१६. वीसतिनिपातो

१. अधिमुत्तत्थेरगाथा

७०५. ‘‘यञ्ञत्थं वा धनत्थं वा, ये हनाम मयं पुरे;

अवसेसं [अवसे तं (सी. अट्ठ. मूलपाठो), अवसेसानं (अट्ठ.?)] भयं होति, वेधन्ति विलपन्ति च.

७०६. ‘‘तस्स ते नत्थि भीतत्तं, भिय्यो वण्णो पसीदति;

कस्मा न परिदेवेसि, एवरूपे महब्भये.

७०७. ‘‘नत्थि चेतसिकं दुक्खं, अनपेक्खस्स गामणि;

अतिक्कन्ता भया सब्बे, खीणसंयोजनस्स वे.

७०८. ‘‘खीणाय भवनेत्तिया, दिट्ठे धम्मे यथातथे;

न भयं मरणे होति, भारनिक्खेपने यथा.

७०९. ‘‘सुचिण्णं ब्रह्मचरियं मे, मग्गो चापि सुभावितो;

मरणे मे भयं नत्थि, रोगानमिव सङ्खये.

७१०. ‘‘सुचिण्णं ब्रह्मचरियं मे, मग्गो चापि सुभावितो;

निरस्सादा भवा दिट्ठा, विसं पित्वाव [पीत्वाव (सी.)] छड्डितं.

७११. ‘‘पारगू अनुपादानो, कतकिच्चो अनासवो;

तुट्ठो आयुक्खया होति, मुत्तो आघातना यथा.

७१२. ‘‘उत्तमं धम्मतं पत्तो, सब्बलोके अनत्थिको;

आदित्ताव घरा मुत्तो, मरणस्मिं न सोचति.

७१३. ‘‘यदत्थि सङ्गतं किञ्चि, भवो वा यत्थ लब्भति;

सब्बं अनिस्सरं एतं, इति वुत्तं महेसिना.

७१४. ‘‘यो तं तथा पजानाति, यथा बुद्धेन देसितं;

न गण्हाति भवं किञ्चि, सुतत्तंव अयोगुळं.

७१५. ‘‘न मे होति ‘अहोसि’न्ति, ‘भविस्स’न्ति न होति मे;

सङ्खारा विगमिस्सन्ति, तत्थ का परिदेवना.

७१६. ‘‘सुद्धं धम्मसमुप्पादं, सुद्धं सङ्खारसन्ततिं;

पस्सन्तस्स यथाभूतं, न भयं होति गामणि.

७१७. ‘‘तिणकट्ठसमं लोकं, यदा पञ्ञाय पस्सति;

ममत्तं सो असंविन्दं, ‘नत्थि मे’ति न सोचति.

७१८. ‘‘उक्कण्ठामि सरीरेन, भवेनम्हि अनत्थिको;

सोयं भिज्जिस्सति कायो, अञ्ञो च न भविस्सति.

७१९. ‘‘यं वो किच्चं सरीरेन, तं करोथ यदिच्छथ;

न मे तप्पच्चया तत्थ, दोसो पेमञ्च हेहिति’’.

७२०. तस्स तं वचनं सुत्वा, अब्भुतं लोमहंसनं;

सत्थानि निक्खिपित्वान, माणवा एतदब्रवुं.

७२१. ‘‘किं भदन्ते करित्वान, को वा आचरियो तव;

कस्स सासनमागम्म, लब्भते तं असोकता’’.

७२२. ‘‘सब्बञ्ञू सब्बदस्सावी, जिनो आचरियो मम;

महाकारुणिको सत्था, सब्बलोकतिकिच्छको.

७२३. ‘‘तेनायं देसितो धम्मो, खयगामी अनुत्तरो;

तस्स सासनमागम्म, लब्भते तं असोकता’’.

७२४. सुत्वान चोरा इसिनो सुभासितं, निक्खिप्प सत्थानि च आवुधानि च;

तम्हा च कम्मा विरमिंसु एके, एके च पब्बज्जमरोचयिंसु.

७२५. ते पब्बजित्वा सुगतस्स सासने, भावेत्व बोज्झङ्गबलानि पण्डिता;

उदग्गचित्ता सुमना कतिन्द्रिया, फुसिंसु निब्बानपदं असङ्खतन्ति.

…अधिमुत्तो थेरो….

२. पारापरियत्थेरगाथा

७२६. ‘‘समणस्स अहु चिन्ता, पारापरियस्स भिक्खुनो;

एककस्स निसिन्नस्स, पविवित्तस्स झायिनो.

७२७. ‘‘किमानुपुब्बं पुरिसो, किं वतं किं समाचारं;

अत्तनो किच्चकारीस्स, न च कञ्चि विहेठये.

७२८. ‘‘इन्द्रियानि मनुस्सानं, हिताय अहिताय च;

अरक्खितानि अहिताय, रक्खितानि हिताय च.

