२५-२८. पटिसम्भिदाञाणनिद्देसो

७६. कथं अत्थनानत्ते पञ्ञा अत्थपटिसम्भिदे ञाणं, धम्मनानत्ते पञ्ञा धम्मपटिसम्भिदे ञाणं, निरुत्तिनानत्ते पञ्ञा निरुत्तिपटिसम्भिदे ञाणं, पटिभाननानत्ते पञ्ञा पटिभानपटिसम्भिदे ञाणं? सद्धिन्द्रियं धम्मो, वीरियिन्द्रियं धम्मो, सतिन्द्रियं धम्मो, समाधिन्द्रियं धम्मो, पञ्ञिन्द्रियं धम्मो. अञ्ञो सद्धिन्द्रियं धम्मो, अञ्ञो वीरियिन्द्रियं धम्मो, अञ्ञो सतिन्द्रियं धम्मो, अञ्ञो समाधिन्द्रियं धम्मो, अञ्ञो पञ्ञिन्द्रियं धम्मो. येन ञाणेन इमे नाना धम्मा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना धम्मा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘धम्मनानत्ते पञ्ञा धम्मपटिसम्भिदे ञाणं’’.

अधिमोक्खट्ठो अत्थो, पग्गहट्ठो अत्थो, उपट्ठानट्ठो अत्थो, अविक्खेपट्ठो अत्थो, दस्सनट्ठो अत्थो. अञ्ञो अधिमोक्खट्ठो अत्थो, अञ्ञो पग्गहट्ठो अत्थो, अञ्ञो उपट्ठानट्ठो अत्थो, अञ्ञो अविक्खेपट्ठो अत्थो, अञ्ञो दस्सनट्ठो अत्थो. येन ञाणेन इमे नाना अत्था ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना अत्था पटिविदिताति. तेन वुच्चति ‘‘अत्थनानत्ते पञ्ञा अत्थपटिसम्भिदे ञाणं’’.

पञ्च धम्मे सन्दस्सेतुं ब्यञ्जननिरुत्ताभिलापा, पञ्च अत्थे सन्दस्सेतुं ब्यञ्जननिरुत्ताभिलापा. अञ्ञा धम्मनिरुत्तियो, अञ्ञा अत्थनिरुत्तियो. येन ञाणेन इमा नाना निरुत्तियो ञाता, तेनेव ञाणेन इमा नाना निरुत्तियो पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘निरुत्तिनानत्ते पञ्ञा निरुत्तिपटिसम्भिदे ञाणं’’.

पञ्चसु धम्मेसु ञाणानि, पञ्चसु अत्थेसु ञाणानि, दससु निरुत्तीसु ञाणानि. अञ्ञानि धम्मेसु ञाणानि, अञ्ञानि अत्थेसु ञाणानि, अञ्ञानि निरुत्तीसु ञाणानि. येन ञाणेन इमे नाना ञाणा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना ञाणा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘पटिभाननानत्ते पञ्ञा पटिभानपटिसम्भिदे ञाणं’’.

७७. सद्धाबलं धम्मो, वीरियबलं धम्मो, सतिबलं धम्मो, समाधिबलं धम्मो, पञ्ञाबलं धम्मो. अञ्ञो सद्धाबलं धम्मो, अञ्ञो वीरियबलं धम्मो, अञ्ञो सतिबलं धम्मो, अञ्ञो समाधिबलं धम्मो, अञ्ञो पञ्ञाबलं धम्मो. येन ञाणेन इमे नाना धम्मा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना धम्मा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘धम्मनानत्ते पञ्ञा धम्मपटिसम्भिदे ञाणं’’.

अस्सद्धिये अकम्पियट्ठो अत्थो. कोसज्जे अकम्पियट्ठो अत्थो. पमादे अकम्पियट्ठो अत्थो. उद्धच्चे अकम्पियट्ठो अत्थो. अविज्जाय अकम्पियट्ठो अत्थो. अञ्ञो अस्सद्धिये अकम्पियट्ठो अत्थो, अञ्ञो कोसज्जे अकम्पियट्ठो अत्थो, अञ्ञो पमादे अकम्पियट्ठो अत्थो, अञ्ञो उद्धच्चे अकम्पियट्ठो अत्थो, अञ्ञो अविज्जाय अकम्पियट्ठो अत्थो. येन ञाणेन इमे नाना अत्था ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना अत्था पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘अत्थनानत्ते पञ्ञा अत्थपटिसम्भिदे ञाणं’’.

