३. चूळवग्गो

१. अभिज्जमानपेतवत्थु

३८७. ‘‘अभिज्जमाने वारिम्हि, गङ्गाय इध गच्छसि;

नग्गो पुब्बद्धपेतोव मालधारी अलङ्कतो;

कुहिं गमिस्ससि पेत, कत्थ वासो भविस्सती’’ति.

३८८. ‘‘चुन्दट्ठिलं [चुन्दट्ठिकं (सी.)] गमिस्सामि, पेतो सो इति भासति;

अन्तरे वासभगामं, बाराणसिं च [बाराणसिया च (सी. स्या.)] सन्तिके’’.

३८९. तञ्च दिस्वा महामत्तो, कोलियो इति विस्सुतो;

सत्तुं भत्तञ्च पेतस्स, पीतकञ्च युगं अदा.

३९०. नावाय तिट्ठमानाय, कप्पकस्स अदापयि;

कप्पकस्स पदिन्नम्हि, ठाने पेतस्स दिस्सथ [पेतस्सु’दिस्सथ (सी.), पेतस्सु’दिच्छथ (?)].

३९१. ततो सुवत्थवसनो, मालधारी अलङ्कतो;

ठाने ठितस्स पेतस्स, दक्खिणा उपकप्पथ;

तस्मा दज्जेथ पेतानं, अनुकम्पाय पुनप्पुनं.

३९२. सातुन्नवसना [साहुन्नवासिनो (स्या. पी.), साहुन्दवासिनो (क.)] एके, अञ्ञे केसनिवासना [केसनिवासिनो (स्या. क.)];

पेता भत्ताय गच्छन्ति, पक्कमन्ति दिसोदिसं.

३९३. दूरे एके [दूरे पेता (क.)] पधावित्वा, अलद्धाव निवत्तरे;

छाता पमुच्छिता भन्ता, भूमियं पटिसुम्भिता.

३९४. ते च [केचि (सी. स्या.)] तत्थ पपतिता [पपतित्वा (सी.), च पतिता (स्या.)], भूमियं पटिसुम्भिता;

पुब्बे अकतकल्याणा, अग्गिदड्ढाव आतपे.

३९५. ‘‘मयं पुब्बे पापधम्मा, घरणी कुलमातरो;

सन्तेसु देय्यधम्मेसु, दीपं नाकम्ह अत्तनो.

३९६. ‘‘पहूतं अन्नपानम्पि, अपिस्सु अवकिरीयति;

सम्मग्गते पब्बजिते, न च किञ्चि अदम्हसे.

३९७. ‘‘अकम्मकामा अलसा, सादुकामा महग्घसा;

आलोपपिण्डदातारो, पटिग्गहे परिभासिम्हसे [परिभासिता (स्या. क.)].

३९८. ‘‘ते घरा ता च दासियो, तानेवाभरणानि नो;

ते अञ्ञे परिचारेन्ति, मयं दुक्खस्स भागिनो.

३९९. ‘‘वेणी वा अवञ्ञा होन्ति, रथकारी च दुब्भिका;

चण्डाली कपणा होन्ति, कप्पका [न्हापिका (सी.)] च पुनप्पुनं.

४००. ‘‘यानि यानि निहीनानि, कुलानि कपणानि च;

तेसु तेस्वेव जायन्ति, एसा मच्छरिनो गति.

४०१. ‘‘पुब्बे च कतकल्याणा, दायका वीतमच्छरा;

सग्गं ते परिपूरेन्ति, ओभासेन्ति च नन्दनं.

४०२. ‘‘वेजयन्ते च पासादे, रमित्वा कामकामिनो;

उच्चाकुलेसु जायन्ति, सभोगेसु ततो चुता.

४०३. ‘‘कूटागारे च पासादे, पल्लङ्के गोनकत्थते;

बीजितङ्गा [वीजितङ्गा (सी. स्या.)] मोरहत्थेहि, कुले जाता यसस्सिनो.

४०४. ‘‘अङ्कतो अङ्कं गच्छन्ति, मालधारी अलङ्कता;

धातियो उपतिट्ठन्ति, सायं पातं सुखेसिनो.

४०५. ‘‘नयिदं अकतपुञ्ञानं, कतपुञ्ञानमेविदं;

असोकं नन्दनं रम्मं, तिदसानं महावनं.

४०६. ‘‘सुखं अकतपुञ्ञानं, इध नत्थि परत्थ च;

सुखञ्च कतपुञ्ञानं, इध चेव परत्थ च.

४०७. ‘‘तेसं सहब्यकामानं, कत्तब्बं कुसलं बहुं;

कतपुञ्ञा हि मोदन्ति, सग्गे भोगसमङ्गिनो’’ति.

अभिज्जमानपेतवत्थु पठमं.

२. साणवासीथेरपेतवत्थु

४०८. कुण्डिनागरियो थेरो, साणवासि [सानुवासि (सी.), सानवासि (स्या.)] निवासिको;

पोट्ठपादोति नामेन, समणो भावितिन्द्रियो.

