६९. आसयानुसयञाणनिद्देसो

११३. कतमं तथागतस्स सत्तानं आसयानुसये ञाणं? इध तथागतो सत्तानं आसयं जानाति, अनुसयं जानाति, चरितं जानाति, अधिमुत्तिं जानाति, भब्बाभब्बे सत्ते पजानाति. कतमो [कतमो च (स्या. क.)] सत्तानं आसयो? ‘‘सस्सतो लोको’’ति वा, ‘‘असस्सतो लोको’’ति वा, ‘‘अन्तवा लोको’’ति वा, ‘‘अनन्तवा लोको’’ति वा, ‘‘तं जीवं तं सरीर’’न्ति वा, ‘‘अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीर’’न्ति वा, ‘‘होति तथागतो परं मरणा’’ति वा, ‘‘न होति तथागतो परं मरणा’’ति वा, ‘‘होति च न च होति तथागतो परं मरणा’’ति वा, ‘‘नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा’’ति वा. इति भवदिट्ठिसन्निस्सिता वा सत्ता होन्ति विभवदिट्ठिसन्निस्सिता वा.

एते वा पन उभो अन्ते अनुपगम्म इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु अनुलोमिका खन्ति पटिलद्धा होति, यथाभूतं वा ञाणं. कामं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो कामगरुको कामासयो कामाधिमुत्तो’’ति. कामं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो नेक्खम्मगरुको नेक्खम्मासयो नेक्खम्माधिमुत्तो’’ति. नेक्खम्मं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो (नेक्खम्मगरुको नेक्खम्मासयो नेक्खम्माधिमुत्तो’’ति. नेक्खम्मं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो कामगरुको कामासयो कामाधिमुत्तो’’ति. ब्यापादं सेवन्तञ्ञेव जानाति) [( ) एत्थन्तरे पाठा नत्थि स्यामपोत्थके, एवमुपरिपि] – ‘‘अयं पुग्गलो ब्यापादगरुको ब्यापादासयो ब्यापादाधिमुत्तो’’ति. ब्यापादं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो (अब्यापादगरुको अब्यापादासयो अब्यापादाधिमुत्तो’’ति. अब्यापादं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो अब्यापादगरुको अब्यापादासयो अब्यापादाधिमुत्तो’’ति. अब्यापादं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो ब्यापादगरुको ब्यापादासयो ब्यापादाधिमुत्तो’’ति. थिनमिद्धं सेवन्तञ्ञेव जानाति) – ‘‘अयं पुग्गलो थिनमिद्धगरुको थिनमिद्धासयो थिनमिद्धाधिमुत्तो’’ति. थिनमिद्धं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो आलोकसञ्ञागरुको आलोकसञ्ञासयो आलोकसञ्ञाधिमुत्तो’’ति. आलोकसञ्ञं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो (आलोकसञ्ञागरुको आलोकसञ्ञासयो आलोकसञ्ञाधिमुत्तो’’ति. आलोकसञ्ञं सेवन्तञ्ञेव जानाति – ‘‘अयं पुग्गलो थिनमिद्धगरुको थिनमिद्धासयो थिनमिद्धाधिमुत्तो’’ति.) अयं सत्तानं आसयो.

११४. कतमो च सत्तानं अनुसयो? सत्तानुसया – कामरागानुसयो, पटिघानुसयो, मानानुसयो, दिट्ठानुसयो, विचिकिच्छानुसयो, भवरागानुसयो, अविज्जानुसयो. यं लोके पियरूपं सातरूपं, एत्थ सत्तानं कामरागानुसयो अनुसेति. यं लोके अप्पियरूपं असातरूपं, एत्थ सत्तानं पटिघानुसयो अनुसेति. इति इमेसु द्वीसु धम्मेसु अविज्जा अनुपतिता, तदेकट्ठो मानो च दिट्ठि च विचिकिच्छा च दट्ठब्बा. अयं सत्तानं अनुसयो.

कतमञ्च सत्तानं चरितं? पुञ्ञाभिसङ्खारो अपुञ्ञाभिसङ्खारो आनेञ्जाभिसङ्खारो परित्तभूमको वा महाभूमको वा. इदं सत्तानं चरितं.

११५. कतमा च सत्तानं अधिमुत्ति? सन्ति सत्ता हीनाधिमुत्तिका, सन्ति सत्ता पणीताधिमुत्तिका. हीनाधिमुत्तिका सत्ता हीनाधिमुत्तिके सत्ते सेवन्ति भजन्ति पयिरुपासन्ति. पणीताधिमुत्तिका सत्ता पणीताधिमुत्तिके सत्ते सेवन्ति भजन्ति पयिरुपासन्ति. अतीतम्पि अद्धानं हीनाधिमुत्तिका सत्ता हीनाधिमुत्तिके सत्ते सेविंसु भजिंसु पयिरुपासिंसु; पणीताधिमुत्तिका सत्ता पणीताधिमुत्तिके सत्ते सेविंसु भजिंसु पयिरुपासिंसु. अनागतम्पि अद्धानं हीनाधिमुत्तिका सत्ता हीनाधिमुत्तिके सत्ते सेविस्सन्ति भजिस्सन्ति पयिरुपासिस्सन्ति; पणीताधिमुत्तिका सत्ता पणीताधिमुत्तिके सत्ते सेविस्सन्ति भजिस्सन्ति पयिरुपासिस्सन्ति. अयं सत्तानं अधिमुत्ति.

कतमे सत्ता अभब्बा? ये ते सत्ता कम्मावरणेन समन्नागता, किलेसावरणेन समन्नागता, विपाकावरणेन समन्नागता, अस्सद्धा अच्छन्दिका दुप्पञ्ञा, अभब्बा नियामं ओक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं – इमे ते सत्ता अभब्बा.

कतमे सत्ता भब्बा? ये ते सत्ता न कम्मावरणेन समन्नागता, न किलेसावरणेन समन्नागता, न विपाकावरणेन समन्नागता, सद्धा छन्दिका पञ्ञवन्तो, भब्बा नियामं ओक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं – इमे ते सत्ता भब्बा. इदं तथागतस्स सत्तानं आसयानुसये ञाणं.

आसयानुसयञाणनिद्देसो नवसट्ठिमो.