१. अम्बसक्करपेतवत्थु
५१७. वेसाली नाम नगरत्थि वज्जीनं, तत्थ अहु लिच्छवि अम्बसक्करो [अम्बसक्खरो (सी. स्या.), अप्पसक्करो (क.)];
दिस्वान पेतं नगरस्स बाहिरं, तत्थेव पुच्छित्थ तं कारणत्थिको.
५१८. ‘‘सेय्या निसज्जा नयिमस्स अत्थि, अभिक्कमो नत्थि पटिक्कमो च;
असितपीतखायितवत्थभोगा, परिचारिका [परिचारणा (सी. पी.)] सापि इमस्स नत्थि.
५१९. ‘‘ये ञातका दिट्ठसुता सुहज्जा, अनुकम्पका यस्स अहेसुं पुब्बे;
दट्ठुम्पि ते दानि न तं लभन्ति, विराजितत्तो [विराधितत्तो (सी. पी.)] हि जनेन तेन.
५२०. ‘‘न ओग्गतत्तस्स भवन्ति मित्ता, जहन्ति मित्ता विकलं विदित्वा;
अत्थञ्च दिस्वा परिवारयन्ति, बहू मित्ता उग्गतत्तस्स होन्ति.
५२१. ‘‘निहीनत्तो सब्बभोगेहि किच्छो, सम्मक्खितो सम्परिभिन्नगत्तो;
उस्सावबिन्दूव पलिम्पमानो, अज्ज सुवे जीवितस्सूपरोधो.
५२२. ‘‘एतादिसं उत्तमकिच्छप्पत्तं, उत्तासितं पुचिमन्दस्स सूले;
‘अथ त्वं केन वण्णेन वदेसि यक्ख, जीव भो जीवितमेव सेय्यो’’’ति.
५२३. ‘‘सालोहितो एस अहोसि मय्हं, अहं सरामि पुरिमाय जातिया;
दिस्वा च मे कारुञ्ञमहोसि राज, मा पापधम्मो निरयं पतायं [पति + अयं = पतायं].
५२४. ‘‘इतो चुतो लिच्छवि एस पोसो, सत्तुस्सदं निरयं घोररूपं;
उपपज्जति दुक्कटकम्मकारी, महाभितापं कटुकं भयानकं.
५२५. ‘‘अनेकभागेन गुणेन सेय्यो, अयमेव सूलो निरयेन तेन;
एकन्तदुक्खं कटुकं भयानकं, एकन्ततिब्बं निरयं पतायं [पते + अयं = पतायं].
५२६. ‘‘इदञ्च सुत्वा वचनं ममेसो, दुक्खूपनीतो विजहेय्य पाणं;
तस्मा अहं सन्तिके न भणामि, मा मे कतो जीवितस्सूपरोधो’’.
५२७. ‘‘अञ्ञातो एसो [अज्झितो एस (क.)] पुरिसस्स अत्थो, अञ्ञम्पि इच्छामसे पुच्छितुं तुवं;
ओकासकम्मं सचे नो करोसि, पुच्छाम तं नो न च कुज्झितब्ब’’न्ति.
५२८. ‘‘अद्धा पटिञ्ञा मे तदा अहु [पटिञ्ञातमेतं तदाहु (क.), पटिञ्ञा न मेते तदा अहु (?)], नाचिक्खना अप्पसन्नस्स होति;
अकामा सद्धेय्यवचोति कत्वा, पुच्छस्सु मं कामं यथा विसय्ह’’न्ति [विसयं (क.)].
५२९. ‘‘यं किञ्चहं चक्खुना पस्सिस्सामि [पस्सामि (क.)], सब्बम्पि ताहं अभिसद्दहेय्यं;
दिस्वाव तं नोपि चे सद्दहेय्यं, करेय्यासि [करोहि (कत्थचि)] मे यक्ख नियस्सकम्म’’न्ति.
