४. यक्खपहारसुत्तं
३४. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन आयस्मा च सारिपुत्तो आयस्मा च महामोग्गल्लानो कपोतकन्दरायं विहरन्ति. तेन खो पन समयेन आयस्मा सारिपुत्तो जुण्हाय रत्तिया नवोरोपितेहि केसेहि अब्भोकासे निसिन्नो होति अञ्ञतरं समाधिं समापज्जित्वा.
तेन खो पन समयेन द्वे यक्खा सहायका उत्तराय दिसाय दक्खिणं दिसं गच्छन्ति केनचिदेव करणीयेन. अद्दसंसु खो ते यक्खा आयस्मन्तं सारिपुत्तं जुण्हाय रत्तिया नवोरोपितेहि केसेहि अब्भोकासे निसिन्नं. दिस्वान एको यक्खो दुतियं यक्खं एतदवोच – ‘‘पटिभाति मं, सम्म, इमस्स समणस्स सीसे पहारं दातु’’न्ति. एवं वुत्ते, सो यक्खो तं यक्खं एतदवोच – ‘‘अलं, सम्म, मा समणं आसादेसि. उळारो सो, सम्म, समणो महिद्धिको महानुभावो’’ति.
दुतियम्पि खो सो यक्खो तं यक्खं एतदवोच – ‘‘पटिभाति मं, सम्म, इमस्स समणस्स सीसे पहारं दातु’’न्ति. दुतियम्पि खो सो यक्खो तं यक्खं एतदवोच – ‘‘अलं, सम्म, मा समणं आसादेसि. उळारो सो, सम्म, समणो महिद्धिको महानुभावो’’ति. ततियम्पि खो सो यक्खो तं यक्खं एतदवोच – ‘‘पटिभाति मं, सम्म, इमस्स समणस्स सीसे पहारं दातु’’न्ति. ततियम्पि खो सो यक्खो तं यक्खं एतदवोच – ‘‘अलं, सम्म, मा समणं आसादेसि. उळारो सो, सम्म, समणो महिद्धिको महानुभावो’’ति.
अथ खो सो यक्खो तं यक्खं अनादियित्वा आयस्मतो सारिपुत्तत्थेरस्स सीसे पहारं अदासि. ताव महा पहारो अहोसि, अपि तेन पहारेन सत्तरतनं वा अड्ढट्ठमरतनं वा नागं ओसादेय्य, महन्तं वा पब्बतकूटं पदालेय्य. अथ च पन सो यक्खो ‘डय्हामि डय्हामी’ति वत्वा तत्थेव महानिरयं अपतासि [अवत्थासि (क. सी.)].
अद्दसा खो आयस्मा महामोग्गल्लानो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन तेन यक्खेन आयस्मतो सारिपुत्तत्थेरस्स सीसे पहारं दीयमानं. दिस्वा येन आयस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच – ‘‘कच्चि ते, आवुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीयं, कच्चि न किञ्चि दुक्ख’’न्ति? ‘‘खमनीयं मे, आवुसो मोग्गल्लान, यापनीयं मे, आवुसो मोग्गल्लान; अपि च मे सीसं थोकं दुक्ख’’न्ति.
‘‘अच्छरियं, आवुसो सारिपुत्त, अब्भुतं, आवुसो सारिपुत्त! याव [यं त्वं (सी. क.), यं (स्या.)] महिद्धिको आयस्मा सारिपुत्तो महानुभावो! इध ते, आवुसो सारिपुत्त, अञ्ञतरो यक्खो सीसे पहारं अदासि. ताव महा पहारो अहोसि, अपि तेन पहारेन सत्तरतनं वा अड्ढट्ठमरतनं वा नागं ओसादेय्य, महन्तं वा पब्बतकूटं पदालेय्य, अथ च पनायस्मा सारिपुत्तो एवमाह – ‘खमनीयं मे, आवुसो मोग्गल्लान, यापनीयं मे, आवुसो मोग्गल्लान; अपि च मे सीसं थोकं दुक्ख’’’न्ति.
‘‘अच्छरियं, आवुसो मोग्गल्लान, अब्भुतं, आवुसो मोग्गल्लान! याव [यं (स्या.)] महिद्धिको आयस्मा महामोग्गल्लानो महानुभावो यत्र हि नाम यक्खम्पि पस्सिस्सति! मयं पनेतरहि पंसुपिसाचकम्पि न पस्सामा’’ति.
अस्सोसि खो भगवा दिब्बाय सोतधातुया विसुद्धाय अतिक्कन्तमानुसिकाय तेसं उभिन्नं महानागानं इमं एवरूपं कथासल्लापं.
अथ खो भगवा एतमत्थं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –
‘‘यस्स सेलूपमं चित्तं, ठितं नानुपकम्पति;
विरत्तं रजनीयेसु, कोपनेय्ये न कुप्पति;
यस्सेवं भावितं चित्तं, कुतो तं दुक्खमेस्सती’’ति. चतुत्थं;