६. छक्कनिपातो
१. उरुवेळकस्सपत्थेरगाथा
३७५. ‘‘दिस्वान पाटिहीरानि, गोतमस्स यसस्सिनो;
न तावाहं पणिपतिं, इस्सामानेन वञ्चितो.
३७६. ‘‘मम सङ्कप्पमञ्ञाय, चोदेसि नरसारथि;
ततो मे आसि संवेगो, अब्भुतो लोमहंसनो.
३७७. ‘‘पुब्बे जटिलभूतस्स, या मे सिद्धि परित्तिका;
ताहं तदा निराकत्वा [निरंकत्वा (स्या. क.)], पब्बजिं जिनसासने.
३७८. ‘‘पुब्बे यञ्ञेन सन्तुट्ठो, कामधातुपुरक्खतो;
पच्छा रागञ्च दोसञ्च, मोहञ्चापि समूहनिं.
३७९. ‘‘पुब्बेनिवासं जानामि, दिब्बचक्खु विसोधितं;
इद्धिमा परचित्तञ्ञू, दिब्बसोतञ्च पापुणिं.
३८०. ‘‘यस्स चत्थाय पब्बजितो, अगारस्मानगारियं;
सो मे अत्थो अनुप्पत्तो, सब्बसंयोजनक्खयो’’ति.
… उरुवेळकस्सपो थेरो….
२. तेकिच्छकारित्थेरगाथा
३८१. ‘‘अतिहिता वीहि, खलगता साली;
न च लभे पिण्डं, कथमहं कस्सं.
३८२. ‘‘बुद्धमप्पमेय्यं अनुस्सर पसन्नो;
पीतिया फुटसरीरो होहिसि सततमुदग्गो.
३८३. ‘‘धम्ममप्पमेय्यं अनुस्सर पसन्नो;
पीतिया फुटसरीरो होहिसि सततमुदग्गो.
३८४. ‘‘सङ्घमप्पमेय्यं अनुस्सर पसन्नो;
पीतिया फुटसरीरो होहिसि सततमुदग्गो.
३८५. ‘‘अब्भोकासे विहरसि, सीता हेमन्तिका इमा रत्यो;
मा सीतेन परेतो विहञ्ञित्थो, पविस त्वं विहारं फुसितग्गळं.
३८६. ‘‘फुसिस्सं चतस्सो अप्पमञ्ञायो, ताहि च सुखितो विहरिस्सं;
नाहं सीतेन विहञ्ञिस्सं, अनिञ्जितो विहरन्तो’’ति.
… तेकिच्छकारी [तेकिच्छकानि (सी. स्या. पी.)] थेरो….
३. महानागत्थेरगाथा
३८७. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;
परिहायति सद्धम्मा, मच्छो अप्पोदके यथा.
३८८. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;
न विरूहति सद्धम्मे, खेत्ते बीजंव पूतिकं.
३८९. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति;
आरका होति निब्बाना [निब्बाणा (सी.)], धम्मराजस्स सासने.
३९०. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;
न विहायति सद्धम्मा, मच्छो बव्होदके [बह्वोदके (सी.), बहोदके (स्या.)] यथा.
३९१. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;
सो विरूहति सद्धम्मे, खेत्ते बीजंव भद्दकं.
३९२. ‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो उपलब्भति;
सन्तिके होति निब्बानं [निब्बाणं (सी.)], धम्मराजस्स सासने’’ति.
… महानागो थेरो….
४. कुल्लत्थेरगाथा
३९३. ‘‘कुल्लो सिवथिकं गन्त्वा, अद्दस इत्थिमुज्झितं;
अपविद्धं सुसानस्मिं, खज्जन्तिं किमिही फुटं.
३९४. ‘‘आतुरं असुचिं पूतिं, पस्स कुल्ल समुस्सयं;
उग्घरन्तं पग्घरन्तं, बालानं अभिनन्दितं.
३९५. ‘‘धम्मादासं गहेत्वान, ञाणदस्सनपत्तिया;
पच्चवेक्खिं इमं कायं, तुच्छं सन्तरबाहिरं.
३९६. ‘‘यथा इदं तथा एतं, यथा एतं तथा इदं;
यथा अधो तथा उद्धं, यथा उद्धं तथा अधो.
३९७. ‘‘यथा दिवा तथा रत्तिं, यथा रत्तिं तथा दिवा;
यथा पुरे तथा पच्छा, यथा पच्छा तथा पुरे.
३९८. ‘‘पञ्चङ्गिकेन तुरियेन, न रती होति तादिसी;
यथा एकग्गचित्तस्स, सम्मा धम्मं विपस्सतो’’ति.
