नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

खुद्दकनिकाये

थेरगाथापाळि

निदानगाथा

सीहानंव नदन्तानं, दाठीनं गिरिगब्भरे;

सुणाथ भावितत्तानं, गाथा अत्थूपनायिका [अत्तूपनायिका (सी. क.)].

यथानामा यथागोत्ता, यथाधम्मविहारिनो;

यथाधिमुत्ता सप्पञ्ञा, विहरिंसु अतन्दिता.

तत्थ तत्थ विपस्सित्वा, फुसित्वा अच्चुतं पदं;

कतन्तं पच्चवेक्खन्ता, इममत्थमभासिसुं.

१. एककनिपातो

१. पठमवग्गो

१. सुभूतित्थेरगाथा

१. ‘‘छन्ना मे कुटिका सुखा निवाता, वस्स देव यथासुखं;

चित्तं मे सुसमाहितं विमुत्तं, आतापी विहरामि वस्स देवा’’ति.

इत्थं सुदं [इत्थं सुमं (क. अट्ठ.)] आयस्मा सुभूतित्थेरो गाथं अभासित्थाति.

२. महाकोट्ठिकत्थेरगाथा

२. ‘‘उपसन्तो उपरतो, मन्तभाणी अनुद्धतो;

धुनाति पापके धम्मे, दुमपत्तंव मालुतो’’ति.

इत्थं सुदं आयस्मा महाकोट्ठिको [महाकोट्ठितो (सी. स्या.)] थेरो गाथं अभासित्थाति.

३. कङ्खारेवतत्थेरगाथा

३. ‘‘पञ्ञं इमं पस्स तथागतानं, अग्गि यथा पज्जलितो निसीथे;

आलोकदा चक्खुददा भवन्ति, ये आगतानं विनयन्ति कङ्ख’’न्ति.

इत्थं सुदं आयस्मा कङ्खारेवतो थेरो गाथं अभासित्थाति.

४. पुण्णत्थेरगाथा

४. ‘‘सम्भिरेव समासेथ, पण्डितेहत्थदस्सिभि;

अत्थं महन्तं गम्भीरं, दुद्दसं निपुणं अणुं;

धीरा समधिगच्छन्ति, अप्पमत्ता विचक्खणा’’ति.

इत्थं सुदं आयस्मा पुण्णो मन्ताणिपुत्तो [मन्तानिपुत्तो (स्या. क.)] थेरो गाथं अभासित्थाति.

५. दब्बत्थेरगाथा

५. ‘‘यो दुद्दमियो दमेन दन्तो, दब्बो सन्तुसितो वितिण्णकङ्खो;

विजितावी अपेतभेरवो हि, दब्बो सो परिनिब्बुतो ठितत्तो’’ति.

इत्थं सुदं आयस्मा दब्बो थेरो गाथं अभासित्थाति.

६. सीतवनियत्थेरगाथा

६. ‘‘यो सीतवनं उपगा भिक्खु, एको सन्तुसितो समाहितत्तो;

विजितावी अपेतलोमहंसो, रक्खं कायगतासतिं धितिमा’’ति.

इत्थं सुदं आयस्मा सीतवनियो थेरो गाथं अभासित्थाति.

७. भल्लियत्थेरगाथा

७. ‘‘योपानुदी मच्चुराजस्स सेनं, नळसेतुंव सुदुब्बलं महोघो;

विजितावी अपेतभेरवो हि, दन्तो सो परिनिब्बुतो ठितत्तो’’ति.

इत्थं सुदं आयस्मा भल्लियो थेरो गाथं अभासित्थाति.

८. वीरत्थेरगाथा

८. ‘‘यो दुद्दमियो दमेन दन्तो, वीरो सन्तुसितो वितिण्णकङ्खो;

विजितावी अपेतलोमहंसो, वीरो सो परिनिब्बुतो ठितत्तो’’ति.

इत्थं सुदं आयस्मा वीरो थेरो गाथं अभासित्थाति.

