८. सतिपट्ठानकथा
३४. सावत्थिनिदानं. ‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, सतिपट्ठाना. कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु काये कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा, विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं. वेदनासु…पे… चित्ते… धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा, विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो सतिपट्ठाना’’ति.
३५. [क] कथं काये कायानुपस्सी विहरति? इधेकच्चो पथवीकायं अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो; दुक्खतो अनुपस्सति, नो सुखतो; अनत्ततो अनुपस्सति, नो अत्ततो; निब्बिन्दति, नो नन्दति; विरज्जति, नो रज्जति; निरोधेति, नो समुदेति, पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति, दुक्खतो अनुपस्सन्तो सुखसञ्ञं पजहति, अनत्ततो अनुपस्सन्तो अत्तसञ्ञं पजहति, निब्बिन्दन्तो नन्दिं पजहति, विरज्जन्तो रागं पजहति, निरोधेन्तो समुदयं पजहति, पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. इमेहि सत्तहि आकारेहि कायं अनुपस्सति. कायो उपट्ठानं, नो सति. सति उपट्ठानञ्चेव सति च. ताय सतिया तेन ञाणेन तं कायं अनुपस्सति. तेन वुच्चति – ‘‘काये कायानुपस्सनासतिपट्ठाना’’.
भावनाति चतस्सो भावना – तत्थ जातानं धम्मानं अनतिवत्तनट्ठेन भावना, इन्द्रियानं एकरसट्ठेन भावना, तदुपगवीरियवाहनट्ठेन भावना, आसेवनट्ठेन भावना.
इधेकच्चो आपोकायं…पे… तेजोकायं… वायोकायं… केसकायं… लोमकायं… छविकायं… चम्मकायं… मंसकायं… रुधिरकायं… न्हारुकायं [नहारुकायं (स्या.)] … अट्ठिकायं… अट्ठिमिञ्जकायं अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो; दुक्खतो अनुपस्सति, नो सुखतो; अनत्ततो अनुपस्सति, नो अत्ततो; निब्बिन्दति, नो नन्दति; विरज्जति, नो रज्जति, निरोधेति, नो समुदेति; पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति, दुक्खतो अनुपस्सन्तो सुखसञ्ञं पजहति, अनत्ततो अनुपस्सन्तो अत्तसञ्ञं पजहति, निब्बिन्दन्तो नन्दिं पजहति, विरज्जन्तो रागं पजहति, निरोधेन्तो समुदयं पजहति, पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. इमेहि सत्तहि आकारेहि कायं अनुपस्सति. कायो उपट्ठानं, नो सति. सति उपट्ठानञ्चेव सति च. ताय सतिया तेन ञाणेन तं कायं अनुपस्सति. तेन वुच्चति – ‘‘काये कायानुपस्सनासतिपट्ठाना’’.
भावनाति चतस्सो भावना – तत्थ जातानं धम्मानं अनतिवत्तनट्ठेन भावना, इन्द्रियानं एकरसट्ठेन भावना, तदुपगवीरियवाहनट्ठेन भावना, आसेवनट्ठेन भावना. एवं काये कायानुपस्सी विहरति.
[ख] कथं वेदनासु वेदनानुपस्सी विहरति? इधेकच्चो सुखं वेदनं अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो…पे… पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति…पे… पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. इमेहि सत्तहि आकारेहि वेदनं अनुपस्सति. वेदना उपट्ठानं, नो सति. सति उपट्ठानञ्चेव सति च. ताय सतिया तेन ञाणेन तं वेदनं अनुपस्सति. तेन वुच्चति – ‘‘वेदनासु वेदनानुपस्सनासतिपट्ठाना’’.
