३. अभिसमयकथा
१९. अभिसमयोति. केन अभिसमेति? चित्तेन अभिसमेति.
हञ्चि चित्तेन अभिसमेति, तेन हि अञ्ञाणी अभिसमेति? न अञ्ञाणी अभिसमेति. ञाणेन अभिसमेति.
हञ्चि ञाणेन अभिसमेति, तेन हि अचित्तेन च ञाणेन च अचित्तको [तेन हि अचित्तको (स्या.)] अभिसमेति? न अचित्तको अभिसमेति. चित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
हञ्चि चित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति, तेन हि कामावचरचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न कामावचरचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
तेन हि रूपावचरचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न रूपावचरचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
तेन हि अरूपावचरचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न अरूपावचरचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
तेन हि कम्मस्सकतचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न कम्मस्सकतचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
तेन हि सच्चानुलोमिकचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न सच्चानुलोमिकचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
तेन हि अतीतचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न अतीतचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
तेन हि अनागतचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न अनागतचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
तेन हि पच्चुप्पन्नलोकियचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? न पच्चुप्पन्नलोकियचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति. लोकुत्तरमग्गक्खणे पच्चुप्पन्नचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
कथं लोकुत्तरमग्गक्खणे पच्चुप्पन्नचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति? लोकुत्तरमग्गक्खणे उप्पादाधिपतेय्यं चित्तं ञाणस्स हेतु पच्चयो च. तंसम्पयुत्तं निरोधगोचरं दस्सनाधिपतेय्यं ञाणं चित्तस्स हेतु पच्चयो च. तंसम्पयुत्तं ञाणं निरोधगोचरं. एवं लोकुत्तरमग्गक्खणे पच्चुप्पन्नचित्तेन च ञाणेन च अभिसमेति.
२०. किं नु एत्तकोयेव अभिसमयोति? न हि.लोकुत्तरमग्गक्खणे दस्सनाभिसमयो सम्मादिट्ठि, अभिनिरोपनाभिसमयो सम्मासङ्कप्पो, परिग्गहाभिसमयो सम्मावाचा, समुट्ठानाभिसमयो सम्माकम्मन्तो, वोदानाभिसमयो सम्माआजीवो, पग्गहाभिसमयो सम्मावायामो, उपट्ठानाभिसमयो सम्मासति, अविक्खेपाभिसमयो सम्मासमाधि; उपट्ठानाभिसमयो सतिसम्बोज्झङ्गो, पविचयाभिसमयो धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो, पग्गहाभिसमयो वीरियसम्बोज्झङ्गो, फरणाभिसमयो पीतिसम्बोज्झङ्गो, उपसमाभिसमयो पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गो, अविक्खेपाभिसमयो समाधिसम्बोज्झङ्गो, पटिसङ्खानाभिसमयो उपेक्खासम्बोज्झङ्गो; अस्सद्धिये अकम्पियाभिसमयो सद्धाबलं, कोसज्जे अकम्पियाभिसमयो वीरियबलं, पमादे अकम्पियाभिसमयो सतिबलं, उद्धच्चे अकम्पियाभिसमयो समाधिबलं, अविज्जाय अकम्पियाभिसमयो पञ्ञाबलं; अधिमोक्खाभिसमयो सद्धिन्द्रियं, पग्गहाभिसमयो वीरियिन्द्रियं, उपट्ठानाभिसमयो सतिन्द्रियं, अविक्खेपाभिसमयो समाधिन्द्रियं, दस्सनाभिसमयो पञ्ञिन्द्रियं. आधिपतेय्यट्ठेन इन्द्रियाभिसमयो, अकम्पियट्ठेन बलाभिसमयो, निय्यानट्ठेन बोज्झङ्गाभिसमयो, हेतुट्ठेन मग्गाभिसमयो, उपट्ठानट्ठेन सतिपट्ठानाभिसमयो, पदहट्ठेन सम्मप्पधानाभिसमयो, इज्झनट्ठेन इद्धिपादाभिसमयो, तथट्ठेन सच्चाभिसमयो, अविक्खेपट्ठेन समथाभिसमयो, अनुपस्सनट्ठेन विपस्सनाभिसमयो, एकरसट्ठेन समथविपस्सनाभिसमयो, अनतिवत्तनट्ठेन युगनद्धाभिसमयो, संवरट्ठेन सीलविसुद्धिअभिसमयो, अविक्खेपट्ठेन विसुद्धिअभिसमयो, दस्सनट्ठेन दिट्ठिविसुद्धिअभिसमयो, मुत्तट्ठेन विमोक्खाभिसमयो, पटिवेधट्ठेन विज्जाभिसमयो, परिच्चागट्ठेन विमुत्तिअभिसमयो, समुच्छेदट्ठेन खये ञाणं अभिसमयो. छन्दो मूलट्ठेन अभिसमयो, मनसिकारो समुट्ठानट्ठेन अभिसमयो, फस्सो समोधानट्ठेन अभिसमयो, वेदना समोसरणट्ठेन अभिसमयो, समाधि पमुखट्ठेन अभिसमयो, सति आधिपतेय्यट्ठेन अभिसमयो, पञ्ञा ततुत्तरट्ठेन अभिसमयो, विमुत्ति सारट्ठेन अभिसमयो, अमतोगधं निब्बानं परियोसानट्ठेन अभिसमयो.
