८. सुन्दरीसुत्तं
३८. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन भगवा सक्कतो होति गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारानं. भिक्खुसङ्घोपि सक्कतो होति गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारानं. अञ्ञतित्थिया पन परिब्बाजका असक्कता होन्ति अगरुकता अमानिता अपूजिता अनपचिता न लाभिनो चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारानं.
अथ खो ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका भगवतो सक्कारं असहमाना भिक्खुसङ्घस्स च येन सुन्दरी परिब्बाजिका तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुन्दरिं परिब्बाजिकं एतदवोचुं – ‘‘उस्सहसि त्वं, भगिनि, ञातीनं अत्थं कातु’’न्ति? ‘‘क्याहं, अय्या, करोमि? किं मया न सक्का [किं मया सक्का (स्या. पी.)] कातुं? जीवितम्पि मे परिच्चत्तं ञातीनं अत्थाया’’ति.
‘‘तेन हि, भगिनि, अभिक्खणं जेतवनं गच्छाही’’ति. ‘‘एवं, अय्या’’ति खो सुन्दरी परिब्बाजिका तेसं अञ्ञतित्थियानं परिब्बाजकानं पटिस्सुत्वा अभिक्खणं जेतवनं अगमासि.
यदा ते अञ्ञिंसु अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका – ‘‘वोदिट्ठा खो सुन्दरी परिब्बाजिका बहुजनेन अभिक्खणं जेतवनं गच्छती’’ति [गच्छतीति (सी. स्या. कं. पी.)]. अथ नं जीविता वोरोपेत्वा तत्थेव जेतवनस्स परिखाकूपे निक्खिपित्वा [निखनित्वा (सी. स्या. पी.)] येन राजा पसेनदि कोसलो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा राजानं पसेनदिं कोसलं एतदवोचुं – ‘‘या सा, महाराज, सुन्दरी परिब्बाजिका; सा नो न दिस्सती’’ति. ‘‘कत्थ पन तुम्हे आसङ्कथा’’ति? ‘‘जेतवने, महाराजा’’ति. ‘‘तेन हि जेतवनं विचिनथा’’ति.
अथ खो ते अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका जेतवनं विचिनित्वा यथानिक्खित्तं परिखाकूपा उद्धरित्वा मञ्चकं आरोपेत्वा सावत्थिं पवेसेत्वा रथियाय रथियं सिङ्घाटकेन सिङ्घाटकं उपसङ्कमित्वा मनुस्से उज्झापेसुं –
‘‘पस्सथाय्या समणानं सक्यपुत्तियानं कम्मं! अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला पापधम्मा मुसावादिनो अब्रह्मचारिनो. इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं, नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं. नट्ठं इमेसं सामञ्ञं, नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं. कुतो इमेसं सामञ्ञं, कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं? अपगता इमे सामञ्ञा, अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा. कथञ्हि नाम पुरिसो पुरिसकिच्चं करित्वा इत्थिं जीविता वोरोपेस्सती’’ति!
तेन खो पन समयेन सावत्थियं मनुस्सा भिक्खू दिस्वा असब्भाहि फरुसाहि वाचाहि अक्कोसन्ति परिभासन्ति रोसन्ति विहेसन्ति –
‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला पापधम्मा मुसावादिनो अब्रह्मचारिनो. इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं, नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं. नट्ठं इमेसं सामञ्ञं, नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं. कुतो इमेसं सामञ्ञं, कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं? अपगता इमे सामञ्ञा, अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा. कथञ्हि नाम पुरिसो पुरिसकिच्चं करित्वा इत्थिं जीविता वोरोपेस्सती’’ति!
अथ खो सम्बहुला भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पाविसिंसु. सावत्थियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचुं –
‘‘एतरहि, भन्ते, सावत्थियं मनुस्सा भिक्खू दिस्वा असब्भाहि फरुसाहि वाचाहि अक्कोसन्ति परिभासन्ति रोसन्ति विहेसन्ति – ‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला पापधम्मा मुसावादिनो अब्रह्मचारिनो. इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति. नत्थि इमेसं सामञ्ञं, नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं. नट्ठं इमेसं सामञ्ञं, नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं. कुतो इमेसं सामञ्ञं, कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं? अपगता इमे सामञ्ञा, अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा. कथञ्हि नाम पुरिसो पुरिसकिच्चं करित्वा इत्थिं जीविता वोरोपेस्सती’’’ति!
‘‘नेसो, भिक्खवे, सद्दो चिरं भविस्सति सत्ताहमेव भविस्सति. सत्ताहस्स अच्चयेन अन्तरधायिस्सति. तेन हि, भिक्खवे, ये मनुस्सा भिक्खू दिस्वा असब्भाहि फरुसाहि वाचाहि अक्कोसन्ति परिभासन्ति रोसन्ति विहेसन्ति, ते तुम्हे इमाय गाथाय पटिचोदेथ –
‘‘‘अभूतवादी निरयं उपेति,
यो वापि [यो चापि (सी. पी. क.)] कत्वा न करोमि चाह;
उभोपि ते पेच्च समा भवन्ति,
निहीनकम्मा मनुजा परत्था’’’ति.
अथ खो ते भिक्खू भगवतो सन्तिके इमं गाथं परियापुणित्वा ये मनुस्सा भिक्खू दिस्वा असब्भाहि फरुसाहि वाचाहि अक्कोसन्ति परिभासन्ति रोसन्ति विहेसन्ति ते इमाय गाथाय पटिचोदेन्ति –
‘‘अभूतवादी निरयं उपेति,
यो वापि कत्वा न करोमिचाह;
उभोपि ते पेच्च समा भवन्ति,
निहीनकम्मा मनुजा परत्था’’ति.
मनुस्सानं एतदहोसि – ‘‘अकारका इमे समणा सक्यपुत्तिया. नयिमेहि कतं. सपन्तिमे समणा सक्यपुत्तिया’’ति. नेव सो सद्दो चिरं अहोसि. सत्ताहमेव अहोसि. सत्ताहस्स अच्चयेन अन्तरधायि.
अथ खो सम्बहुला भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवतो एतदवोचुं –
‘‘अच्छरियं, भन्ते, अब्भुतं, भन्ते! याव सुभासितं चिदं भन्ते भगवता – ‘नेसो, भिक्खवे, सद्दो चिरं भविस्सति. सत्ताहमेव भविस्सति. सत्ताहस्स अच्चयेन अन्तरधायिस्सती’ति. अन्तरहितो सो, भन्ते, सद्दो’’ति.
अथ खो भगवा एतमत्थं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –
‘‘तुदन्ति वाचाय जना असञ्ञता,
सरेहि सङ्गामगतंव कुञ्जरं;
सुत्वान वाक्यं फरुसं उदीरितं,
अधिवासये भिक्खु अदुट्ठचित्तो’’ति. अट्ठमं;