७२९. ‘‘इन्द्रियानेव सारक्खं, इन्द्रियानि च गोपयं;

अत्तनो किच्चकारीस्स, न च कञ्चि विहेठये.

७३०. ‘‘चक्खुन्द्रियं चे रूपेसु, गच्छन्तं अनिवारयं;

अनादीनवदस्सावी, सो दुक्खा न हि मुच्चति.

७३१. ‘‘सोतिन्द्रियं चे सद्देसु, गच्छन्तं अनिवारयं;

अनादीनवदस्सावी, सो दुक्खा न हि मुच्चति.

७३२. ‘‘अनिस्सरणदस्सावी, गन्धे चे पटिसेवति;

न सो मुच्चति दुक्खम्हा, गन्धेसु अधिमुच्छितो.

७३३. ‘‘अम्बिलं मधुरग्गञ्च, तित्तकग्गमनुस्सरं;

रसतण्हाय गधितो, हदयं नावबुज्झति.

७३४. ‘‘सुभान्यप्पटिकूलानि, फोट्ठब्बानि अनुस्सरं;

रत्तो रागाधिकरणं, विविधं विन्दते दुखं.

७३५. ‘‘मनं चेतेहि धम्मेहि, यो न सक्कोति रक्खितुं;

ततो नं दुक्खमन्वेति, सब्बेहेतेहि पञ्चहि.

७३६. ‘‘पुब्बलोहितसम्पुण्णं, बहुस्स कुणपस्स च;

नरवीरकतं वग्गुं, समुग्गमिव चित्तितं.

७३७. ‘‘कटुकं मधुरस्सादं, पियनिबन्धनं दुखं;

खुरंव मधुना लित्तं, उल्लिहं नावबुज्झति.

७३८. ‘‘इत्थिरूपे इत्थिसरे, फोट्ठब्बेपि च इत्थिया;

इत्थिगन्धेसु सारत्तो, विविधं विन्दते दुखं.

७३९. ‘‘इत्थिसोतानि सब्बानि, सन्दन्ति पञ्च पञ्चसु;

तेसमावरणं कातुं, यो सक्कोति वीरियवा.

७४०. ‘‘सो अत्थवा सो धम्मट्ठो, सो दक्खो सो विचक्खणो;

करेय्य रममानोपि, किच्चं धम्मत्थसंहितं.

७४१. ‘‘अथो सीदति सञ्ञुत्तं, वज्जे किच्चं निरत्थकं;

‘न तं किच्च’न्ति मञ्ञित्वा, अप्पमत्तो विचक्खणो.

७४२. ‘‘यञ्च अत्थेन सञ्ञुत्तं, या च धम्मगता रति;

तं समादाय वत्तेथ, सा हि वे उत्तमा रति.

७४३. ‘‘उच्चावचेहुपायेहि, परेसमभिजिगीसति;

हन्त्वा वधित्वा अथ सोचयित्वा, आलोपति साहसा यो परेसं.

७४४. ‘‘तच्छन्तो आणिया आणिं, निहन्ति बलवा यथा;

इन्द्रियानिन्द्रियेहेव, निहन्ति कुसलो तथा.

७४५. ‘‘सद्धं वीरियं समाधिञ्च, सतिपञ्ञञ्च भावयं;

पञ्च पञ्चहि हन्त्वान, अनीघो याति ब्राह्मणो.

७४६. ‘‘सो अत्थवा सो धम्मट्ठो, कत्वा वाक्यानुसासनिं;

सब्बेन सब्बं बुद्धस्स, सो नरो सुखमेधती’’ति.

…पारापरियो थेरो….

३. तेलकानित्थेरगाथा

७४७. ‘‘चिररत्तं वतातापी, धम्मं अनुविचिन्तयं;

समं चित्तस्स नालत्थं, पुच्छं समणब्राह्मणे.

७४८. ‘‘‘को सो पारङ्गतो लोके, को पत्तो अमतोगधं;

कस्स धम्मं पटिच्छामि, परमत्थविजाननं’.

७४९. ‘‘अन्तोवङ्कगतो आसि, मच्छोव घसमामिसं;

बद्धो महिन्दपासेन, वेपचित्यसुरो यथा.

७५०. ‘‘अञ्छामि नं न मुञ्चामि, अस्मा सोकपरिद्दवा;

को मे बन्धं मुञ्चं लोके, सम्बोधिं वेदयिस्सति.

७५१. ‘‘समणं ब्राह्मणं वा कं, आदिसन्तं पभङ्गुनं.

कस्स धम्मं पटिच्छामि, जरामच्चुपवाहनं.

७५२. ‘‘विचिकिच्छाकङ्खागन्थितं, सारम्भबलसञ्ञुतं;

कोधप्पत्तमनत्थद्धं, अभिजप्पप्पदारणं.

