७१. महाकरुणाञाणनिद्देसो

११७. कतमं तथागतस्स महाकरुणासमापत्तिया ञाणं? बहुकेहि आकारेहि पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. आदित्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. उय्युत्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. पयातो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. कुम्मग्गप्पटिपन्नो [कुम्मग्गं पटिपन्नो (स्या.)] लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. उपनीयति लोको अद्धुवोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. अताणो [अत्ताणो (स्या.)] लोको अनभिस्सरोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. अस्सको लोको, सब्बं पहाय गमनीयन्ति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. ऊनो लोको अतीतो तण्हादासोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. अतायनो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… अलेणो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं …पे… असरणो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… असरणीभूतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे….

उद्धतो लोको अवूपसन्तोति – पस्सन्तानं…पे… ससल्लो लोकसन्निवासो, विद्धो पुथुसल्लेहि; तस्स नत्थञ्ञो कोचि सल्लानं उद्धता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… अविज्जन्धकारावरणो लोकसन्निवासो अण्डभूतो किलेसपञ्जरपक्खित्तो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि आलोकं दस्सेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… अविज्जागतो लोकसन्निवासो अण्डभूतो परियोनद्धो तन्ताकुलकजातो [तन्ताकुलजातो (स्या.)] कुलागण्डिकजातो [गुळागुण्ठिकजातो (स्या.), गुलागुण्डिकजातो (क. सी. अट्ठ.) दी. नि. २.९५ पस्सितब्बा] मुञ्जपब्बजभूतो अपायं दुग्गतिं विनिपातं संसारं नातिवत्ततीति – पस्सन्तानं…पे… अविज्जाविसदोससंलित्तो लोकसन्निवासो किलेसकललीभूतोति – पस्सन्तानं…पे… रागदोसमोहजटाजटितो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि जटं विजटेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे….

तण्हासङ्घाटपटिमुक्को लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… तण्हाजालेन ओत्थटो [ओत्थतो (क.)] लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… तण्हासोतेन वुय्हति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… तण्हासञ्ञोजनेन सञ्ञुत्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… तण्हानुसयेन अनुसटो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… तण्हासन्तापेन सन्तप्पति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… तण्हापरिळाहेन परिडय्हति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे….

दिट्ठिसङ्घाटपटिमुक्को लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दिट्ठिजालेन ओत्थटो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दिट्ठिसोतेन वुय्हति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दिट्ठिसञ्ञोजनेन सञ्ञुत्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दिट्ठानुसयेन अनुसटो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दिट्ठिसन्तापेन सन्तप्पति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दिट्ठिपरिळाहेन परिडय्हति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे….

जातिया अनुगतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… जराय अनुसटो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… ब्याधिना अभिभूतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं …पे… मरणेन अब्भाहतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दुक्खे पतिट्ठितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे….

तण्हाय उड्डितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… जरापाकारपरिक्खित्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… मच्चुपासेन परिक्खित्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… महाबन्धनबन्धो लोकसन्निवासो – रागबन्धनेन दोसबन्धनेन मोहबन्धनेन मानबन्धनेन दिट्ठिबन्धनेन किलेसबन्धनेन दुच्चरितबन्धनेन; तस्स नत्थञ्ञो कोचि बन्धनं मोचेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… महासम्बाधप्पटिपन्नो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि ओकासं दस्सेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं… महापलिबोधेन पलिबुद्धो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि पलिबोधं छेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… महापपाते पतितो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि पपाता उद्धता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… महाकन्तारप्पटिपन्नो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि कन्तारं तारेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… महासंसारप्पटिपन्नो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि संसारा मोचेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… महाविदुग्गे सम्परिवत्तति लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि विदुग्गा उद्धता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… महापलिपे [महापल्लेपे (स्या.)] पलिपन्नो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि पलिपा उद्धता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे….

