६. छक्कनिपातो

१. उरुवेळकस्सपत्थेरगाथा

३७५. ‘‘दिस्वान पाटिहीरानि, गोतमस्स यसस्सिनो;

न तावाहं पणिपतिं, इस्सामानेन वञ्चितो.

३७६. ‘‘मम सङ्कप्पमञ्ञाय, चोदेसि नरसारथि;

ततो मे आसि संवेगो, अब्भुतो लोमहंसनो.

३७७. ‘‘पुब्बे जटिलभूतस्स, या मे सिद्धि परित्तिका;

ताहं तदा निराकत्वा [निरंकत्वा (स्या. क.)], पब्बजिं जिनसासने.

३७८. ‘‘पुब्बे यञ्ञेन सन्तुट्ठो, कामधातुपुरक्खतो;

पच्छा रागञ्च दोसञ्च, मोहञ्चापि समूहनिं.

३७९. ‘‘पुब्बेनिवासं जानामि, दिब्बचक्खु विसोधितं;

इद्धिमा परचित्तञ्ञू, दिब्बसोतञ्च पापुणिं.

३८०. ‘‘यस्स चत्थाय पब्बजितो, अगारस्मानगारियं;

सो मे अत्थो अनुप्पत्तो, सब्बसंयोजनक्खयो’’ति.

… उरुवेळकस्सपो थेरो….

२. तेकिच्छकारित्थेरगाथा

३८१. ‘‘अतिहिता वीहि, खलगता साली;

न च लभे पिण्डं, कथमहं कस्सं.

३८२. ‘‘बुद्धमप्पमेय्यं अनुस्सर पसन्नो;

पीतिया फुटसरीरो होहिसि सततमुदग्गो.

३८३. ‘‘धम्ममप्पमेय्यं अनुस्सर पसन्नो;

पीतिया फुटसरीरो होहिसि सततमुदग्गो.

३८४. ‘‘सङ्घमप्पमेय्यं अनुस्सर पसन्नो;

पीतिया फुटसरीरो होहिसि सततमुदग्गो.

३८५. ‘‘अब्भोकासे विहरसि, सीता हेमन्तिका इमा रत्यो;

मा सीतेन परेतो विहञ्ञित्थो, पविस त्वं विहारं फुसितग्गळं.

३८६. ‘‘फुसिस्सं चतस्सो अप्पमञ्ञायो, ताहि च सुखितो विहरिस्सं;

नाहं सीतेन विहञ्ञिस्सं, अनिञ्जितो विहरन्तो’’ति.

… तेकिच्छकारी [तेकिच्छकानि (सी. स्या. पी.)] थेरो….

३. महानागत्थेरगाथा

३८७. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;

परिहायति सद्धम्मा, मच्छो अप्पोदके यथा.

३८८. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;

न विरूहति सद्धम्मे, खेत्ते बीजंव पूतिकं.

३८९. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;

आरका होति निब्बाना [निब्बाणा (सी.)], धम्मराजस्स सासने.

३९०. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;

न विहायति सद्धम्मा, मच्छो बव्होदके [बह्वोदके (सी.), बहोदके (स्या.)] यथा.

३९१. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;

सो विरूहति सद्धम्मे, खेत्ते बीजंव भद्दकं.

३९२. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;

सन्तिके होति निब्बानं [निब्बाणं (सी.)], धम्मराजस्स सासने’’ति.

… महानागो थेरो….

४. कुल्लत्थेरगाथा

३९३. ‘‘कुल्लो सिवथिकं गन्त्वा, अद्दस इत्थिमुज्झितं;

अपविद्धं सुसानस्मिं, खज्जन्तिं किमिही फुटं.

३९४. ‘‘आतुरं असुचिं पूतिं, पस्स कुल्ल समुस्सयं;

उग्घरन्तं पग्घरन्तं, बालानं अभिनन्दितं.

३९५. ‘‘धम्मादासं गहेत्वान, ञाणदस्सनपत्तिया;

पच्चवेक्खिं इमं कायं, तुच्छं सन्तरबाहिरं.

३९६. ‘‘यथा इदं तथा एतं, यथा एतं तथा इदं;

यथा अधो तथा उद्धं, यथा उद्धं तथा अधो.

३९७. ‘‘यथा दिवा तथा रत्तिं, यथा रत्तिं तथा दिवा;

यथा पुरे तथा पच्छा, यथा पच्छा तथा पुरे.

३९८. ‘‘पञ्चङ्गिकेन तुरियेन, न रती होति तादिसी;

यथा एकग्गचित्तस्स, सम्मा धम्मं विपस्सतो’’ति.

