१६. वीसतिनिपातो
१. अधिमुत्तत्थेरगाथा
७०५. ‘‘यञ्ञत्थं वा धनत्थं वा, ये हनाम मयं पुरे;
अवसेसं [अवसे तं (सी. अट्ठ. मूलपाठो), अवसेसानं (अट्ठ.?)] भयं होति, वेधन्ति विलपन्ति च.
७०६. ‘‘तस्स ते नत्थि भीतत्तं, भिय्यो वण्णो पसीदति;
कस्मा न परिदेवेसि, एवरूपे महब्भये.
७०७. ‘‘नत्थि चेतसिकं दुक्खं, अनपेक्खस्स गामणि;
अतिक्कन्ता भया सब्बे, खीणसंयोजनस्स वे.
७०८. ‘‘खीणाय भवनेत्तिया, दिट्ठे धम्मे यथातथे;
न भयं मरणे होति, भारनिक्खेपने यथा.
७०९. ‘‘सुचिण्णं ब्रह्मचरियं मे, मग्गो चापि सुभावितो;
मरणे मे भयं नत्थि, रोगानमिव सङ्खये.
७१०. ‘‘सुचिण्णं ब्रह्मचरियं मे, मग्गो चापि सुभावितो;
निरस्सादा भवा दिट्ठा, विसं पित्वाव [पीत्वाव (सी.)] छड्डितं.
७११. ‘‘पारगू अनुपादानो, कतकिच्चो अनासवो;
तुट्ठो आयुक्खया होति, मुत्तो आघातना यथा.
७१२. ‘‘उत्तमं धम्मतं पत्तो, सब्बलोके अनत्थिको;
आदित्ताव घरा मुत्तो, मरणस्मिं न सोचति.
७१३. ‘‘यदत्थि सङ्गतं किञ्चि, भवो वा यत्थ लब्भति;
सब्बं अनिस्सरं एतं, इति वुत्तं महेसिना.
७१४. ‘‘यो तं तथा पजानाति, यथा बुद्धेन देसितं;
न गण्हाति भवं किञ्चि, सुतत्तंव अयोगुळं.
७१५. ‘‘न मे होति ‘अहोसि’न्ति, ‘भविस्स’न्ति न होति मे;
सङ्खारा विगमिस्सन्ति, तत्थ का परिदेवना.
७१६. ‘‘सुद्धं धम्मसमुप्पादं, सुद्धं सङ्खारसन्ततिं;
पस्सन्तस्स यथाभूतं, न भयं होति गामणि.
७१७. ‘‘तिणकट्ठसमं लोकं, यदा पञ्ञाय पस्सति;
ममत्तं सो असंविन्दं, ‘नत्थि मे’ति न सोचति.
७१८. ‘‘उक्कण्ठामि सरीरेन, भवेनम्हि अनत्थिको;
सोयं भिज्जिस्सति कायो, अञ्ञो च न भविस्सति.
७१९. ‘‘यं वो किच्चं सरीरेन, तं करोथ यदिच्छथ;
न मे तप्पच्चया तत्थ, दोसो पेमञ्च हेहिति’’.
७२०. तस्स तं वचनं सुत्वा, अब्भुतं लोमहंसनं;
सत्थानि निक्खिपित्वान, माणवा एतदब्रवुं.
७२१. ‘‘किं भदन्ते करित्वान, को वा आचरियो तव;
कस्स सासनमागम्म, लब्भते तं असोकता’’.
७२२. ‘‘सब्बञ्ञू सब्बदस्सावी, जिनो आचरियो मम;
महाकारुणिको सत्था, सब्बलोकतिकिच्छको.
७२३. ‘‘तेनायं देसितो धम्मो, खयगामी अनुत्तरो;
तस्स सासनमागम्म, लब्भते तं असोकता’’.
७२४. सुत्वान चोरा इसिनो सुभासितं, निक्खिप्प सत्थानि च आवुधानि च;
तम्हा च कम्मा विरमिंसु एके, एके च पब्बज्जमरोचयिंसु.
७२५. ते पब्बजित्वा सुगतस्स सासने, भावेत्व बोज्झङ्गबलानि पण्डिता;
उदग्गचित्ता सुमना कतिन्द्रिया, फुसिंसु निब्बानपदं असङ्खतन्ति.
…अधिमुत्तो थेरो….
२. पारापरियत्थेरगाथा
७२६. ‘‘समणस्स अहु चिन्ता, पारापरियस्स भिक्खुनो;
एककस्स निसिन्नस्स, पविवित्तस्स झायिनो.
७२७. ‘‘किमानुपुब्बं पुरिसो, किं वतं किं समाचारं;
अत्तनो किच्चकारीस्स, न च कञ्चि विहेठये.
७२८. ‘‘इन्द्रियानि मनुस्सानं, हिताय अहिताय च;
अरक्खितानि अहिताय, रक्खितानि हिताय च.
