५. मारधीतुसुत्तं

१६१. अथ खो मारो पापिमा भगवतो सन्तिके इमा निब्बेजनीया गाथायो अभासित्वा तम्हा ठाना अपक्कम्म भगवतो अविदूरे पथवियं पल्लङ्केन निसीदि तुण्हीभूतो मङ्कुभूतो पत्तक्खन्धो अधोमुखो पज्झायन्तो अप्पटिभानो कट्ठेन भूमिं विलिखन्तो. अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो येन मारो पापिमा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा मारं पापिमन्तं गाथाय अज्झभासिंसु –

‘‘केनासि दुम्मनो तात, पुरिसं कं नु सोचसि;

मयं तं रागपासेन, आरञ्ञमिव कुञ्जरं;

बन्धित्वा आनयिस्साम, वसगो ते भविस्सती’’ति.

‘‘अरहं सुगतो लोके, न रागेन सुवानयो;

मारधेय्यं अतिक्कन्तो, तस्मा सोचामहं भुस’’न्ति.

अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘पादे ते, समण, परिचारेमा’’ति. अथ खो भगवा न मनसाकासि, यथा तं अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो.

अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो एकमन्तं अपक्कम्म एवं समचिन्तेसुं – ‘‘उच्चावचा खो पुरिसानं अधिप्पाया. यंनून मयं एकसतं एकसतं कुमारिवण्णसतं अभिनिम्मिनेय्यामा’’ति. अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो एकसतं एकसतं कुमारिवण्णसतं अभिनिम्मिनित्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘पादे ते, समण, परिचारेमा’’ति. तम्पि भगवा न मनसाकासि, यथा तं अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो.

अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो एकमन्तं अपक्कम्म एवं समचिन्तेसुं – ‘‘उच्चावचा खो पुरिसानं अधिप्पाया. यंनून मयं एकसतं एकसतं अविजातवण्णसतं अभिनिम्मिनेय्यामा’’ति. अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो एकसतं एकसतं अविजातवण्णसतं अभिनिम्मिनित्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘पादे ते, समण, परिचारेमा’’ति. तम्पि भगवा न मनसाकासि, यथा तं अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो.

अथ खो तण्हा च…पे… यंनून मयं एकसतं एकसतं सकिं विजातवण्णसतं अभिनिम्मिनेय्यामाति. अथ खो तण्हा च…पे… सकिं विजातवण्णसतं अभिनिम्मिनित्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘पादे ते, समण, परिचारेमा’’ति. तम्पि भगवा न मनसाकासि, यथा तं अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो.

अथ खो तण्हा च…पे… यंनून मयं एकसतं एकसतं दुविजातवण्णसतं अभिनिम्मिनेय्यामाति. अथ खो तण्हा च…पे… दुविजातवण्णसतं अभिनिम्मिनित्वा येन भगवा…पे… यथा तं अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो. अथ खो तण्हा च…पे… मज्झिमित्थिवण्णसतं अभिनिम्मिनेय्यामाति. अथ खो तण्हा च…पे… मज्झिमित्थिवण्णसतं अभिनिम्मिनित्वा…पे… अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो.

अथ खो तण्हा च…पे… महित्थिवण्णसतं अभिनिम्मिनेय्यामाति. अथ खो तण्हा च…पे… महित्थिवण्णसतं अभिनिम्मिनित्वा येन भगवा…पे… अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो. अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो एकमन्तं अपक्कम्म एतदवोचुं – सच्चं किर नो पिता अवोच –

‘‘अरहं सुगतो लोके, न रागेन सुवानयो;

मारधेय्यं अतिक्कन्तो, तस्मा सोचामहं भुस’’न्ति.