… कुल्लो थेरो….

५. मालुक्यपुत्तत्थेरगाथा

३९९. ‘‘मनुजस्स पमत्तचारिनो, तण्हा वड्ढति मालुवा विय;

सो प्लवती [प्लवति (सी. पी. क.), परिप्लवति (स्या.)] हुरा हुरं, फलमिच्छंव वनस्मि वानरो.

४००. ‘‘यं एसा सहते [सहति (पी. क.)] जम्मी, तण्हा लोके विसत्तिका;

सोका तस्स पवड्ढन्ति, अभिवट्ठंव [अभिवुट्ठंव (स्या.), अभिवड्ढंव (क.)] बीरणं.

४०१. ‘‘यो चेतं सहते [सहति (पी. क.)] जम्मिं, तण्हं लोके दुरच्चयं;

सोका तम्हा पपतन्ति, उदबिन्दूव पोक्खरा.

४०२. ‘‘तं वो वदामि भद्दं वो, यावन्तेत्थ समागता;

तण्हाय मूलं खणथ, उसीरत्थोव बीरणं;

मा वो नळंव सोतोव, मारो भञ्जि पुनप्पुनं.

४०३. ‘‘करोथ बुद्धवचनं, खणो वो मा उपच्चगा;

खणातीता हि सोचन्ति, निरयम्हि समप्पिता.

४०४. ‘‘पमादो रजो पमादो [सब्बदा (सी. क.), सुत्तनिपातट्ठकथायं उट्ठानसुत्तवण्णना ओलोकेतब्बा], पमादानुपतितो रजो;

अप्पमादेन विज्जाय, अब्बहे सल्लमत्तनो’’ति.

… मालुक्यपुत्तो [मालुङ्क्यपुत्तो (सी. स्या. पी.)] थेरो….

६. सप्पदासत्थेरगाथा

४०५. ‘‘पण्णवीसतिवस्सानि, यतो पब्बजितो अहं;

अच्छरासङ्घातमत्तम्पि, चेतोसन्तिमनज्झगं.

४०६. ‘‘अलद्धा चित्तस्सेकग्गं, कामरागेन अट्टितो [अद्दितो (स्या. सी. अट्ठ.), अड्डितो (क.)];

बाहा पग्गय्ह कन्दन्तो, विहारा उपनिक्खमिं [नूपनिक्खमिं (सब्बत्थ), दुपनिक्खमिं (?)].

४०७. ‘‘सत्थं वा आहरिस्सामि, को अत्थो जीवितेन मे;

कथं हि सिक्खं पच्चक्खं, कालं कुब्बेथ मादिसो.

४०८. ‘‘तदाहं खुरमादाय, मञ्चकम्हि उपाविसिं;

परिनीतो खुरो आसि, धमनिं छेत्तुमत्तनो.

४०९. ‘‘ततो मे मनसीकारो, योनिसो उदपज्जथ;

आदीनवो पातुरहु, निब्बिदा समतिट्ठथ.

४१०. ‘‘ततो चित्तं विमुच्चि मे, पस्स धम्मसुधम्मतं;

तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

… सप्पदासो थेरो….

७.कातियानत्थेरगाथा

४११. ‘‘उट्ठेहि निसीद कातियान, मा निद्दाबहुलो अहु जागरस्सु;

मा तं अलसं पमत्तबन्धु, कूटेनेव जिनातु मच्चुराजा.

४१२. ‘‘सेय्यथापि [सयथापि (सी. पी.)] महासमुद्दवेगो, एवं जातिजरातिवत्तते तं;

सो करोहि सुदीपमत्तनो त्वं, न हि ताणं तव विज्जतेव अञ्ञं.

४१३. ‘‘सत्था हि विजेसि मग्गमेतं, सङ्गा जातिजराभया अतीतं;

पुब्बापररत्तमप्पमत्तो, अनुयुञ्जस्सु दळ्हं करोहि योगं.

४१४. ‘‘पुरिमानि पमुञ्च बन्धनानि, सङ्घाटिखुरमुण्डभिक्खभोजी;

मा खिड्डारतिञ्च मा निद्दं, अनुयुञ्जित्थ झाय कातियान.

४१५. ‘‘झायाहि जिनाहि कातियान, योगक्खेमपथेसु कोविदोसि;

पप्पुय्य अनुत्तरं विसुद्धिं, परिनिब्बाहिसि वारिनाव जोति.