… कुल्लो थेरो….
५. मालुक्यपुत्तत्थेरगाथा
३९९. ‘‘मनुजस्स पमत्तचारिनो, तण्हा वड्ढति मालुवा विय;
सो प्लवती [प्लवति (सी. पी. क.), परिप्लवति (स्या.)] हुरा हुरं, फलमिच्छंव वनस्मि वानरो.
४००. ‘‘यं एसा सहते [सहति (पी. क.)] जम्मी, तण्हा लोके विसत्तिका;
सोका तस्स पवड्ढन्ति, अभिवट्ठंव [अभिवुट्ठंव (स्या.), अभिवड्ढंव (क.)] बीरणं.
४०१. ‘‘यो चेतं सहते [सहति (पी. क.)] जम्मिं, तण्हं लोके दुरच्चयं;
सोका तम्हा पपतन्ति, उदबिन्दूव पोक्खरा.
४०२. ‘‘तं वो वदामि भद्दं वो, यावन्तेत्थ समागता;
तण्हाय मूलं खणथ, उसीरत्थोव बीरणं;
मा वो नळंव सोतोव, मारो भञ्जि पुनप्पुनं.
४०३. ‘‘करोथ बुद्धवचनं, खणो वो मा उपच्चगा;
खणातीता हि सोचन्ति, निरयम्हि समप्पिता.
४०४. ‘‘पमादो रजो पमादो [सब्बदा (सी. क.), सुत्तनिपातट्ठकथायं उट्ठानसुत्तवण्णना ओलोकेतब्बा], पमादानुपतितो रजो;
अप्पमादेन विज्जाय, अब्बहे सल्लमत्तनो’’ति.
… मालुक्यपुत्तो [मालुङ्क्यपुत्तो (सी. स्या. पी.)] थेरो….
६. सप्पदासत्थेरगाथा
४०५. ‘‘पण्णवीसतिवस्सानि, यतो पब्बजितो अहं;
अच्छरासङ्घातमत्तम्पि, चेतोसन्तिमनज्झगं.
४०६. ‘‘अलद्धा चित्तस्सेकग्गं, कामरागेन अट्टितो [अद्दितो (स्या. सी. अट्ठ.), अड्डितो (क.)];
बाहा पग्गय्ह कन्दन्तो, विहारा उपनिक्खमिं [नूपनिक्खमिं (सब्बत्थ), दुपनिक्खमिं (?)].
४०७. ‘‘सत्थं वा आहरिस्सामि, को अत्थो जीवितेन मे;
कथं हि सिक्खं पच्चक्खं, कालं कुब्बेथ मादिसो.
४०८. ‘‘तदाहं खुरमादाय, मञ्चकम्हि उपाविसिं;
परिनीतो खुरो आसि, धमनिं छेत्तुमत्तनो.
४०९. ‘‘ततो मे मनसीकारो, योनिसो उदपज्जथ;
आदीनवो पातुरहु, निब्बिदा समतिट्ठथ.
४१०. ‘‘ततो चित्तं विमुच्चि मे, पस्स धम्मसुधम्मतं;
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.
… सप्पदासो थेरो….
७.कातियानत्थेरगाथा
४११. ‘‘उट्ठेहि निसीद कातियान, मा निद्दाबहुलो अहु जागरस्सु;
मा तं अलसं पमत्तबन्धु, कूटेनेव जिनातु मच्चुराजा.
४१२. ‘‘सेय्यथापि [सयथापि (सी. पी.)] महासमुद्दवेगो, एवं जातिजरातिवत्तते तं;
सो करोहि सुदीपमत्तनो त्वं, न हि ताणं तव विज्जतेव अञ्ञं.
४१३. ‘‘सत्था हि विजेसि मग्गमेतं, सङ्गा जातिजराभया अतीतं;
पुब्बापररत्तमप्पमत्तो, अनुयुञ्जस्सु दळ्हं करोहि योगं.
४१४. ‘‘पुरिमानि पमुञ्च बन्धनानि, सङ्घाटिखुरमुण्डभिक्खभोजी;
मा खिड्डारतिञ्च मा निद्दं, अनुयुञ्जित्थ झाय कातियान.
४१५. ‘‘झायाहि जिनाहि कातियान, योगक्खेमपथेसु कोविदोसि;
पप्पुय्य अनुत्तरं विसुद्धिं, परिनिब्बाहिसि वारिनाव जोति.