अब्भाहतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… आदित्तो लोकसन्निवासो – रागग्गिना दोसग्गिना मोहग्गिना जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि; तस्स नत्थञ्ञो कोचि निब्बापेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… उन्नीतको लोकसन्निवासो हञ्ञति निच्चमताणो पत्तदण्डो तक्करोति – पस्सन्तानं…पे… वज्जबन्धनबद्धो लोकसन्निवासो आघातनपच्चुपट्ठितो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि बन्धनं मोचेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… अनाथो लोकसन्निवासो परमकारुञ्ञप्पत्तो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि तायेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… दुक्खाभितुन्नो [दुक्खाभितुण्णो (क.)] लोकसन्निवासो चिररत्तं पीळितोति – पस्सन्तानं…पे… गधितो लोकसन्निवासो निच्चं पिपासितोति – पस्सन्तानं…पे….

अन्धो लोकसन्निवासो अचक्खुकोति – पस्सन्तानं…पे… हतनेत्तो लोकसन्निवासो अपरिणायकोति – पस्सन्तानं…पे… विपथपक्खन्दो [विपथं पक्खन्तो (स्या.)] लोकसन्निवासो अञ्जसापरद्धो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि अरियपथं आनेता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे… महोघपक्खन्दो लोकसन्निवासो; तस्स नत्थञ्ञो कोचि ओघा उद्धता, अञ्ञत्र मयाति – पस्सन्तानं…पे….

११८. द्वीहि दिट्ठिगतेहि परियुट्ठितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… तीहि दुच्चरितेहि विप्पटिपन्नो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… चतूहि योगेहि युत्तो लोकसन्निवासो चतुयोगयोजितोति – पस्सन्तानं…पे… चतूहि गन्थेहि [गण्ठेहि (स्या.)] गन्थितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… चतूहि उपादानेहि उपादियति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… पञ्चगतिसमारुळ्हो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… पञ्चहि कामगुणेहि रज्जति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… पञ्चहि नीवरणेहि ओत्थटो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… छहि विवादमूलेहि विवदति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… छहि तण्हाकायेहि रज्जति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… छहि दिट्ठिगतेहि परियुट्ठितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं …पे… सत्तहि अनुसयेहि अनुसटो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… सत्तहि सञ्ञोजनेहि सञ्ञुत्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… सत्तहि मानेहि उन्नतो [उण्णतो (स्या. क.)] लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… अट्ठहि लोकधम्मेहि सम्परिवत्तति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… अट्ठहि मिच्छत्तेहि निय्यातो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… अट्ठहि पुरिसदोसेहि दुस्सति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… नवहि आघातवत्थूहि आघातितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं …पे… नवविधमानेहि उन्नतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… नवहि तण्हामूलकेहि धम्मेहि रज्जति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दसहि किलेसवत्थूहि किलिस्सति लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दसहि आघातवत्थूहि आघातितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दसहि अकुसलकम्मपथेहि समन्नागतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दसहि सञ्ञोजनेहि सञ्ञुत्तो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दसहि मिच्छत्तेहि निय्यातो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दसवत्थुकाय मिच्छादिट्ठिया समन्नागतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… दसवत्थुकाय अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया समन्नागतो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं…पे… अट्ठसततण्हापपञ्चसतेहि पपञ्चितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. द्वासट्ठिया दिट्ठिगतेहि परियुट्ठितो लोकसन्निवासोति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति.

अहञ्चम्हि तिण्णो, लोको च अतिण्णो अहं चम्हि मुत्तो, लोको च अमुत्तो; अहञ्चम्हि दन्तो, लोको च अदन्तो; अहं चम्हि सन्तो, लोको च असन्तो; अहं चम्हि अस्सत्थो, लोको च अनस्सत्थो; अहं चम्हि परिनिब्बुतो, लोको च अपरिनिब्बुतो; पहोमि ख्वाहं तिण्णो तारेतुं, मुत्तो मोचेतुं, दन्तो दमेतुं, सन्तो समेतुं, अस्सत्थो अस्सासेतुं, परिनिब्बुतो परे च परिनिब्बापेतुन्ति – पस्सन्तानं बुद्धानं भगवन्तानं सत्तेसु महाकरुणा ओक्कमति. इदं तथागतस्स महाकरुणासमापत्तिया ञाणं.

महाकरुणाञाणनिद्देसो एकसत्ततिमो.