भावनाति चतस्सो भावना…पे… आसेवनट्ठेन भावना…पे… इधेकच्चो दुक्खं वेदनं…पे… अदुक्खमसुखं वेदनं… सामिसं सुखं वेदनं… निरामिसं सुखं वेदनं… सामिसं दुक्खं वेदनं… निरामिसं दुक्खं वेदनं… सामिसं अदुक्खमसुखं वेदनं… निरामिसं अदुक्खमसुखं वेदनं… चक्खुसम्फस्सजं वेदनं… सोतसम्फस्सजं वेदनं… घानसम्फस्सजं वेदनं… जिव्हासम्फस्सजं वेदनं… कायसम्फस्सजं वेदनं… मनोसम्फस्सजं वेदनं अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो…पे… पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति…पे… पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. इमेहि सत्तहि आकारेहि वेदनं अनुपस्सति. वेदना उपट्ठानं, नो सति. सति उपट्ठानञ्चेव सति च. ताय सतिया तेन ञाणेन तं वेदनं अनुपस्सति. तेन वुच्चति – ‘‘वेदनासु वेदनानुपस्सनासतिपट्ठाना’’.
भावनाति चतस्सो भावना…पे… एवं वेदनासु वेदनानुपस्सी विहरति.
[ग] कथं चित्ते चित्तानुपस्सी विहरति? इधेकच्चो सरागं चित्तं अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो…पे… पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति…पे… पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. इमेहि सत्तहि आकारेहि चित्तं अनुपस्सति. चित्तं उपट्ठानं, नो सति. सति उपट्ठानञ्चेव सति च. ताय सतिया तेन ञाणेन तं चित्तं अनुपस्सति. तेन वुच्चति – ‘‘चित्ते चित्तानुपस्सनासतिपट्ठाना’’.
भावनाति चतस्सो भावना…पे… आसेवनट्ठेन भावना.
इधेकच्चो वीतरागं चित्तं…पे… सदोसं चित्तं… वीतदोसं चित्तं… समोहं चित्तं… वीतमोहं चित्तं… संखित्तं चित्तं… विक्खित्तं चित्तं… महग्गतं चित्तं… अमहग्गतं चित्तं… सउत्तरं चित्तं… अनुत्तरं चित्तं… समाहितं चित्तं… असमाहितं चित्तं… विमुत्तं चित्तं… अविमुत्तं चित्तं… चक्खुविञ्ञाणं… सोतविञ्ञाणं… घानविञ्ञाणं… जिव्हाविञ्ञाणं… कायविञ्ञाणं… मनोविञ्ञाणं अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो…पे… पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति…पे… पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. इमेहि सत्तहि आकारेहि चित्तं अनुपस्सति. चित्तं उपट्ठानं, नो सति. सति उपट्ठानञ्चेव सति च. ताय सतिया तेन ञाणेन तं चित्तं अनुपस्सति. तेन वुच्चति – ‘‘चित्ते चित्तानुपस्सनासतिपट्ठाना’’.
भावनाति चतस्सो भावना…पे… आसेवनट्ठेन भावना. एवं चित्ते चित्तानुपस्सी विहरति.
[घ] कथं धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरति? इधेकच्चो ठपेत्वा कायं ठपेत्वा वेदनं ठपेत्वा चित्तं तदवसेसे धम्मे अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो; दुक्खतो अनुपस्सति, नो सुखतो; अनत्ततो अनुपस्सति, नो अत्ततो; निब्बिन्दति, नो नन्दति; विरज्जति, नो रज्जति; निरोधेति, नो समुदेति; पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति, दुक्खतो अनुपस्सन्तो सुखसञ्ञं पजहति, अनत्ततो अनुपस्सन्तो अत्तसञ्ञं पजहति, निब्बिन्दन्तो नन्दिं पजहति, विरज्जन्तो रागं पजहति, निरोधेन्तो समुदयं पजहति, पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. इमेहि सत्तहि आकारेहि ते धम्मे अनुपस्सति. धम्मा उपट्ठानं, नो सति. सति उपट्ठानञ्चेव सति च. ताय सतिया तेन ञाणेन ते धम्मे अनुपस्सति. तेन वुच्चति – ‘‘धम्मेसु धम्मानुपस्सनासतिपट्ठाना’’.
भावनाति चतस्सो भावना – तत्थ जातानं धम्मानं अनतिवत्तनट्ठेन भावना, इन्द्रियानं एकरसट्ठेन भावना, तदुपगवीरियवाहनट्ठेन भावना, आसेवनट्ठेन भावना. एवं धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरतीति.
सतिपट्ठानकथा निट्ठिता.