२१. किं नु एत्तकोयेव अभिसमयोति? न हि. सोतापत्तिमग्गक्खणे दस्सनाभिसमयो सम्मादिट्ठि…पे… अमतोगधं निब्बानं परियोसानट्ठेन अभिसमयो.
किं नु एत्तकोयेव अभिसमयोति? न हि. सोतापत्तिफलक्खणे दस्सनाभिसमयो सम्मादिट्ठि…पे… पटिप्पस्सद्धट्ठेन अनुप्पादे ञाणं अभिसमयो. छन्दो मूलट्ठेन अभिसमयो…पे… अमतोगधं ५ निब्बानं परियोसानट्ठेन अभिसमयो.
किं नु एत्तकोयेव अभिसमयोति?
न हि. सकदागामिमग्गक्खणे…पे… सकदागामिफलक्खणे… अनागामिमग्गक्खणे… अनागामिफलक्खणे… अरहत्तमग्गक्खणे…पे… अरहत्तफलक्खणे दस्सनाभिसमयो सम्मादिट्ठि, अभिनिरोपनाभिसमयो सम्मासङ्कप्पो…पे… पटिप्पस्सद्धट्ठेन अनुप्पादे ञाणं अभिसमयो. छन्दो मूलट्ठेन अभिसमयो…पे… अमतोगधं निब्बानं परियोसानट्ठेन अभिसमयो.
य्वायं [स्यायं (स्या. पी.)] किलेसे पजहति, अतीते किलेसे पजहति…पे… अनागते किलेसे पजहति, पच्चुप्पन्ने किलेसे पजहति, अतीते किलेसे पजहतीति. हञ्चि अतीते किलेसे पजहति, तेन हि खीणं खेपेति, निरुद्धं निरोधेति, विगतं विगमेति, अत्थङ्गतं अत्थङ्गमेति, अतीतं यं न अत्थि तं पजहतीति? न अतीते किलेसे पजहतीति. अनागते किलेसे पजहतीति. हञ्चि अनागते किलेसे पजहति, तेन हि अजातं पजहति, अनिब्बत्तं पजहति, अनुप्पन्नं पजहति, अपातुभूतं पजहति, अनागतं यं न अत्थि तं पजहतीति? न अनागते किलेसे पजहतीति. पच्चुप्पन्ने किलेसे पजहतीति. हञ्चि पच्चुप्पन्ने किलेसे पजहति, तेन हि रत्तो रागं पजहति, दुट्ठो दोसं पजहति, मूळ्हो मोहं पजहति, विनिबद्धो मानं पजहति, परामट्ठो दिट्ठिं पजहति,
विक्खेपगतो उद्धच्चं पजहति, अनिट्ठङ्गतो विचिकिच्छं पजहति, थामगतो अनुसयं पजहति, कण्हसुक्कधम्मा युगनद्धा सममेव वत्तन्ति, संकिलेसिका [तंसंकिलेसिका (स्या. क.)] मग्गभावना होति?
न हि अतीते किलेसे पजहति, न अनागते किलेसे पजहति, न पच्चुप्पन्ने किलेसे पजहतीति. हञ्चि न अतीते किलेसे पजहति, न अनागते…पे… न पच्चुप्पन्ने किलेसे पजहति, तेन हि नत्थि मग्गभावना, नत्थि फलसच्छिकिरिया, नत्थि किलेसप्पहानं, नत्थि धम्माभिसमयोति? अत्थि मग्गभावना, अत्थि फलसच्छिकिरिया, अत्थि किलेसप्पहानं, अत्थि धम्माभिसमयो. यथा कथं विय? सेय्यथापि तरुणो रुक्खो अजातफलो. तमेनं पुरिसो मूलं छिन्देय्य. ये तस्स रुक्खस्स अजातफला, ते अजातायेव न जायन्ति, अनिब्बत्तायेव न निब्बत्तन्ति, अनुप्पन्नायेव न उप्पज्जन्ति, अपातुभूतायेव न पातुभवन्ति. एवमेवं उप्पादो हेतु, उप्पादो पच्चयो किलेसानं निब्बत्तियाति. उप्पादे आदीनवं दिस्वा अनुप्पादे चित्तं पक्खन्दति. अनुप्पादे चित्तस्स पक्खन्दत्ता ये उप्पादपच्चया किलेसा निब्बत्तेय्युं, ते अजातायेव न जायन्ति, अनिब्बत्तायेव न निब्बत्तन्ति, अनुप्पन्नायेव न उप्पज्जन्ति, अपातुभूतायेव न पातुभवन्ति. एवं हेतुनिरोधा दुक्खनिरोधो. पवत्तं हेतु, निमित्तं हेतु, आयूहना हेतु. आयूहना पच्चयो किलेसानं निब्बत्तियाति. आयूहने आदीनवं दिस्वा अनायूहने चित्तं पक्खन्दति. अनायूहने चित्तस्स पक्खन्दत्ता, ये आयूहनपच्चया किलेसा निब्बत्तेय्युं, ते अजातायेव न जायन्ति, अनिब्बत्तायेव न निब्बत्तन्ति, अनुप्पन्नायेव न उप्पज्जन्ति, अपातुभूतायेव न पातुभवन्ति. एवं हेतुनिरोधा दुक्खनिरोधो. एवं अत्थि मग्गभावना, अत्थि फलसच्छिकिरिया, अत्थि किलेसप्पहानं, अत्थि धम्माभिसमयोति.
अभिसमयकथा निट्ठिता.