‘‘यञ्हि मयं समणं वा ब्राह्मणं वा अवीतरागं इमिना उपक्कमेन उपक्कमेय्याम हदयं वास्स फलेय्य, उण्हं लोहितं वा मुखतो उग्गच्छेय्य, उम्मादं वा पापुणेय्य चित्तक्खेपं वा. सेय्यथा वा पन नळो हरितो लुतो उस्सुस्सति विसुस्सति मिलायति; एवमेव उस्सुस्सेय्य विसुस्सेय्य मिलायेय्या’’ति.

अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा एकमन्तं अट्ठंसु. एकमन्तं ठिता खो तण्हा मारधीता भगवन्तं गाथाय अज्झभासि –

‘‘सोकावतिण्णो नु वनम्हि झायसि,

वित्तं नु जीनो उद पत्थयानो;

आगुं नु गामस्मिमकासि किञ्चि,

कस्मा जनेन न करोसि सक्खिं;

सक्खी न सम्पज्जति केनचि ते’’ति.

‘‘अत्थस्स पत्तिं हदयस्स सन्तिं,

जेत्वान सेनं पियसातरूपं;

एकोहं [एकाहं (स्या. कं. पी. क.)] झायं सुखमनुबोधिं,

तस्मा जनेन न करोमि सक्खिं;

सक्खी न सम्पज्जति केनचि मे’’ति.

अथ खो अरति [अरति च (क.)] मारधीता भगवन्तं गाथाय अज्झभासि –

‘‘कथं विहारीबहुलोध भिक्खु,

पञ्चोघतिण्णो अतरीध छट्ठं;

कथं झायिं [कथं झायं (स्या. कं. पी.), कथज्झायं (क.)] बहुलं कामसञ्ञा,

परिबाहिरा होन्ति अलद्ध यो त’’न्ति.

‘‘पस्सद्धकायो सुविमुत्तचित्तो,

असङ्खरानो सतिमा अनोको;

अञ्ञाय धम्मं अवितक्कझायी,

न कुप्पति न सरति न थिनो [न कुप्पती नस्सरती न थीनो (सी.)].

‘‘एवंविहारीबहुलोध भिक्खु,

पञ्चोघतिण्णो अतरीध छट्ठं;

एवं झायिं बहुलं कामसञ्ञा,

परिबाहिरा होन्ति अलद्ध यो त’’न्ति.

अथ खो रगा [रगाच (क.)] मारधीता भगवतो सन्तिके गाथाय अज्झभासि –

‘‘अच्छेज्ज तण्हं गणसङ्घचारी,

अद्धा चरिस्सन्ति [तरिस्सन्ति (सी.)] बहू च सद्धा;

बहुं वतायं जनतं अनोको,

अच्छेज्ज नेस्सति मच्चुराजस्स पार’’न्ति.

‘‘नयन्ति वे महावीरा, सद्धम्मेन तथागता;

धम्मेन नयमानानं, का उसूया विजानत’’न्ति.

अथ खो तण्हा च अरति च रगा च मारधीतरो येन मारो पापिमा तेनुपसङ्कमिंसु. अद्दसा खो मारो पापिमा तण्हञ्च अरतिञ्च रगञ्च मारधीतरो दूरतोव आगच्छन्तियो. दिस्वान गाथाहि अज्झभासि –

‘‘बाला कुमुदनाळेहि, पब्बतं अभिमत्थथ [अभिमन्थथ (सी.)];

गिरिं नखेन खनथ, अयो दन्तेहि खादथ.

‘‘सेलंव सिरसूहच्च [सिरसि ऊहच्च (सी.), सिरसि ओहच्च (स्या. कं.)], पाताले गाधमेसथ;

खाणुंव उरसासज्ज, निब्बिज्जापेथ गोतमा’’ति.

‘‘दद्दल्लमाना आगञ्छुं, तण्हा च अरती रगा;

ता तत्थ पनुदी सत्था, तूलं भट्ठंव मालुतो’’ति.

ततियो वग्गो.

तस्सुद्दानं –

सम्बहुला समिद्धि च, गोधिकं सत्तवस्सानि;

धीतरं देसितं बुद्ध, सेट्ठेन इमं मारपञ्चकन्ति.

मारसंयुत्तं समत्तं.