुक्ख’न्ति? ‘मा हेवं, कस्सपा’ति भगवा अवोच. ‘किं पन, भो गोतम, परंकतं दुक्ख’न्ति? ‘मा हेवं, कस्सपा’ति भगवा अवोच. ‘किं नु खो, भो गोतम, सयंकतञ्च परंकतञ्च दुक्ख’न्ति? ‘मा हेवं, कस्सपा’ति भगवा अवोच. ‘किं पन भो गोतम, असयंकारं अपरंकारं अधिच्चसमुप्पन्नं दुक्ख’न्ति? ‘मा हेवं, कस्सपा’ति भगवा अवोच. ‘किं नु खो, भो गोतम, नत्थि दुक्ख’न्ति? ‘न खो, कस्सप, नत्थि दुक्खं. अत्थि खो, कस्सप, दुक्ख’न्ति. ‘तेन हि भवं गोतमो दुक्खं न जानाति, न पस्सती’ति. ‘न ख्वाहं, कस्सप, दुक्खं न जानामि, न पस्सामि. जानामि ख्वाहं, कस्सप, दुक्खं; पस्सामि ख्वाहं, कस्सप, दुक्ख’’’न्ति.

‘‘कि नु खो, भो गोतम, ‘सयंकतं दुक्ख’न्ति इति पुट्ठो समानो ‘मा हेवं, कस्सपा’ति वदेसि. ‘किं पन, भो गोतम, परंकतं दुक्ख’न्ति इति पुट्ठो समानो ‘मा हेवं, कस्सपा’ति वदेसि. ‘किं नु खो, भो गोतम, सयंकतञ्च परंकतञ्च दुक्ख’न्ति इति पुट्ठो समानो ‘मा हेवं, कस्सपा’ति वदेसि. ‘किं पन, भो गोतम, असयंकारं अपरंकारं अधिच्चसमुप्पन्नं दुक्ख’न्ति इति पुट्ठो समानो ‘मा हेवं, कस्सपा’ति वदेसि. ‘किं नु खो, भो गोतम, नत्थि दुक्ख’न्ति इति पुट्ठो समानो ‘न खो, कस्सप, नत्थि दुक्खं, अत्थि खो, कस्सप, दुक्ख’न्ति वदेसि. ‘तेन हि भवं गोतमो दुक्खं न जानाति न पस्सती’ति इति पुट्ठो समानो ‘न ख्वाहं, कस्सप, दुक्खं न जानामि न पस्सामि. जानामि ख्वाहं, कस्सप, दुक्खं; पस्सामि ख्वाहं, कस्सप, दुक्ख’न्ति वदेसि. आचिक्खतु च [अयं चकारो सी. पोत्थके नत्थि] मे, भन्ते, भगवा दुक्खं. देसेतु च [अयं चकारो सी. पोत्थके नत्थि] मे, भन्ते, भगवा दुक्ख’’न्ति.

‘‘‘सो करोति सो पटिसंवेदयती’ति [पटिसंवेदियतीति (सी. पी. क.)] खो, कस्सप, आदितो सतो ‘सयंकतं दुक्ख’न्ति इति वदं सस्सतं एतं परेति. ‘अञ्ञो करोति अञ्ञो पटिसंवेदयती’ति खो, कस्सप, वेदनाभितुन्नस्स सतो ‘परंकतं दुक्ख’न्ति इति वदं उच्छेदं एतं परेति. एते ते, कस्सप, उभो अन्ते अनुपगम्म मज्झेन तथागतो धम्मं देसेति – ‘अविज्जापच्चया सङ्खारा; सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं…पे… एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति. अविज्जाय त्वेव असेसविरागनिरोधा सङ्खारनिरोधो; सङ्खारनिरोधा विञ्ञाणनिरोधो…पे… एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होती’’’ति.

एवं वुत्ते, अचेलो कस्सपो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते, अभिक्कन्तं, भन्ते! सेय्यथापि, भन्ते, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य…पे… चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति; एवमेवं भगवता अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो. एसाहं, भन्ते, भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च. लभेय्याहं, भन्ते, भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, लभेय्यं उपसम्पद’’न्ति.

‘‘यो खो, कस्सप, अञ्ञतित्थियपुब्बो इमस्मिं धम्मविनये आकङ्खति पब्बज्जं, आकङ्खति उपसम्पदं, सो चत्तारो मासे परिवसति. चतुन्नं मासानं अच्चयेन [अच्चयेन परिवुट्ठपरिवासं (स्या. कं. पी. क.)] (परिवुत्थपरिवासं) आरद्धचित्ता भिक्खू [भिक्खू आकङ्खमाना (स्या. कं. पी. क.)] पब्बाजेन्ति उपसम्पादेन्ति भिक्खुभावाय. अपि च मया पुग्गलवेमत्तता विदिता’’ति.

‘‘सचे, भन्ते, अञ्ञतित्थियपुब्बो इमस्मिं धम्मविनये आकङ्खति पब्बज्जं, आकङ्खति उपसम्पदं, चत्तारो मासे परिवसति. चतुन्नं मासानं अच्चयेन [अच्चयेन परिवुट्ठपरिवासं (स्या. कं. पी. क.)] (परिवुत्थपरिवासं) आरद्धचित्ता भिक्खू [भिक्खू आकङ्खमाना (स्या. कं. पी. क.)] पब्बाजेन्ति उपसम्पादेन्ति भिक्खुभावाय. अहं चत्तारि वस्सानि परिवसिस्सामि, चतुन्नं वस्सानं अच्चयेन [अच्चयेन परिवुट्ठपरिवासं (स्या. कं. पी. क.)] (परिवुत्थपरिवासं) आरद्धचित्ता भिक्खू पब्बाजेन्तु उपसम्पादेन्तु भिक्खुभावाया’’ति.

अलत्थ खो अचेलो कस्सपो भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, अलत्थ उपसम्पदं. अचिरूपसम्पन्नो च पनायस्मा कस्सपो एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो नचिरस्सेव – यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारियं पब्बजन्ति तदनुत्तरं – ब्रह्मचरियपरियोसानं दिट्ठेव धम्मे सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि. ‘‘खीणा जाति वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया’’ति अब्भञ्ञासि. अञ्ञतरो च पनायस्मा कस्सपो अरहतं अहोसीति. सत्तमं.