४१६. ‘‘पज्जोतकरो परित्तरंसो, वातेन विनम्यते लताव;

एवम्पि तुवं अनादियानो, मारं इन्दसगोत्त निद्धुनाहि;

सो वेदयितासु वीतरागो, कालं कङ्ख इधेव सीतिभूतो’’ति.

… कातियानो थेरो….

८. मिगजालत्थेरगाथा

४१७. ‘‘सुदेसितो चक्खुमता, बुद्धेनादिच्चबन्धुना;

सब्बसंयोजनातीतो, सब्बवट्टविनासनो.

४१८. ‘‘निय्यानिको उत्तरणो, तण्हामूलविसोसनो;

विसमूलं आघातनं, छेत्वा पापेति निब्बुतिं.

४१९. ‘‘अञ्ञाणमूलभेदाय, कम्मयन्तविघाटनो;

विञ्ञाणानं परिग्गहे, ञाणवजिरनिपातनो.

४२०. ‘‘वेदनानं विञ्ञापनो, उपादानप्पमोचनो;

भवं अङ्गारकासुंव, ञाणेन अनुपस्सनो [अनुपस्सको (सी. पी.)].

४२१. ‘‘महारसो सुगम्भीरो, जरामच्चुनिवारणो;

अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो, दुक्खूपसमनो सिवो.

४२२. ‘‘कम्मं कम्मन्ति ञत्वान, विपाकञ्च विपाकतो;

पटिच्चुप्पन्नधम्मानं, यथावालोकदस्सनो;

महाखेमङ्गमो सन्तो, परियोसानभद्दको’’ति.

… मिगजालो थेरो….

९. पुरोहितपुत्तजेन्तत्थेरगाथा

४२३. ‘‘जातिमदेन मत्तोहं, भोगइस्सरियेन च;

सण्ठानवण्णरूपेन, मदमत्तो अचारिहं.

४२४. ‘‘नात्तनो समकं कञ्चि, अतिरेकं च मञ्ञिसं;

अतिमानहतो बालो, पत्थद्धो उस्सितद्धजो.

४२५. ‘‘मातरं पितरञ्चापि, अञ्ञेपि गरुसम्मते;

न कञ्चि अभिवादेसिं, मानत्थद्धो अनादरो.

४२६. ‘‘दिस्वा विनायकं अग्गं, सारथीनं वरुत्तमं;

तपन्तमिव आदिच्चं, भिक्खुसङ्घपुरक्खतं.

४२७. ‘‘मानं मदञ्च छड्डेत्वा, विप्पसन्नेन चेतसा;

सिरसा अभिवादेसिं, सब्बसत्तानमुत्तमं.

४२८. ‘‘अतिमानो च ओमानो, पहीना सुसमूहता;

अस्मिमानो समुच्छिन्नो, सब्बे मानविधा हता’’ति.

… जेन्तो पुरोहितपुत्तो थेरो….

१०. सुमनत्थेरगाथा

४२९. ‘‘यदा नवो पब्बजितो, जातिया सत्तवस्सिको;

इद्धिया अभिभोत्वान, पन्नगिन्दं महिद्धिकं.

४३०. ‘‘उपज्झायस्स उदकं, अनोतत्ता महासरा;

आहरामि ततो दिस्वा, मं सत्था एतदब्रवि’’.

४३१. ‘‘सारिपुत्त इमं पस्स, आगच्छन्तं कुमारकं;

उदककुम्भमादाय, अज्झत्तं सुसमाहितं.

४३२. ‘‘पासादिकेन वत्तेन, कल्याणइरियापथो;

सामणेरोनुरुद्धस्स, इद्धिया च विसारदो.

४३३. ‘‘आजानीयेन आजञ्ञो, साधुना साधुकारितो;

विनीतो अनुरुद्धेन, कतकिच्चेन सिक्खितो.

४३४. ‘‘सो पत्वा परमं सन्तिं, सच्छिकत्वा अकुप्पतं;

सामणेरो स सुमनो, मा मं जञ्ञाति इच्छती’’ति.

… सुमनो थेरो….

११. न्हातकमुनित्थेरगाथा

४३५. ‘‘वातरोगाभिनीतो त्वं, विहरं कानने वने;

पविद्धगोचरे लूखे, कथं भिक्खु करिस्ससि’’.

४३६. ‘‘पीतिसुखेन विपुलेन, फरित्वान समुस्सयं;

लूखम्पि अभिसम्भोन्तो, विहरिस्सामि कानने.

४३७. ‘‘भावेन्तो सत्त बोज्झङ्गे, इन्द्रियानि बलानि च;