१. सच्चवारो

३९. एकं समयं भगवा बाराणसियं विहरति…पे… इति हिदं आयस्मतो कोण्डञ्ञस्स ‘‘अञ्ञासिकोण्डञ्ञो’’ त्वेव नामं अहोसि.

[क] ‘‘इदं दुक्खं अरियसच्च’’न्ति पुब्बे अननुस्सुतेसु धम्मेसु चक्खुं उदपादि, ञाणं उदपादि, पञ्ञा उदपादि, विज्जा उदपादि, आलोको उदपादि.

चक्खुं उदपादीति – केनट्ठेन? ञाणं उदपादीति – केनट्ठेन? पञ्ञा उदपादीति – केनट्ठेन? विज्जा उदपादीति – केनट्ठेन? आलोको उदपादीति – केनट्ठेन? चक्खुं उदपादीति – दस्सनट्ठेन. ञाणं उदपादीति – ञातट्ठेन. पञ्ञा उदपादीति – पजाननट्ठेन. विज्जा उदपादीति – पटिवेधट्ठेन. आलोको उदपादीति – ओभासट्ठेन.

चक्खुं धम्मो, दस्सनट्ठो अत्थो. ञाणं धम्मो, ञातट्ठो अत्थो. पञ्ञा धम्मो, पजाननट्ठो अत्थो. विज्जा धम्मो, पटिवेधट्ठो अत्थो. आलोको धम्मो, ओभासट्ठो अत्थो. इमे पञ्च धम्मा पञ्च अत्था दुक्खवत्थुका सच्चवत्थुका सच्चारम्मणा सच्चगोचरा सच्चसङ्गहिता सच्चपरियापन्ना सच्चे समुदागता सच्चे ठिता सच्चे पतिट्ठिता.

४०. धम्मचक्कन्ति केनट्ठेन धम्मचक्कं? धम्मञ्च पवत्तेति चक्कञ्चाति – धम्मचक्कं. चक्कञ्च पवत्तेति धम्मञ्चाति – धम्मचक्कं. धम्मेन पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मचरियाय पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे ठितो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे पतिट्ठितो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे पतिट्ठापेन्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे वसिप्पत्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे वसिं पापेन्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे पारमिप्पत्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे पारमिं पापेन्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे वेसारज्जप्पत्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे वेसारज्जं पापेन्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मं सक्करोन्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मं गरुं करोन्तो [गरुकरोन्तो (स्या.)] पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मं मानेन्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मं पूजेन्तो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मं अपचायमानो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मद्धजो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मकेतु पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्माधिपतेय्यो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. तं खो पन धम्मचक्कं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिन्ति – धम्मचक्कं.

सद्धिन्द्रियं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. वीरियिन्द्रियं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सतिन्द्रियं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. समाधिन्द्रियं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पञ्ञिन्द्रियं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सद्धाबलं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. वीरियबलं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सतिबलं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. समाधिबलं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पञ्ञाबलं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सतिसम्बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. वीरियसम्बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पीतिसम्बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. समाधिसम्बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. उपेक्खासम्बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्मादिट्ठि धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्मासङ्कप्पो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्मावाचा धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्माकम्मन्तो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्माआजीवो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्मावायामो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्मासति धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सम्मासमाधि धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं.

आधिपतेय्यट्ठेन इन्द्रियं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. अकम्पियट्ठेन बलं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. निय्यानिकट्ठेन बोज्झङ्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. हेतुट्ठेन मग्गो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. उपट्ठानट्ठेन सतिपट्ठाना धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पदहनट्ठेन सम्मप्पधाना धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. इज्झनट्ठेन इद्धिपादा धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. तथट्ठेन सच्चा धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. अविक्खेपट्ठेन समथो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. अनुपस्सनट्ठेन विपस्सना धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. एकरसट्ठेन समथविपस्सना धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. अनतिवत्तनट्ठेन युगनद्धं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. संवरट्ठेन सीलविसुद्धि धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. अविक्खेपट्ठेन चित्तविसुद्धि धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. दस्सनट्ठेन दिट्ठिविसुद्धि धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. मुत्तट्ठेन विमोक्खो धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पटिवेधट्ठेन विज्जा धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. परिच्चागट्ठेन विमुत्ति धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. समुच्छेदट्ठेन खये ञाणं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पटिप्पस्सद्धट्ठेन अनुप्पादे ञाणं धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. छन्दो मूलट्ठेन धम्मो. तं धम्मो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. मनसिकारो समुट्ठानट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. फस्सो समोधानट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. वेदना समोसरणट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. समाधि पमुखट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. सति आधिपतेय्यट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. पञ्ञा ततुत्तरट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. विमुत्ति सारट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. अमतोगधं निब्बानं परियोसानट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं.