५३०. ‘‘सच्चप्पटिञ्ञा तव मेसा होतु, सुत्वान धम्मं लभ सुप्पसादं;
अञ्ञत्थिको नो च पदुट्ठचित्तो, यं ते सुतं असुतञ्चापि धम्मं;
सब्बम्पि अक्खिस्सं [सब्बं आचिक्खिस्सं (सी.)] यथा पजानन्ति.
५३१. ‘‘सेतेन अस्सेन अलङ्कतेन, उपयासि सूलावुतकस्स सन्तिके;
यानं इदं अब्भुतं दस्सनेय्यं, किस्सेतं कम्मस्स अयं विपाको’’ति.
५३२. ‘‘वेसालिया नगरस्स [तस्स नगरस्स (सी. स्या. पी.)] मज्झे, चिक्खल्लमग्गे नरकं अहोसि;
गोसीसमेकाहं पसन्नचित्तो, सेतं [सेतुं (स्या. क.)] गहेत्वा नरकस्मिं निक्खिपिं.
५३३. ‘‘एतस्मिं पादानि पतिट्ठपेत्वा, मयञ्च अञ्ञे च अतिक्कमिम्हा;
यानं इदं अब्भुतं दस्सनेय्यं, तस्सेव कम्मस्स अयं विपाको’’ति.
५३४. ‘‘वण्णो च ते सब्बदिसा पभासति, गन्धो च ते सब्बदिसा पवायति;
यक्खिद्धिपत्तोसि महानुभावो, नग्गो चासि किस्स अयं विपाको’’ति.
५३५. ‘‘अक्कोधनो निच्चपसन्नचित्तो, सण्हाहि वाचाहि जनं उपेमि;
तस्सेव कम्मस्स अयं विपाको, दिब्बो मे वण्णो सततं पभासति.
५३६. ‘‘यसञ्च कित्तिञ्च धम्मे ठितानं, दिस्वान मन्तेमि [दिस्वा समन्तेमि (क.)] पसन्नचित्तो;
तस्सेव कम्मस्स अयं विपाको, दिब्बो मे गन्धो सततं पवायति.
५३७. ‘‘सहायानं तित्थस्मिं न्हायन्तानं, थले गहेत्वा निदहिस्स दुस्सं;
खिड्डत्थिको नो च पदुट्ठचित्तो, तेनम्हि नग्गो कसिरा च वुत्ती’’ति.
५३८. ‘‘यो कीळमानो पकरोति पापं, तस्सेदिसं कम्मविपाकमाहु;
अकीळमानो पन यो करोति, किं तस्स कम्मस्स विपाकमाहू’’ति.
५३९. ‘‘ये दुट्ठसङ्कप्पमना मनुस्सा, कायेन वाचाय च सङ्किलिट्ठा;
कायस्स भेदा अभिसम्परायं, असंसयं ते निरयं उपेन्ति.
५४०. ‘‘अपरे पन सुगतिमासमाना, दाने रता सङ्गहितत्तभावा;
कायस्स भेदा अभिसम्परायं, असंसयं ते सुगतिं उपेन्ती’’ति.
५४१. ‘‘तं किन्ति जानेय्यमहं अवेच्च, कल्याणपापस्स अयं विपाको;
किं वाहं दिस्वा अभिसद्दहेय्यं, को वापि मं सद्दहापेय्य एत’’न्ति.
५४२. ‘‘दिस्वा च सुत्वा अभिसद्दहस्सु, कल्याणपापस्स अयं विपाको;
कल्याणपापे उभये असन्ते, सिया नु सत्ता सुगता दुग्गता वा.
५४३. ‘‘नो चेत्थ कम्मानि करेय्युं मच्चा, कल्याणपापानि मनुस्सलोके;
नाहेसुं सत्ता सुगता दुग्गता वा, हीना पणीता च मनुस्सलोके.
५४४. ‘‘यस्मा च कम्मानि करोन्ति मच्चा, कल्याणपापानि मनुस्सलोके;
तस्मा हि सत्ता सुगता दुग्गता वा, हीना पणीता च मनुस्सलोके.
५४५. ‘‘द्वयज्ज कम्मानं विपाकमाहु, सुखस्स दुक्खस्स च वेदनीयं;
ता देवतायो परिचारयन्ति, पच्चन्ति बाला द्वयतं अपस्सिनो.
