३. सुप्पबुद्धकुट्ठिसुत्तं

४३. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन राजगहे सुप्पबुद्धो नाम कुट्ठी अहोसि – मनुस्सदलिद्दो, मनुस्सकपणो, मनुस्सवराको. तेन खो पन समयेन भगवा महतिया परिसाय परिवुतो धम्मं देसेन्तो निसिन्नो होति.

अद्दसा खो सुप्पबुद्धो कुट्ठी तं महाजनकायं दूरतोव सन्निपतितं. दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘निस्संसयं खो एत्थ किञ्चि खादनीयं वा भोजनीयं वा भाजीयति [भाजीयिस्सति (सी.)]. यंनूनाहं येन सो महाजनकायो तेनुपसङ्कमेय्यं. अप्पेव नामेत्थ किञ्चि खादनीयं वा भोजनीयं वा लभेय्य’’न्ति.

अथ खो सुप्पबुद्धो कुट्ठी येन सो महाजनकायो तेनुपसङ्कमि. अद्दसा खो सुप्पबुद्धो कुट्ठी भगवन्तं महतिया परिसाय परिवुतं धम्मं देसेन्तं निसिन्नं. दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘न खो एत्थ किञ्चि खादनीयं वा भोजनीयं वा भाजीयति. समणो अयं गोतमो परिसति धम्मं देसेति. यंनूनाहम्पि धम्मं सुणेय्य’’न्ति. तत्थेव एकमन्तं निसीदि – ‘‘अहम्पि धम्मं सोस्सामी’’ति.

अथ खो भगवा सब्बावन्तं परिसं चेतसा चेतो परिच्च मनसाकासि ‘‘को नु खो इध भब्बो धम्मं विञ्ञातु’’न्ति? अद्दसा खो भगवा सुप्पबुद्धं कुट्ठिं तस्सं परिसायं निसिन्नं. दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘अयं खो इध भब्बो धम्मं विञ्ञातु’’न्ति. सुप्पबुद्धं कुट्ठिं आरब्भ आनुपुब्बिं कथं [आनुपुब्बिकथं (सी.), अनुपुब्बिकथं (स्या. पी. क.)] कथेसि, सेय्यथिदं – दानकथं सीलकथं सग्गकथं; कामानं आदीनवं ओकारं सङ्किलेसं; नेक्खम्मे [नेक्खम्मे च (सी. स्या. पी.)] आनिसंसं पकासेसि. यदा भगवा अञ्ञासि सुप्पबुद्धं कुट्ठिं कल्लचित्तं मुदुचित्तं विनीवरणचित्तं उदग्गचित्तं पसन्नचित्तं, अथ या बुद्धानं सामुक्कंसिका धम्मदेसना तं पकासेसि – दुक्खं, समुदयं, निरोधं, मग्गं. सेय्यथापि नाम सुद्धं वत्थं अपगतकाळकं सम्मदेव रजनं पटिग्गण्हेय्य, एवमेव सुप्पबुद्धस्स कुट्ठिस्स तस्मिंयेव आसने विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि – ‘‘यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्म’’न्ति.

अथ खो सुप्पबुद्धो कुट्ठी दिट्ठधम्मो पत्तधम्मो विदितधम्मो परियोगाळ्हधम्मो तिण्णविचिकिच्छो विगतकथंकथो वेसारज्जप्पत्तो अपरप्पच्चयो सत्थु सासने उट्ठायासना येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो सुप्पबुद्धो कुट्ठी भगवन्तं एतदवोच –

‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते, अभिक्कतं, भन्ते! सेय्यथापि, भन्ते, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति; एवमेवं भगवता अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो. एसाहं, भन्ते, भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च. उपासकं मं भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति.

अथ खो सुप्पबुद्धो कुट्ठी भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि. अथ खो अचिरपक्कन्तं सुप्पबुद्धं कुट्ठिं गावी तरुणवच्छा अधिपतित्वा जीविता वोरोपेसि.

अथ खो सम्बहुला भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘यो सो, भन्ते, सुप्पबुद्धो नाम कुट्ठी भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो, सो कालङ्कतो. तस्स का गति, को अभिसम्परायो’’ति?

‘‘पण्डितो, भिक्खवे, सुप्पबुद्धो कुट्ठी; पच्चपादि धम्मस्सानुधम्मं; न च मं धम्माधिकरणं विहेसेसि. सुप्पबुद्धो, भिक्खवे, कुट्ठी तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो’’ति.

एवं वुत्ते, अञ्ञतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘को नु खो, भन्ते, हेतु, को पच्चयो येन सुप्पबुद्धो कुट्ठी अहोसि – मनुस्सदलिद्दो, मनुस्सकपणो, मनुस्सवराको’’ति?

‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, सुप्पबुद्धो कुट्ठी इमस्मिंयेव राजगहे सेट्ठिपुत्तो अहोसि. सो उय्यानभूमिं निय्यन्तो अद्दस तगरसिखिं [तग्गरसिखिं (क.)] पच्चेकबुद्धं नगरं पिण्डाय पविसन्तं. दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘क्वायं कुट्ठी कुट्ठिचीवरेन विचरती’ति? निट्ठुभित्वा अपसब्यतो [अपब्यामतो (स्या. सं. नि. १.२५५)] करित्वा पक्कामि. सो तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्थ. तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन इमस्मिंयेव राजगहे कुट्ठी अहोसि मनुस्सदलिद्दो, मनुस्सकपणो, मनुस्सवराको. सो तथागतप्पवेदितं धम्मविनयं आगम्म सद्धं समादियि सीलं समादियि सुतं समादियि चागं समादियि पञ्ञं समादियि. सो तथागतप्पवेदितं धम्मविनयं आगम्म सद्धं समादियित्वा सीलं समादियित्वा सुतं समादियित्वा चागं समादियित्वा पञ्ञं समादियित्वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्नो देवानं तावतिंसानं सहब्यतं. सो तत्थ अञ्ञे देवे अतिरोचति वण्णेन चेव यससा चा’’ति.

अथ खो भगवा एतमत्थं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –

‘‘चक्खुमा विसमानीव, विज्जमाने परक्कमे;

पण्डितो जीवलोकस्मिं, पापानि परिवज्जये’’ति. ततियं;