७२९. ‘‘इन्द्रियानेव सारक्खं, इन्द्रियानि च गोपयं;
अत्तनो किच्चकारीस्स, न च कञ्चि विहेठये.
७३०. ‘‘चक्खुन्द्रियं चे रूपेसु, गच्छन्तं अनिवारयं;
अनादीनवदस्सावी, सो दुक्खा न हि मुच्चति.
७३१. ‘‘सोतिन्द्रियं चे सद्देसु, गच्छन्तं अनिवारयं;
अनादीनवदस्सावी, सो दुक्खा न हि मुच्चति.
७३२. ‘‘अनिस्सरणदस्सावी, गन्धे चे पटिसेवति;
न सो मुच्चति दुक्खम्हा, गन्धेसु अधिमुच्छितो.
७३३. ‘‘अम्बिलं मधुरग्गञ्च, तित्तकग्गमनुस्सरं;
रसतण्हाय गधितो, हदयं नावबुज्झति.
७३४. ‘‘सुभान्यप्पटिकूलानि, फोट्ठब्बानि अनुस्सरं;
रत्तो रागाधिकरणं, विविधं विन्दते दुखं.
७३५. ‘‘मनं चेतेहि धम्मेहि, यो न सक्कोति रक्खितुं;
ततो नं दुक्खमन्वेति, सब्बेहेतेहि पञ्चहि.
७३६. ‘‘पुब्बलोहितसम्पुण्णं, बहुस्स कुणपस्स च;
नरवीरकतं वग्गुं, समुग्गमिव चित्तितं.
७३७. ‘‘कटुकं मधुरस्सादं, पियनिबन्धनं दुखं;
खुरंव मधुना लित्तं, उल्लिहं नावबुज्झति.
७३८. ‘‘इत्थिरूपे इत्थिसरे, फोट्ठब्बेपि च इत्थिया;
इत्थिगन्धेसु सारत्तो, विविधं विन्दते दुखं.
७३९. ‘‘इत्थिसोतानि सब्बानि, सन्दन्ति पञ्च पञ्चसु;
तेसमावरणं कातुं, यो सक्कोति वीरियवा.
७४०. ‘‘सो अत्थवा सो धम्मट्ठो, सो दक्खो सो विचक्खणो;
करेय्य रममानोपि, किच्चं धम्मत्थसंहितं.
७४१. ‘‘अथो सीदति सञ्ञुत्तं, वज्जे किच्चं निरत्थकं;
‘न तं किच्च’न्ति मञ्ञित्वा, अप्पमत्तो विचक्खणो.
७४२. ‘‘यञ्च अत्थेन सञ्ञुत्तं, या च धम्मगता रति;
तं समादाय वत्तेथ, सा हि वे उत्तमा रति.
७४३. ‘‘उच्चावचेहुपायेहि, परेसमभिजिगीसति;
हन्त्वा वधित्वा अथ सोचयित्वा, आलोपति साहसा यो परेसं.
७४४. ‘‘तच्छन्तो आणिया आणिं, निहन्ति बलवा यथा;
इन्द्रियानिन्द्रियेहेव, निहन्ति कुसलो तथा.
७४५. ‘‘सद्धं वीरियं समाधिञ्च, सतिपञ्ञञ्च भावयं;
पञ्च पञ्चहि हन्त्वान, अनीघो याति ब्राह्मणो.
७४६. ‘‘सो अत्थवा सो धम्मट्ठो, कत्वा वाक्यानुसासनिं;
सब्बेन सब्बं बुद्धस्स, सो नरो सुखमेधती’’ति.
…पारापरियो थेरो….
३. तेलकानित्थेरगाथा
७४७. ‘‘चिररत्तं वतातापी, धम्मं अनुविचिन्तयं;
समं चित्तस्स नालत्थं, पुच्छं समणब्राह्मणे.
७४८. ‘‘‘को सो पारङ्गतो लोके, को पत्तो अमतोगधं;
कस्स धम्मं पटिच्छामि, परमत्थविजाननं’.
७४९. ‘‘अन्तोवङ्कगतो आसि, मच्छोव घसमामिसं;
बद्धो महिन्दपासेन, वेपचित्यसुरो यथा.
७५०. ‘‘अञ्छामि नं न मुञ्चामि, अस्मा सोकपरिद्दवा;
को मे बन्धं मुञ्चं लोके, सम्बोधिं वेदयिस्सति.
७५१. ‘‘समणं ब्राह्मणं वा कं, आदिसन्तं पभङ्गुनं.
कस्स धम्मं पटिच्छामि, जरामच्चुपवाहनं.
७५२. ‘‘विचिकिच्छाकङ्खागन्थितं, सारम्भबलसञ्ञुतं;
कोधप्पत्तमनत्थद्धं, अभिजप्पप्पदारणं.