९. पिलिन्दवच्छत्थेरगाथा

९. ‘‘स्वागतं न दुरागतं [नापगतं (सी. स्या.)], नयिदं दुमन्तितं मम;

संविभत्तेसु धम्मेसु, यं सेट्ठं तदुपागमि’’न्ति.

इत्थं सुदं आयस्मा पिलिन्दवच्छो [पिलिन्दिवच्छो (सी.)] थेरो गाथं अभासित्थाति.

१०. पुण्णमासत्थेरगाथा

१०. ‘‘विहरि अपेक्खं इध वा हुरं वा, यो वेदगू समितो यतत्तो;

सब्बेसु धम्मेसु अनूपलित्तो, लोकस्स जञ्ञा उदयब्बयञ्चा’’ति.

इत्थं सुदं आयस्मा पुण्णमासो थेरो गाथं अभासित्थाति.

वग्गो पठमो निट्ठितो.

तस्सुद्दानं –

सुभूति कोट्ठिको थेरो, कङ्खारेवतसम्मतो;

मन्ताणिपुत्तो दब्बो च, सीतवनियो च भल्लियो;

वीरो पिलिन्दवच्छो च, पुण्णमासो तमोनुदोति.

२. दुतियवग्गो

१. चूळवच्छत्थेरगाथा

११. ‘‘पामोज्जबहुलो भिक्खु, धम्मे बुद्धप्पवेदिते;

अधिगच्छे पदं सन्तं, सङ्खारूपसमं सुख’’न्ति.

… चूळवच्छो [चूलगवच्छो (सी.)] थेरो….

२. महावच्छत्थेरगाथा

१२. ‘‘पञ्ञाबली सीलवतूपपन्नो, समाहितो झानरतो सतीमा;

यदत्थियं भोजनं भुञ्जमानो, कङ्खेथ कालं इध वीतरागो’’ति.

… महावच्छो [महागवच्छो (सी.)] थेरो….

३. वनवच्छत्थेरगाथा

१३. ‘‘नीलब्भवण्णा रुचिरा, सीतवारी सुचिन्धरा;

इन्दगोपकसञ्छन्ना, ते सेला रमयन्ति म’’न्ति.

… वनवच्छो थेरो….

४. सिवकसामणेरगाथा

१४. ‘‘उपज्झायो मं अवच, इतो गच्छाम सीवक;

गामे मे वसति कायो, अरञ्ञं मे गतो मनो;

सेमानकोपि गच्छामि, नत्थि सङ्गो विजानत’’न्ति.

… सिवको सामणेरो….

५. कुण्डधानत्थेरगाथा

१५. ‘‘पञ्च छिन्दे पञ्च जहे, पञ्च चुत्तरि भावये;

पञ्चसङ्गातिगो भिक्खु, ओघतिण्णोति वुच्चती’’ति.

… कुण्डधानो थेरो….

६. बेलट्ठसीसत्थेरगाथा

१६. ‘‘यथापि भद्दो आजञ्ञो, नङ्गलावत्तनी सिखी;

गच्छति अप्पकसिरेन, एवं रत्तिन्दिवा मम;

गच्छन्ति अप्पकसिरेन, सुखे लद्धे निरामिसे’’ति.

… बेलट्ठसीसो थेरो….

७. दासकत्थेरगाथा

१७. ‘‘मिद्धी यदा होति महग्घसो च, निद्दायिता सम्परिवत्तसायी;

महावराहोव निवापपुट्ठो, पुनप्पुनं गब्भमुपेति मन्दो’’ति.

… दासको थेरो….

८. सिङ्गालपितुत्थेरगाथा

१८. ‘‘अहु बुद्धस्स दायादो, भिक्खु भेसकळावने;

केवलं अट्ठिसञ्ञाय, अफरी पथविं [पठविं (सी. स्या.)] इमं;

मञ्ञेहं कामरागं सो, खिप्पमेव पहिस्सती’’ति [पहीयभि (सब्बत्थ पाळियं)].

… सिङ्गालपिता [सीगालपिता (सी.)] थेरो….