५४६. ‘‘न मत्थि कम्मानि सयंकतानि, दत्वापि मे नत्थि यो [सो (सब्बत्थ)] आदिसेय्य;
अच्छादनं सयनमथन्नपानं, तेनम्हि नग्गो कसिरा च वुत्ती’’ति.
५४७. ‘‘सिया नु खो कारणं किञ्चि यक्ख, अच्छादनं येन तुवं लभेथ;
आचिक्ख मे त्वं यदत्थि हेतु, सद्धायिकं [सद्धायितं (सी. पी.)] हेतुवचो सुणोमा’’ति.
५४८. ‘‘कप्पितको [कप्पिनको (सी.)] नाम इधत्थि भिक्खु, झायी सुसीलो अरहा विमुत्तो;
गुत्तिन्द्रियो संवुतपातिमोक्खो, सीतिभूतो उत्तमदिट्ठिपत्तो.
५४९. ‘‘सखिलो वदञ्ञू सुवचो सुमुखो, स्वागमो सुप्पटिमुत्तको च;
पुञ्ञस्स खेत्तं अरणविहारी, देवमनुस्सानञ्च दक्खिणेय्यो.
५५०. ‘‘सन्तो विधूमो अनीघो निरासो, मुत्तो विसल्लो अममो अवङ्को;
निरूपधी सब्बपपञ्चखीणो, तिस्सो विज्जा अनुप्पत्तो जुतिमा.
५५१. ‘‘अप्पञ्ञातो दिस्वापि न च सुजानो, मुनीति नं वज्जिसु वोहरन्ति;
जानन्ति तं यक्खभूता अनेजं, कल्याणधम्मं विचरन्तं लोके.
५५२. ‘‘तस्स तुवं एकयुगं दुवे वा, ममुद्दिसित्वान सचे ददेथ;
पटिग्गहीतानि च तानि अस्सु, ममञ्च पस्सेथ सन्नद्धदुस्स’’न्ति.
५५३. ‘‘कस्मिं पदेसे समणं वसन्तं, गन्त्वान पस्सेमु मयं इदानि;
यो मज्ज [स मज्ज (सी.)] कङ्खं विचिकिच्छितञ्च, दिट्ठीविसूकानि विनोदयेय्या’’ति.
५५४. ‘‘एसो निसिन्नो कपिनच्चनायं, परिवारितो देवताहि बहूहि;
धम्मिं कथं भासति सच्चनामो, सकस्मिमाचेरके अप्पमत्तो’’ति.
५५५. ‘‘तथाहं [यथाहं (क.)] कस्सामि गन्त्वा इदानि, अच्छादयिस्सं समणं युगेन;
पटिग्गहितानि च तानि अस्सु, तुवञ्च पस्सेमु सन्नद्धदुस्स’’न्ति.
५५६. ‘‘मा अक्खणे पब्बजितं उपागमि, साधु वो लिच्छवि नेस धम्मो;
ततो च काले उपसङ्कमित्वा, तत्थेव पस्साहि रहो निसिन्न’’न्ति.
५५७. तथाति वत्वा अगमासि तत्थ, परिवारितो दासगणेन लिच्छवि;
सो तं नगरं उपसङ्कमित्वा, वासूपगच्छित्थ सके निवेसने.
५५८. ततो च काले गिहिकिच्चानि कत्वा, न्हत्वा पिवित्वा च खणं लभित्वा;
विचेय्य पेळातो च युगानि अट्ठ, गाहापयी दासगणेन लिच्छवि.
५५९. सो तं पदेसं उपसङ्कमित्वा, तं अद्दस समणं सन्तचित्तं;
पटिक्कन्तं गोचरतो निवत्तं, सीतिभूतं रुक्खमूले निसिन्नं.
५६०. तमेनमवोच उपसङ्कमित्वा, अप्पाबाधं फासुविहारञ्च पुच्छि;
‘‘वेसालियं लिच्छविहं भदन्ते, जानन्ति मं लिच्छवि अम्बसक्करो.
