७. भङ्गानुपस्सनाञाणनिद्देसो

५१. कथं आरम्मणं पटिसङ्खा भङ्गानुपस्सने पञ्ञा विपस्सने ञाणं? रूपारम्मणता चित्तं उप्पज्जित्वा भिज्जति. तं आरम्मणं पटिसङ्खा तस्स चित्तस्स भङ्गं अनुपस्सति. अनुपस्सतीति, कथं अनुपस्सति? अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो. दुक्खतो अनुपस्सति, नो सुखतो. अनत्ततो अनुपस्सति, नो अत्ततो. निब्बिन्दति, नो नन्दति, विरज्जति, नो रज्जति. निरोधेति, नो समुदेति. पटिनिस्सज्जति, नो आदियति.

५२. अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति. दुक्खतो अनुपस्सन्तो सुखसञ्ञं पजहति. अनत्ततो अनुपस्सन्तो अत्तसञ्ञं पजहति. निब्बिन्दन्तो नन्दिं पजहति. विरज्जन्तो रागं पजहति. निरोधेन्तो समुदयं पजहति. पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति.

वेदनारम्मणता…पे… सञ्ञारम्मणता… सङ्खारारम्मणता… विञ्ञाणारम्मणता… चक्खु…पे… जरामरणारम्मणता चित्तं उप्पज्जित्वा भिज्जति. तं आरम्मणं पटिसङ्खा तस्स चित्तस्स भङ्गं अनुपस्सति. अनुपस्सतीति, कथं अनुपस्सति? अनिच्चतो अनुपस्सति, नो निच्चतो. दुक्खतो अनुपस्सति, नो सुखतो. अनत्ततो अनुपस्सति, नो अत्ततो. निब्बिन्दति, नो नन्दति. विरज्जति, नो रज्जति. निरोधेति, नो समुदेति. पटिनिस्सज्जति, नो आदियति.

अनिच्चतो अनुपस्सन्तो निच्चसञ्ञं पजहति. दुक्खतो अनुपस्सन्तो सुखसञ्ञं पजहति. अनत्ततो अनुपस्सन्तो अत्तसञ्ञं पजहति. निब्बिन्दन्तो नन्दिं पजहति. विरज्जन्तो रागं पजहति. निरोधेन्तो समुदयं पजहति. पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति.

वत्थुसङ्कमना चेव, पञ्ञाय च विवट्टना;

आवज्जना बलञ्चेव, पटिसङ्खा विपस्सना.

आरम्मणअन्वयेन , उभो एकववत्थना [एकववत्थाना (क.)];

निरोधे अधिमुत्तता, वयलक्खणविपस्सना.

आरम्मणञ्च पटिसङ्खा, भङ्गञ्च अनुपस्सति;

सुञ्ञतो च उपट्ठानं, अधिपञ्ञा विपस्सना.

कुसलो तीसु अनुपस्सनासु, चतस्सो च [चतूसु च (स्या.)] विपस्सनासु;

तयो उपट्ठाने कुसलता, नानादिट्ठीसु न कम्पतीति.

तं ञातट्ठेन ञाणं, पजाननट्ठेन पञ्ञा. तेन वुच्चति – ‘‘आरम्मणं पटिसङ्खा भङ्गानुपस्सने पञ्ञा विपस्सने ञाणं’’.

भङ्गानुपस्सनाञाणनिद्देसो सत्तमो.