५. नागसुत्तं
३५. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे. तेन खो पन समयेन भगवा आकिण्णो विहरति भिक्खूहि भिक्खूनीहि उपासकेहि उपासिकाहि राजूहि राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि. आकिण्णो दुक्खं न फासु विहरति. अथ खो भगवतो एतदहोसि – ‘‘अहं खो एतरहि आकिण्णो विहरामि भिक्खूहि भिक्खूनीहि उपासकेहि उपासिकाहि राजूहि राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि. आकिण्णो दुक्खं न फासु विहरामि. यंनूनाहं एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरेय्य’’न्ति.
अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कोसम्बिं पिण्डाय पाविसि. कोसम्बियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो सामं सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय अनामन्तेत्वा उपट्ठाकं अनपलोकेत्वा भिक्खुसङ्घं एको अदुतियो येन पालिलेय्यकं तेन चारिकं पक्कामि. अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन पालिलेय्यकं तदवसरि. तत्र सुदं भगवा पालिलेय्यके विहरति रक्खितवनसण्डे भद्दसालमूले.
अञ्ञतरोपि खो हत्थिनागो आकिण्णो विहरति हत्थीहि हत्थिनीहि हत्थिकलभेहि हत्थिच्छापेहि. छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादति, ओभग्गोभग्गञ्चस्स साखाभङ्गं खादन्ति, आविलानि च पानीयानि पिवति, ओगाहा चस्स उत्तिण्णस्स हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो गच्छन्ति. आकिण्णो दुक्खं न फासु विहरति. अथ खो तस्स हत्थिनागस्स एतदहोसि – ‘‘अहं खो एतरहि आकिण्णो विहरामि हत्थीहि हत्थिनीहि हत्थिकलभेहि हत्थिच्छापेहि, छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादामि, ओभग्गोभग्गञ्च मे साखाभङ्गं खादन्ति, आविलानि च पानीयानि पिवामि, ओगाहा च मे उत्तिण्णस्स हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो गच्छन्ति, आकिण्णो दुक्खं न फासु विहरामि. यंनूनाहं एको गणस्मा वूपकट्ठो विहरेय्य’’न्ति.
अथ खो सो हत्थिनागो यूथा अपक्कम्म येन पालिलेय्यकं रक्खितवनसण्डो भद्दसालमूलं येन भगवा तेनुपसङ्कमि. तत्र सुदं [उपसङ्कमित्वा तत्र सुदं (स्या. पी. क.)] सो हत्थिनागो यस्मिं पदेसे भगवा विहरति तं पदेसं [अप्पहरितञ्च करोति, सोण्डाय (बहूसु)] अप्पहरितं करोति, सोण्डाय च [अप्पहरितञ्च करोति, सोण्डाय (बहूसु)] भगवतो पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठापेति [उपट्ठपेति (सी. स्या. कं. पी.)].
अथ खो भगवतो रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘अहं खो पुब्बे आकिण्णो विहासिं भिक्खूहि भिक्खूनीहि उपासकेहि उपासिकाहि राजूहि राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि, आकिण्णो दुक्खं न फासु विहासिं. सोम्हि एतरहि अनाकिण्णो विहरामि भिक्खूहि भिक्खुनीहि उपासकेहि उपासिकाहि राजूहि राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि, अनाकिण्णो सुखं फासु विहरामी’’ति.
तस्सपि खो हत्थिनागस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘अहं खो पुब्बे आकिण्णो विहासिं हत्थीहि हत्थिनीहि हत्थिकलभेहि हत्थिच्छापेहि, छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादिं, ओभग्गोभग्गञ्च मे साखाभङ्गं खादिंसु, आविलानि च पानीयानि अपायिं, ओगाहा च मे उत्तिण्णस्स हत्थिनियो कायं उपनिघंसन्तियो अगमंसु, आकिण्णो दुक्खं न फासु विहासिं. सोम्हि एतरहि अनाकिण्णो विहरामि हत्थीहि हत्थिनीहि हत्थिकलभेहि हत्थिच्छापेहि, अच्छिन्नग्गानि चेव तिणानि खादामि, ओभग्गोभग्गञ्च मे साखाभङ्गं न खादन्ति, अनाविलानि च पानीयानि पिवामि, ओगाहा च मे उत्तिण्णस्स हत्थिनियो न कायं उपनिघंसन्तियो गच्छन्ति, अनाकिण्णो सुखं फासु विहरामी’’ति.
अथ खो भगवा अत्तनो च पविवेकं विदित्वा तस्स च हत्थिनागस्स चेतसा चेतोपरिवितक्कमञ्ञाय तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –
‘‘एतं [एवं (क.)] नागस्स नागेन, ईसादन्तस्स हत्थिनो;
समेति चित्तं चित्तेन, यदेको रमती मनो’’ति. पञ्चमं;