५६१. ‘‘इमानि मे अट्ठ युगा सुभानि [युगानि भन्ते (स्या. क.)], पटिगण्ह भन्ते पददामि तुय्हं;
तेनेव अत्थेन इधागतोस्मि, यथा अहं अत्तमनो भवेय्य’’न्ति.
५६२. ‘‘दूरतोव समणब्राह्मणा च, निवेसनं ते परिवज्जयन्ति;
पत्तानि भिज्जन्ति च ते [भिज्जन्ति तव (स्या. क.)] निवेसने, सङ्घाटियो चापि विदालयन्ति [विपाटयन्ति (सी.), विपातयन्ति (क.)].
५६३. ‘‘अथापरे पादकुठारिकाहि, अवंसिरा समणा पातयन्ति;
एतादिसं पब्बजिता विहेसं, तया कतं समणा पापुणन्ति.
५६४. ‘‘तिणेन तेलम्पि न त्वं अदासि, मूळ्हस्स मग्गम्पि न पावदासि;
अन्धस्स दण्डं सयमादियासि, एतादिसो कदरियो असंवुतो तुवं;
अथ त्वं केन वण्णेन किमेव दिस्वा,
अम्हेहि सह संविभागं करोसी’’ति.
५६५. ‘‘पच्चेमि भन्ते यं त्वं वदेसि, विहेसयिं समणे ब्राह्मणे च;
खिड्डत्थिको नो च पदुट्ठचित्तो, एतम्पि मे दुक्कटमेव भन्ते.
५६६. ‘‘खिड्डाय यक्खो पसवित्वा पापं, वेदेति दुक्खं असमत्तभोगी;
दहरो युवा नग्गनियस्स भागी, किं सु ततो दुक्खतरस्स होति.
५६७. ‘‘तं दिस्वा संवेगमलत्थं भन्ते, तप्पच्चया वापि [तप्पच्चया ताहं (सी.), तप्पच्चया चाहं (पी.)] ददामि दानं;
पटिगण्ह भन्ते वत्थयुगानि अट्ठ, यक्खस्सिमा गच्छन्तु दक्खिणायो’’ति.
५६८. ‘‘अद्धा हि दानं बहुधा पसत्थं, ददतो च ते अक्खयधम्ममत्थु;
पटिगण्हामि ते वत्थयुगानि अट्ठ, यक्खस्सिमा गच्छन्तु दक्खिणायो’’ति.
५६९. ततो हि सो आचमयित्वा लिच्छवि, थेरस्स दत्वान युगानि अट्ठ;
‘पटिग्गहितानि च तानि अस्सु, यक्खञ्च पस्सेथ सन्नद्धदुस्सं’.
५७०. तमद्दसा चन्दनसारलित्तं, आजञ्ञमारूळ्हमुळारवण्णं;
अलङ्कतं साधुनिवत्थदुस्सं, परिवारितं यक्खमहिद्धिपत्तं.
५७१. सो तं दिस्वा अत्तमना उदग्गो, पहट्ठचित्तो च सुभग्गरूपो;
कम्मञ्च दिस्वान महाविपाकं, सन्दिट्ठिकं चक्खुना सच्छिकत्वा.
५७२. तमेनमवोच उपसङ्कमित्वा, ‘‘दस्सामि दानं समणब्राह्मणानं;
न चापि मे किञ्चि अदेय्यमत्थि, तुवञ्च मे यक्ख बहूपकारो’’ति.
५७३. ‘‘तुवञ्च मे लिच्छवि एकदेसं, अदासि दानानि अमोघमेतं;
स्वाहं करिस्सामि तयाव सक्खिं, अमानुसो मानुसकेन सद्धि’’न्ति.
५७४. ‘‘गती च बन्धू च परायणञ्च [परायनञ्च (स्या. क.)], मित्तो ममासि अथ देवता मे [देवतासि (सी. स्या.)];
याचामि तं [याचामहं (सी.)] पञ्जलिको भवित्वा, इच्छामि तं यक्ख पुनापि दट्ठु’’न्ति.