‘‘तं खो पनिदं दुक्खं अरियसच्चं परिञ्ञेय्य’’न्ति…पे… परिञ्ञातन्ति पुब्बे अननुस्सुतेसु धम्मेसु चक्खुं उदपादि…पे… आलोको उदपादि.

चक्खुं उदपादीति – केनट्ठेन…पे… आलोको उदपादीति – केनट्ठेन? चक्खुं उदपादीति – दस्सनट्ठेन…पे… आलोको उदपादीति – ओभासट्ठेन. चक्खुं धम्मो, दस्सनट्ठो अत्थो…पे… आलोको धम्मो, ओभासट्ठो अत्थो. इमे पञ्च धम्मा पञ्च अत्था दुक्खवत्थुका सच्चवत्थुका सच्चारम्मणा सच्चगोचरा सच्चसङ्गहिता सच्चपरियापन्ना सच्चे समुदागता सच्चे ठिता सच्चे पतिट्ठिता.

धम्मचक्कन्ति केनट्ठेन धम्मचक्कं? धम्मञ्च पवत्तेति चक्कञ्चाति – धम्मचक्कं. चक्कञ्च पवत्तेति धम्मञ्चाति – धम्मचक्कं. धम्मेन पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मपरियाय पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे ठितो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे पतिट्ठितो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं…पे… अमतोगधं निब्बानं परियोसानट्ठेन धम्मो तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं.

[ख-घ] ‘‘इदं दुक्खसमुदयं अरियसच्च’’न्ति पुब्बे अननुस्सुतेसु धम्मेसु चक्खुं उदपादि…पे… आलोको उदपादि…पे… ‘‘तं खो पनिदं दुक्खसमुदयं अरियसच्चं पहातब्ब’’न्ति…पे… ‘‘पहीन’’न्ति पुब्बे अननुस्सुतेसु धम्मेसु चक्खुं उदपादि…पे… आलोको उदपादि.

चक्खुं उदपादीति – केनट्ठेन…पे… आलोको उदपादीति – केनट्ठेन? चक्खुं उदपादीति – दस्सनट्ठेन…पे… आलोको उदपादीति – ओभासट्ठेन.

चक्खुं धम्मो, दस्सनट्ठो अत्थो…पे… आलोको धम्मो, ओभासट्ठो अत्थो. इमे पञ्च धम्मा पञ्च अत्था समुदयवत्थुका सच्चवत्थुका…पे… निरोधवत्थुका सच्चवत्थुका…पे… मग्गवत्थुका सच्चवत्थुका सच्चारम्मणा सच्चगोचरा सच्चसङ्गहिता सच्चपरियापन्ना सच्चे समुदागता सच्चे ठिता सच्चे पतिट्ठिता.

धम्मचक्कन्ति केनट्ठेन धम्मचक्कं? धम्मञ्च पवत्तेति चक्कञ्चाति – धम्मचक्कं. चक्कञ्च पवत्तेति धम्मञ्चाति – धम्मचक्कं. धम्मेन पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मचरियाय पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे ठितो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं. धम्मे पतिट्ठितो पवत्तेतीति – धम्मचक्कं…पे… अमतोगधं निब्बानं परियोसानट्ठेन धम्मो. तं धम्मं पवत्तेतीति – धम्मचक्कं.