६८. इन्द्रियपरोपरियत्तञाणनिद्देसो

१११. कतमं तथागतस्स इन्द्रियपरोपरियत्त ञाणं? इध तथागतो सत्ते पस्सति अप्परजक्खे महारजक्खे तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रिये स्वाकारे द्वाकारे सुविञ्ञापये दुविञ्ञापये अप्पेकच्चे परलोकवज्जभयदस्साविनो अप्पेकच्चे न परलोकवज्जभयदस्साविनो.

अप्परजक्खे महारजक्खेति सद्धो पुग्गलो अप्परजक्खो, अस्सद्धो पुग्गलो महारजक्खो. आरद्धवीरियो पुग्गलो अप्परजक्खो, कुसीतो पुग्गलो महारजक्खो. उपट्ठितस्सति पुग्गलो अप्परजक्खो, मुट्ठस्सति पुग्गलो महारजक्खो. समाहितो पुग्गलो अप्परजक्खो, असमाहितो पुग्गलो महारजक्खो. पञ्ञवा पुग्गलो अप्परजक्खो, दुप्पञ्ञो पुग्गलो महारजक्खो.

तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रियेति सद्धो पुग्गलो तिक्खिन्द्रियो, अस्सद्धो पुग्गलो मुदिन्द्रियो. आरद्धवीरियो पुग्गलो तिक्खिन्द्रियो, कुसीतो पुग्गलो मुदिन्द्रियो. उपट्ठितस्सति पुग्गलो तिक्खिन्द्रियो, मुट्ठस्सति पुग्गलो मुदिन्द्रियो. समाहितो पुग्गलो तिक्खिन्द्रियो, असमाहितो पुग्गलो मुदिन्द्रियो. पञ्ञवा पुग्गलो तिक्खिन्द्रियो, दुप्पञ्ञो पुग्गलो मुदिन्द्रियो.

स्वाकारे द्वाकारेति सद्धो पुग्गलो स्वाकारो, अस्सद्धो पुग्गलो द्वाकारो. आरद्धवीरियो पुग्गलो स्वाकारो, कुसीतो पुग्गलो द्वाकारो. उपट्ठितस्सति पुग्गलो स्वाकारो, मुट्ठस्सति पुग्गलो द्वाकारो. समाहितो पुग्गलो स्वाकारो, असमाहितो पुग्गलो द्वाकारो. पञ्ञवा पुग्गलो स्वाकारो, दुप्पञ्ञो पुग्गलो द्वाकारो.

सुविञ्ञापये दुविञ्ञापयेति सद्धो पुग्गलो सुविञ्ञापयो, अस्सद्धो पुग्गलो दुविञ्ञापयो. आरद्धवीरियो पुग्गलो सुविञ्ञापयो, कुसीतो पुग्गलो दुविञ्ञापयो. उपट्ठितस्सति पुग्गलो सुविञ्ञापयो, मुट्ठस्सति पुग्गलो दुविञ्ञापयो. समाहितो पुग्गलो सुविञ्ञापयो, असमाहितो पुग्गलो दुविञ्ञापयो. पञ्ञवा पुग्गलो सुविञ्ञापयो, दुप्पञ्ञो पुग्गलो दुविञ्ञापयो.

अप्पेकच्चे परलोकवज्जभयदस्साविनो, अप्पेकच्चे न परलोकवज्जभयदस्साविनोति सद्धो पुग्गलो परलोकवज्जभयदस्सावी, अस्सद्धो पुग्गलो न परलोकवज्जभयदस्सावी. आरद्धवीरियो पुग्गलो परलोकवज्जभयदस्सावी, कुसीतो पुग्गलो न परलोकवज्जभयदस्सावी. उपट्ठितस्सति पुग्गलो परलोकवज्जभयदस्सावी, मुट्ठस्सति पुग्गलो न परलोकवज्जभयदस्सावी. समाहितो पुग्गलो परलोकवज्जभयदस्सावी, असमाहितो पुग्गलो न परलोकवज्जभयदस्सावी. पञ्ञवा पुग्गलो परलोकवज्जभयदस्सावी, दुप्पञ्ञो पुग्गलो न परलोकवज्जभयदस्सावी.

११२. लोकोति – खन्धलोको, धातुलोको, आयतनलोको, विपत्तिभवलोको, विपत्तिसम्भवलोको, सम्पत्तिभवलोको, सम्पत्तिसम्भवलोको.

एको लोको – सब्बे सत्ता आहारट्ठितिका. द्वे लोका – नामञ्च, रूपञ्च. तयो लोका – तिस्सो वेदना. चत्तारो लोका – चत्तारो आहारा. पञ्च लोका – पञ्चुपादानक्खन्धा. छ लोका – छ अज्झत्तिकानि आयतनानि. सत्त लोका – सत्त विञ्ञाणट्ठितियो. अट्ठ लोका – अट्ठ लोकधम्मा. नव लोका – नव सत्तावासा. दस लोका – दसायतनानि. द्वादसलोका – द्वादसायतनानि. अट्ठारस लोका – अट्ठारस धातुयो.

वज्जन्ति सब्बे किलेसा वज्जा, सब्बे दुच्चरिता वज्जा, सब्बे अभिसङ्खारा वज्जा, सब्बे भवगामिकम्मा वज्जा. इति इमस्मिञ्च लोके इमस्मिञ्च वज्जे तिब्बा भयसञ्ञा पच्चुपट्ठिता होति, सेय्यथापि उक्खित्तासिके वधके. इमेहि पञ्ञासाय आकारेहि इमानि पञ्चिन्द्रियानि जानाति पस्सति अञ्ञाति पटिविज्झति – इदं तथागतस्स इन्द्रियपरोपरियत्ते ञाणं.

इन्द्रियपरोपरियत्तञाणनिद्देसो अट्ठसट्ठिमो.