५७५. ‘‘सचे तुवं अस्सद्धो भविस्ससि, कदरियरूपो विप्पटिपन्नचित्तो;
त्वं नेव मं लच्छसि [तेनेव मं न लच्छसी (सी.), तेनेव मं लिच्छवि (स्या.), तेनेव मं लच्छसि (क.)] दस्सनाय, दिस्वा च तं नोपि च आलपिस्सं.
५७६. ‘‘सचे पन त्वं भविस्ससि धम्मगारवो, दाने रतो सङ्गहितत्तभावो;
ओपानभूतो समणब्राह्मणानं, एवं ममं लच्छसि दस्सनाय.
५७७. ‘‘दिस्वा च तं आलपिस्सं भदन्ते, इमञ्च सूलतो लहुं पमुञ्च;
यतो निदानं अकरिम्ह सक्खिं, मञ्ञामि सूलावुतकस्स कारणा.
५७८. ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं अकरिम्ह सक्खिं, अयञ्च सूलतो [सूलावुतो (सी. स्या.)] लहुं पमुत्तो;
सक्कच्च धम्मानि समाचरन्तो, मुच्चेय्य सो निरया च तम्हा;
कम्मं सिया अञ्ञत्र वेदनीयं.
५७९. ‘‘कप्पितकञ्च उपसङ्कमित्वा, तेनेव [तेन (स्या. क.)] सह संविभजित्वा काले;
सयं मुखेनूपनिसज्ज पुच्छ, सो ते अक्खिस्सति एतमत्थं.
५८०. ‘‘तमेव भिक्खुं उपसङ्कमित्वा, पुच्छस्सु अञ्ञत्थिको नो च पदुट्ठचित्तो;
सो ते सुतं असुतञ्चापि धम्मं,
सब्बम्पि अक्खिस्सति यथा पजान’’न्ति.
५८१. सो तत्थ रहस्सं समुल्लपित्वा, सक्खिं करित्वान अमानुसेन;
पक्कामि सो लिच्छवीनं सकासं, अथ ब्रवि परिसं सन्निसिन्नं.
५८२. ‘‘सुणन्तु भोन्तो मम एकवाक्यं, वरं वरिस्सं लभिस्सामि अत्थं;
सूलावुतो पुरिसो लुद्दकम्मो, पणीहितदण्डो [पणीतनण्डो (क.)] अनुसत्तरूपो [अनुपक्करूपो (क.)].
५८३. ‘‘एत्तावता वीसतिरत्तिमत्ता, यतो आवुतो नेव जीवति न मतो;
ताहं मोचयिस्सामि दानि, यथामतिं अनुजानातु सङ्घो’’ति.
५८४. ‘‘एतञ्च अञ्ञञ्च लहुं पमुञ्च, को तं वदेथ [वदेथाति (क.), वदेथ च (स्या.)] तथा करोन्तं;
यथा पजानासि तथा करोहि, यथामतिं अनुजानाति सङ्घो’’ति.
५८५. सो तं पदेसं उपसङ्कमित्वा, सूलावुतं मोचयि खिप्पमेव;
‘मा भायि सम्मा’ति च तं अवोच, तिकिच्छकानञ्च उपट्ठपेसि.
५८६. ‘‘कप्पितकञ्च उपसङ्कमित्वा, तेनेव सह [तेन समं (सी.), तेन सह (स्या. क.)] संविभजित्वा काले;
सयं मुखेनूपनिसज्ज लिच्छवि, तथेव पुच्छित्थ नं कारणत्थिको.
५८७. ‘‘सूलावुतो पुरिसो लुद्दकम्मो, पणीतदण्डो अनुसत्तरूपो;
एत्तावता वीसतिरत्तिमत्ता, यतो आवुतो नेव जीवति न मतो.
५८८. ‘‘सो मोचितो गन्त्वा मया इदानि, एतस्स यक्खस्स वचो हि भन्ते;
सिया नु खो कारणं किञ्चिदेव, येन सो निरयं नो वजेय्य.