७५३. ‘‘तण्हाधनुसमुट्ठानं, द्वे च पन्नरसायुतं [द्वेधापन्नरसायुतं (?)];
पस्स ओरसिकं बाळ्हं, भेत्वान यदि [यद (सी. अट्ठ.) हदि (?) ‘‘हदये’’ति तंसंवण्णना] तिट्ठति.
७५४. ‘‘अनुदिट्ठीनं अप्पहानं, सङ्कप्पपरतेजितं;
तेन विद्धो पवेधामि, पत्तंव मालुतेरितं.
७५५. ‘‘अज्झत्तं मे समुट्ठाय, खिप्पं पच्चति मामकं;
छफस्सायतनी कायो, यत्थ सरति सब्बदा.
७५६. ‘‘तं न पस्सामि तेकिच्छं, यो मेतं सल्लमुद्धरे;
नानारज्जेन सत्थेन [नारग्गेन न सत्थेन (?)], नाञ्ञेन विचिकिच्छितं.
७५७. ‘‘को मे असत्थो अवणो, सल्लमब्भन्तरपस्सयं;
अहिंसं सब्बगत्तानि, सल्लं मे उद्धरिस्सति.
७५८. ‘‘धम्मप्पति हि सो सेट्ठो, विसदोसप्पवाहको;
गम्भीरे पतितस्स मे, थलं पाणिञ्च दस्सये.
७५९. ‘‘रहदेहमस्मि ओगाळ्हो, अहारियरजमत्तिके;
मायाउसूयसारम्भ, थिनमिद्धमपत्थटे.
७६०. ‘‘उद्धच्चमेघथनितं, संयोजनवलाहकं;
वाहा वहन्ति कुद्दिट्ठिं [दुद्दिट्ठिं (सी. ध. प. ३३९)], सङ्कप्पा रागनिस्सिता.
७६१. ‘‘सवन्ति सब्बधि सोता, लता उब्भिज्ज तिट्ठति;
ते सोते को निवारेय्य, तं लतं को हि छेच्छति.
७६२. ‘‘वेलं करोथ भद्दन्ते, सोतानं सन्निवारणं;
मा ते मनोमयो सोतो, रुक्खंव सहसा लुवे.
७६३. ‘‘एवं मे भयजातस्स, अपारा पारमेसतो;
ताणो पञ्ञावुधो सत्था, इसिसङ्घनिसेवितो.
७६४. ‘‘सोपाणं सुगतं सुद्धं, धम्मसारमयं दळ्हं;
पादासि वुय्हमानस्स, ‘मा भायी’ति च मब्रवि.
७६५. ‘‘सतिपट्ठानपासादं, आरुय्ह पच्चवेक्खिसं;
यं तं पुब्बे अमञ्ञिस्सं, सक्कायाभिरतं पजं.
७६६. ‘‘यदा च मग्गमद्दक्खिं, नावाय अभिरूहनं;
अनधिट्ठाय अत्तानं, तित्थमद्दक्खिमुत्तमं.
७६७. ‘‘सल्लं अत्तसमुट्ठानं, भवनेत्तिप्पभावितं;
एतेसं अप्पवत्ताय [अप्पवत्तिया (?)], देसेसि मग्गमुत्तमं.
७६८. ‘‘दीघरत्तानुसयितं, चिररत्तमधिट्ठितं;
बुद्धो मेपानुदी गन्थं, विसदोसप्पवाहनो’’ति.
…तेलकानि थेरो….
४. रट्ठपालत्थेरगाथा
७६९. [म. नि. २.३०२] ‘‘पस्स चित्तकतं बिम्बं, अरुकायं समुस्सितं;
आतुरं बहुसङ्कप्पं, यस्स नत्थि धुवं ठिति.
७७०. ‘‘पस्स चित्तकतं रूपं, मणिना कुण्डलेन च;
अट्ठिं तचेन ओनद्धं, सह वत्थेहि सोभति.
७७१. ‘‘अलत्तककता पादा, मुखं चुण्णकमक्खितं;
अलं बालस्स मोहाय, नो च पारगवेसिनो.
७७२. ‘‘अट्ठपदकता केसा, नेत्ता अञ्जनमक्खिता;
अलं बालस्स मोहाय, नो च पारगवेसिनो.
७७३. ‘‘अञ्जनीव नवा चित्ता, पूतिकायो अलङ्कतो;
अलं बालस्स मोहाय, नो च पारगवेसिनो.
७७४. ‘‘ओदहि मिगवो पासं, नासदा वागुरं मिगो;
भुत्वा निवापं गच्छाम, कन्दन्ते मिगबन्धके.
७७५. ‘‘छिन्नो पासो मिगवस्स, नासदा वागुरं मिगो;
भुत्वा निवापं गच्छाम, सोचन्ते मिगलुद्दके.