७५३. ‘‘तण्हाधनुसमुट्ठानं, द्वे च पन्नरसायुतं [द्वेधापन्नरसायुतं (?)];

पस्स ओरसिकं बाळ्हं, भेत्वान यदि [यद (सी. अट्ठ.) हदि (?) ‘‘हदये’’ति तंसंवण्णना] तिट्ठति.

७५४. ‘‘अनुदिट्ठीनं अप्पहानं, सङ्कप्पपरतेजितं;

तेन विद्धो पवेधामि, पत्तंव मालुतेरितं.

७५५. ‘‘अज्झत्तं मे समुट्ठाय, खिप्पं पच्चति मामकं;

छफस्सायतनी कायो, यत्थ सरति सब्बदा.

७५६. ‘‘तं न पस्सामि तेकिच्छं, यो मेतं सल्लमुद्धरे;

नानारज्जेन सत्थेन [नारग्गेन न सत्थेन (?)], नाञ्ञेन विचिकिच्छितं.

७५७. ‘‘को मे असत्थो अवणो, सल्लमब्भन्तरपस्सयं;

अहिंसं सब्बगत्तानि, सल्लं मे उद्धरिस्सति.

७५८. ‘‘धम्मप्पति हि सो सेट्ठो, विसदोसप्पवाहको;

गम्भीरे पतितस्स मे, थलं पाणिञ्च दस्सये.

७५९. ‘‘रहदेहमस्मि ओगाळ्हो, अहारियरजमत्तिके;

मायाउसूयसारम्भ, थिनमिद्धमपत्थटे.

७६०. ‘‘उद्धच्चमेघथनितं, संयोजनवलाहकं;

वाहा वहन्ति कुद्दिट्ठिं [दुद्दिट्ठिं (सी. ध. प. ३३९)], सङ्कप्पा रागनिस्सिता.

७६१. ‘‘सवन्ति सब्बधि सोता, लता उब्भिज्ज तिट्ठति;

ते सोते को निवारेय्य, तं लतं को हि छेच्छति.

७६२. ‘‘वेलं करोथ भद्दन्ते, सोतानं सन्निवारणं;

मा ते मनोमयो सोतो, रुक्खंव सहसा लुवे.

७६३. ‘‘एवं मे भयजातस्स, अपारा पारमेसतो;

ताणो पञ्ञावुधो सत्था, इसिसङ्घनिसेवितो.

७६४. ‘‘सोपाणं सुगतं सुद्धं, धम्मसारमयं दळ्हं;

पादासि वुय्हमानस्स, ‘मा भायी’ति च मब्रवि.

७६५. ‘‘सतिपट्ठानपासादं, आरुय्ह पच्चवेक्खिसं;

यं तं पुब्बे अमञ्ञिस्सं, सक्कायाभिरतं पजं.

७६६. ‘‘यदा च मग्गमद्दक्खिं, नावाय अभिरूहनं;

अनधिट्ठाय अत्तानं, तित्थमद्दक्खिमुत्तमं.

७६७. ‘‘सल्लं अत्तसमुट्ठानं, भवनेत्तिप्पभावितं;

एतेसं अप्पवत्ताय [अप्पवत्तिया (?)], देसेसि मग्गमुत्तमं.

७६८. ‘‘दीघरत्तानुसयितं, चिररत्तमधिट्ठितं;

बुद्धो मेपानुदी गन्थं, विसदोसप्पवाहनो’’ति.

…तेलकानि थेरो….

४. रट्ठपालत्थेरगाथा

७६९. [म. नि. २.३०२] ‘‘पस्स चित्तकतं बिम्बं, अरुकायं समुस्सितं;

आतुरं बहुसङ्कप्पं, यस्स नत्थि धुवं ठिति.

७७०. ‘‘पस्स चित्तकतं रूपं, मणिना कुण्डलेन च;

अट्ठिं तचेन ओनद्धं, सह वत्थेहि सोभति.

७७१. ‘‘अलत्तककता पादा, मुखं चुण्णकमक्खितं;

अलं बालस्स मोहाय, नो च पारगवेसिनो.

७७२. ‘‘अट्ठपदकता केसा, नेत्ता अञ्जनमक्खिता;

अलं बालस्स मोहाय, नो च पारगवेसिनो.

७७३. ‘‘अञ्जनीव नवा चित्ता, पूतिकायो अलङ्कतो;

अलं बालस्स मोहाय, नो च पारगवेसिनो.

७७४. ‘‘ओदहि मिगवो पासं, नासदा वागुरं मिगो;

भुत्वा निवापं गच्छाम, कन्दन्ते मिगबन्धके.

७७५. ‘‘छिन्नो पासो मिगवस्स, नासदा वागुरं मिगो;

भुत्वा निवापं गच्छाम, सोचन्ते मिगलुद्दके.