४१६. ‘‘पज्जोतकरो परित्तरंसो, वातेन विनम्यते लताव;
एवम्पि तुवं अनादियानो, मारं इन्दसगोत्त निद्धुनाहि;
सो वेदयितासु वीतरागो, कालं कङ्ख इधेव सीतिभूतो’’ति.
… कातियानो थेरो….
८. मिगजालत्थेरगाथा
४१७. ‘‘सुदेसितो चक्खुमता, बुद्धेनादिच्चबन्धुना;
सब्बसंयोजनातीतो, सब्बवट्टविनासनो.
४१८. ‘‘निय्यानिको उत्तरणो, तण्हामूलविसोसनो;
विसमूलं आघातनं, छेत्वा पापेति निब्बुतिं.
४१९. ‘‘अञ्ञाणमूलभेदाय, कम्मयन्तविघाटनो;
विञ्ञाणानं परिग्गहे, ञाणवजिरनिपातनो.
४२०. ‘‘वेदनानं विञ्ञापनो, उपादानप्पमोचनो;
भवं अङ्गारकासुंव, ञाणेन अनुपस्सनो [अनुपस्सको (सी. पी.)].
४२१. ‘‘महारसो सुगम्भीरो, जरामच्चुनिवारणो;
अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो, दुक्खूपसमनो सिवो.
४२२. ‘‘कम्मं कम्मन्ति ञत्वान, विपाकञ्च विपाकतो;
पटिच्चुप्पन्नधम्मानं, यथावालोकदस्सनो;
महाखेमङ्गमो सन्तो, परियोसानभद्दको’’ति.
… मिगजालो थेरो….
९. पुरोहितपुत्तजेन्तत्थेरगाथा
४२३. ‘‘जातिमदेन मत्तोहं, भोगइस्सरियेन च;
सण्ठानवण्णरूपेन, मदमत्तो अचारिहं.
४२४. ‘‘नात्तनो समकं कञ्चि, अतिरेकं च मञ्ञिसं;
अतिमानहतो बालो, पत्थद्धो उस्सितद्धजो.
४२५. ‘‘मातरं पितरञ्चापि, अञ्ञेपि गरुसम्मते;
न कञ्चि अभिवादेसिं, मानत्थद्धो अनादरो.
४२६. ‘‘दिस्वा विनायकं अग्गं, सारथीनं वरुत्तमं;
तपन्तमिव आदिच्चं, भिक्खुसङ्घपुरक्खतं.
४२७. ‘‘मानं मदञ्च छड्डेत्वा, विप्पसन्नेन चेतसा;
सिरसा अभिवादेसिं, सब्बसत्तानमुत्तमं.
४२८. ‘‘अतिमानो च ओमानो, पहीना सुसमूहता;
अस्मिमानो समुच्छिन्नो, सब्बे मानविधा हता’’ति.
… जेन्तो पुरोहितपुत्तो थेरो….
१०. सुमनत्थेरगाथा
४२९. ‘‘यदा नवो पब्बजितो, जातिया सत्तवस्सिको;
इद्धिया अभिभोत्वान, पन्नगिन्दं महिद्धिकं.
४३०. ‘‘उपज्झायस्स उदकं, अनोतत्ता महासरा;
आहरामि ततो दिस्वा, मं सत्था एतदब्रवि’’.
४३१. ‘‘सारिपुत्त इमं पस्स, आगच्छन्तं कुमारकं;
उदककुम्भमादाय, अज्झत्तं सुसमाहितं.
४३२. ‘‘पासादिकेन वत्तेन, कल्याणइरियापथो;
सामणेरोनुरुद्धस्स, इद्धिया च विसारदो.
४३३. ‘‘आजानीयेन आजञ्ञो, साधुना साधुकारितो;
विनीतो अनुरुद्धेन, कतकिच्चेन सिक्खितो.
४३४. ‘‘सो पत्वा परमं सन्तिं, सच्छिकत्वा अकुप्पतं;
सामणेरो स सुमनो, मा मं जञ्ञाति इच्छती’’ति.
… सुमनो थेरो….
११. न्हातकमुनित्थेरगाथा
४३५. ‘‘वातरोगाभिनीतो त्वं, विहरं कानने वने;
पविद्धगोचरे लूखे, कथं भिक्खु करिस्ससि’’.
४३६. ‘‘पीतिसुखेन विपुलेन, फरित्वान समुस्सयं;
लूखम्पि अभिसम्भोन्तो, विहरिस्सामि कानने.
४३७. ‘‘भावेन्तो सत्त बोज्झङ्गे, इन्द्रियानि बलानि च;