४०९. तस्स माता पिता भाता, दुग्गता यमलोकिका;

पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता.

४१०. ते दुग्गता सूचिकट्टा, किलन्ता नग्गिनो किसा;

उत्तसन्ता [ओत्तप्पन्ता (स्या. क.)] महत्तासा [महातासा (सी.)], न दस्सेन्ति कुरूरिनो [कुरुद्दिनो (क.)].

४११. तस्स भाता वितरित्वा, नग्गो एकपथेकको;

चतुकुण्डिको भवित्वान, थेरस्स दस्सयीतुमं.

४१२. थेरो चामनसिकत्वा, तुण्हीभूतो अतिक्कमि;

सो च विञ्ञापयी थेरं, ‘भाता पेतगतो अहं’.

४१३. ‘‘माता पिता च ते भन्ते, दुग्गता यमलोकिका;

पापकम्मं करित्वान, पेतलोकं इतो गता.

४१४. ‘‘ते दुग्गता सूचिकट्टा, किलन्ता नग्गिनो किसा;

उत्तसन्ता महत्तासा, न दस्सेन्ति कुरूरिनो.

४१५. ‘‘अनुकम्पस्सु कारुणिको, दत्वा अन्वादिसाहि नो;

तव दिन्नेन दानेन, यापेस्सन्ति कुरूरिनो’’ति.

४१६. थेरो चरित्वा पिण्डाय, भिक्खू अञ्ञे च द्वादस;

एकज्झं सन्निपतिंसु, भत्तविस्सग्गकारणा.

४१७. थेरो सब्बेव ते आह, ‘‘यथालद्धं ददाथ मे;

सङ्घभत्तं करिस्सामि, अनुकम्पाय ञातिनं’’.

४१८. निय्यादयिंसु थेरस्स, थेरो सङ्घं निमन्तयि;

दत्वा अन्वादिसि थेरो, मातु पितु च भातुनो;

‘‘इदं मे ञातीनं होतु, सुखिता होन्तु ञातयो’’.

४१९. समनन्तरानुद्दिट्ठे, भोजनं उदपज्जथ;

सुचिं पणीतं सम्पन्नं, अनेकरसब्यञ्जनं.

४२०. ततो उद्दस्सयी [उद्दिसयी (सी. क.), उद्दिस्सति (स्या. क.)] भाता, वण्णवा बलवा सुखी;

‘‘पहूतं भोजनं भन्ते, पस्स नग्गाम्हसे मयं;

तथा भन्ते परक्कम, यथा वत्थं लभामसे’’ति.

४२१. थेरो सङ्कारकूटम्हा, उच्चिनित्वान नन्तके;

पिलोतिकं पटं कत्वा, सङ्घे चातुद्दिसे अदा.

४२२. दत्वा अन्वादिसी थेरो, मातु पितु च भातुनो;

‘‘इदं मे ञातीनं होतु, सुखिता होन्तु ञातयो’’.

४२३. समनन्तरानुद्दिट्ठे, वत्थानि उदपज्जिसुं;

ततो सुवत्थवसनो, थेरस्स दस्सयीतुमं.

४२४. ‘‘यावता नन्दराजस्स, विजितस्मिं पटिच्छदा;

ततो बहुतरा भन्ते, वत्थानच्छादनानि नो.

४२५. ‘‘कोसेय्यकम्बलीयानि, खोम कप्पासिकानि च;

विपुला च महग्घा च, तेपाकासेवलम्बरे.

४२६. ‘‘ते मयं परिदहाम, यं यं हि मनसो पियं;

तथा भन्ते परक्कम, यथा गेहं लभामसे’’ति.

४२७. थेरो पण्णकुटिं कत्वा, सङ्घे चातुद्दिसे अदा;

दत्वा अन्वादिसी थेरो, मातु पितु च भातुनो;

‘‘इदं मे ञातीनं होतु, सुखिता होन्तु ञातयो’’.

४२८. समनन्तरानुद्दिट्ठे, घरानि उदपज्जिसुं;

कूटागारनिवेसना, विभत्ता भागसो मिता.

४२९. ‘‘न मनुस्सेसु ईदिसा, यादिसा नो घरा इध;

अपि दिब्बेसु यादिसा, तादिसा नो घरा इध.

४३०. ‘‘दद्दल्लमाना आभेन्ति [आभन्ति (क.)], समन्ता चतुरो दिसा;

‘तथा भन्ते परक्कम, यथा पानीयं लभामसे’’ति.

४३१. थेरो करणं [करकं (सी. स्या. पी.)] पूरेत्वा, सङ्घे चातुद्दिसे अदा;

दत्वा अन्वादिसी थेरो, मातु पितु च भातुनो;

‘‘इदं मे ञातीनं होतु, सुखिता होन्तु ञातयो’.

४३२. समनन्तरानुद्दिट्ठे, पानीयं उदपज्जथ;

गम्भीरा चतुरस्सा च, पोक्खरञ्ञो सुनिम्मिता.