९. कुलत्थेरगाथा

१९. [ध. प. ८०, १४५ धम्मपदेपि] ‘‘उदकं हि नयन्ति नेत्तिका, उसुकारा नमयन्ति [दमयन्ति (क.)] तेजनं;

दारुं नमयन्ति तच्छका, अत्तानं दमयन्ति सुब्बता’’ति.

… कुलो [कुण्डलो (सी.), कुळो (स्या. क.)] थेरो….

१०. अजितत्थेरगाथा

२०. ‘‘मरणे मे भयं नत्थि, निकन्ति नत्थि जीविते;

सन्देहं निक्खिपिस्सामि, सम्पजानो पटिस्सतो’’ति [पतिस्सतोति (सी. स्या.)].

… अजितो थेरो ….

वग्गो दुतियो निट्ठितो.

तस्सुद्दानं –

चूळवच्छो महावच्छो, वनवच्छो च सीवको;

कुण्डधानो च बेलट्ठि, दासको च ततोपरि;

सिङ्गालपितिको थेरो, कुलो च अजितो दसाति.

३. ततियवग्गो

१. निग्रोधत्थेरगाथा

२१. ‘‘नाहं भयस्स भायामि, सत्था नो अमतस्स कोविदो;

यत्थ भयं नावतिट्ठति, तेन मग्गेन वजन्ति भिक्खवो’’ति.

… निग्रोधो थेरो….

२. चित्तकत्थेरगाथा

२२. ‘‘नीला सुगीवा सिखिनो, मोरा कारम्भियं [कारंवियं (सी.), कारवियं (स्या.)] अभिनदन्ति;

ते सीतवातकीळिता [सीतवातकद्दितकलिता (सी.), सीतवातकलिता (स्या.)], सुत्तं झायं [झानं (स्या.), झायिं (?)] निबोधेन्ती’’ति.

… चित्तको थेरो….

३. गोसालत्थेरगाथा

२३. ‘‘अहं खो वेळुगुम्बस्मिं, भुत्वान मधुपायसं;

पदक्खिणं सम्मसन्तो, खन्धानं उदयब्बयं;

सानुं पटिगमिस्सामि, विवेकमनुब्रूहय’’न्ति.

… गोसालो थेरो….

४. सुगन्धत्थेरगाथा

२४. ‘‘अनुवस्सिको पब्बजितो, पस्स धम्मसुधम्मतं;

तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति.

… सुगन्धो थेरो….

५. नन्दियत्थेरगाथा

२५. ‘‘ओभासजातं फलगं, चित्तं यस्स अभिण्हसो;

तादिसं भिक्खुमासज्ज, कण्ह दुक्खं निगच्छसी’’ति.

… नन्दियो थेरो….

६. अभयत्थेरगाथा

२६. ‘‘सुत्वा सुभासितं वाचं, बुद्धस्सादिच्चबन्धुनो;

पच्चब्यधिं हि निपुणं, वालग्गं उसुना यथा’’ति.

… अभयो थेरो….

७. लोमसकङ्गियत्थेरगाथा

२७. ‘‘दब्बं कुसं पोटकिलं, उसीरं मुञ्जपब्बजं;

उरसा पनुदिस्सामि, विवेकमनुब्रूहय’’न्ति.

… लोमसकङ्गियो थेरो….

८. जम्बुगामिकपुत्तत्थेरगाथा

२८. ‘‘कच्चि नो वत्थपसुतो, कच्चि नो भूसनारतो;

कच्चि सीलमयं गन्धं, किं त्वं वायसि [कच्चि सीलमयं गन्धं, त्वं वासि (स्या.)] नेतरा पजा’’ति.

… जम्बुगामिकपुत्तो थेरो….

९. हारितत्थेरगाथा

२९. ‘‘समुन्नमयमत्तानं, उसुकारोव तेजनं;

चित्तं उजुं करित्वान, अविज्जं भिन्द हारिता’’ति.

… हारितो थेरो….

१०. उत्तियत्थेरगाथा

३०. ‘‘आबाधे मे समुप्पन्ने, सति मे उदपज्जथ;

आबाधो मे समुप्पन्नो, कालो मे नप्पमज्जितु’’न्ति.

… उत्तियो थेरो….

वग्गो ततियो निट्ठितो.