४३३. सीतोदिका सुप्पतित्था, सीता अप्पटिगन्धिया;

पदुमुप्पलसञ्छन्ना, वारिकिञ्जक्खपूरिता.

४३४. तत्थ न्हत्वा पिवित्वा च, थेरस्स पटिदस्सयुं;

‘‘पहूतं पानीयं भन्ते, पादा दुक्खा फलन्ति नो’’.

४३५. ‘‘आहिण्डमाना खञ्जाम, सक्खरे कुसकण्टके;

‘तथा भन्ते परक्कम, यथा यानं लभामसे’’’ति.

४३६. थेरो सिपाटिकं लद्धा, सङ्घे चातुद्दिसे अदा;

दत्वा अन्वादिसी थेरो, मातु पितु च भातुनो;

‘‘इदं मे ञातीनं होतु, सुखिता होन्तु ञातयो’’.

४३७. समनन्तरानुद्दिट्ठे, पेता रथेन मागमुं;

‘‘अनुकम्पितम्ह भदन्ते, भत्तेनच्छादनेन च.

४३८. ‘‘घरेन पानीयदानेन, यानदानेन चूभयं;

मुनिं कारुणिकं लोके, भन्ते वन्दितुमागता’’ति.

साणवासीथेरपेतवत्थु दुतियं.

३. रथकारपेतिवत्थु

४३९. ‘‘वेळुरियथम्भं रुचिरं पभस्सरं, विमानमारुय्ह अनेकचित्तं;

तत्थच्छसि देवि महानुभावे, पथद्धनि [समन्ततो (क.)] पन्नरसेव चन्दो.

४४०. ‘‘वण्णो च ते कनकस्स सन्निभो, उत्तत्तरूपो भुस दस्सनेय्यो;

पल्लङ्कसेट्ठे अतुले निसिन्ना, एका तुवं नत्थि च तुय्ह सामिको.

४४१. ‘‘इमा च ते पोक्खरणी समन्ता, पहूतमल्या [पहूतमाला (सी. स्या.)] बहुपुण्डरीका;

सुवण्णचुण्णेहि समन्तमोत्थता, न तत्थ पङ्को पणको च विज्जति.

४४२. ‘‘हंसा चिमे दस्सनीया मनोरमा, उदकस्मिमनुपरियन्ति सब्बदा;

समय्य वग्गूपनदन्ति सब्बे, बिन्दुस्सरा दुन्दुभीनंव घोसो.

४४३. ‘‘दद्दल्लमाना यससा यसस्सिनी, नावाय च त्वं अवलम्ब तिट्ठसि;

आळारपम्हे हसिते पियंवदे, सब्बङ्गकल्याणि भुसं विरोचसि.

४४४. ‘‘इदं विमानं विरजं समे ठितं, उय्यानवन्तं [उय्यानवनं (क.)] रतिनन्दिवड्ढनं;

इच्छामहं नारि अनोमदस्सने, तया सह नन्दने इध मोदितु’’न्ति.

४४५. ‘‘करोहि कम्मं इध वेदनीयं, चित्तञ्च ते इध निहितं भवतु [नतञ्च होतु (क.), नितञ्च होतु (स्या.)];

कत्वान कम्मं इध वेदनीयं, एवं ममं लच्छसि कामकामिनि’’न्ति.

४४६. ‘‘साधू’’ति सो तस्सा पटिस्सुणित्वा, अकासि कम्मं तहिं वेदनीयं;

कत्वान कम्मं तहिं वेदनीयं, उपपज्जि सो माणवो तस्सा सहब्यतन्ति.

रथकारपेतिवत्थु ततियं.

भाणवारं दुतियं निट्ठितं.

४. भुसपेतवत्थु

४४७. ‘‘भुसानि एको सालिं पुनापरो, अयञ्च नारी सकमंसलोहितं;

तुवञ्च गूथं असुचिं अकन्तं [अकन्तिकं (सी. पी.)], परिभुञ्जसि किस्स अयं विपाको’’ति.

४४८. ‘‘अयं पुरे मातरं हिंसति, अयं पन कूटवाणिजो;

अयं मंसानि खादित्वा, मुसावादेन वञ्चेति.

४४९. ‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, अगारिनी सब्बकुलस्स इस्सरा;

सन्तेसु परिगुहामि, मा च किञ्चि इतो अदं.

४५०. ‘‘मुसावादेन छादेमि, ‘नत्थि एतं मम गेहे;

सचे सन्तं निगुहामि, गूथो मे होतु भोजनं’.

४५१. ‘‘तस्स कम्मस्स विपाकेन, मुसावादस्स चूभयं;

सुगन्धं सालिनो भत्तं, गूथं मे परिवत्तति.

४५२. ‘‘अवञ्झानि च कम्मानि, न हि कम्मं विनस्सति;

दुग्गन्धं किमिनं [किमिजं (सी.)] मीळं, भुञ्जामि च पिवामि चा’’ति.

भुसपेतवत्थु चतुत्थं.

५. कुमारपेतवत्थु