पञ्चसु [पञ्च (?)] धम्मेसु ञाणानि, पञ्चसु [पञ्च (?)] अत्थेसु ञाणानि, दससु [दस (?)] निरुत्तीसु ञाणानि. अञ्ञानि धम्मेसु ञाणानि, अञ्ञानि अत्थेसु ञाणानि, अञ्ञानि निरुत्तीसु ञाणानि. येन ञाणेन इमे नाना ञाणा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना ञाणा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘पटिभाननानत्ते पञ्ञा पटिभानपटिसम्भिदे ञाणं’’.

सतिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो धम्मो, वीरियसम्बोज्झङ्गो धम्मो, पीतिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, समाधिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, उपेक्खासम्बोज्झङ्गो धम्मो. अञ्ञो सतिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, अञ्ञो धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो धम्मो, अञ्ञो वीरियसम्बोज्झङ्गो धम्मो, अञ्ञो पीतिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, अञ्ञो पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, अञ्ञो समाधिसम्बोज्झङ्गो धम्मो, अञ्ञो उपेक्खासम्बोज्झङ्गो धम्मो. येन ञाणेन इमे नाना धम्मा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना धम्मा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘धम्मनानत्ते पञ्ञा धम्मपटिसम्भिदे ञाणं’’.

उपट्ठानट्ठो अत्थो, पविचयट्ठो अत्थो, पग्गहट्ठो अत्थो, फरणट्ठो अत्थो, उपसमट्ठो अत्थो, अविक्खेपट्ठो अत्थो, पटिसङ्खानट्ठो अत्थो. अञ्ञो उपट्ठानट्ठो अत्थो, अञ्ञो पविचयट्ठो अत्थो, अञ्ञो पग्गहट्ठो अत्थो, अञ्ञो फरणट्ठो अत्थो, अञ्ञो उपसमट्ठो अत्थो, अञ्ञो अविक्खेपट्ठो अत्थो, अञ्ञो पटिसङ्खानट्ठो अत्थो. येन ञाणेन इमे नाना अत्था ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना अत्था पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘अत्थनानत्ते पञ्ञा अत्थपटिसम्भिदे ञाणं’’.

सत्त धम्मे सन्दस्सेतुं ब्यञ्जननिरुत्ताभिलापा, सत्त अत्थे सन्दस्सेतुं ब्यञ्जननिरुत्ताभिलापा. अञ्ञा धम्मनिरुत्तियो, अञ्ञा अत्थनिरुत्तियो. येन ञाणेन इमा नाना निरुत्तियो ञाता, तेनेव ञाणेन इमा नाना निरुत्तियो पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘निरुत्तिनानत्ते पञ्ञा निरुत्तिपटिसम्भिदे ञाणं’’.

सत्तसु धम्मेसु ञाणानि, सत्तसु अत्थेसु ञाणानि, चुद्दससु निरुत्तीसु ञाणानि. अञ्ञानि धम्मेसु ञाणानि, अञ्ञानि अत्थेसु ञाणानि, अञ्ञानि निरुत्तीसु ञाणानि. येन ञाणेन इमे नाना ञाणा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना ञाणा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘पटिभाननानत्ते पञ्ञा पटिभानपटिसम्भिदे ञाणं’’.

सम्मादिट्ठि धम्मो, सम्मासङ्कप्पो धम्मो, सम्मावाचा धम्मो, सम्माकम्मन्तो धम्मो, सम्माआजीवो धम्मो, सम्मावायामो धम्मो, सम्मासति धम्मो, सम्मासमाधि धम्मो. अञ्ञो सम्मादिट्ठि धम्मो, अञ्ञो सम्मासङ्कप्पो धम्मो, अञ्ञो सम्मावाचा धम्मो, अञ्ञो सम्माकम्मन्तो धम्मो, अञ्ञो सम्माआजीवो धम्मो, अञ्ञो सम्मावायामो धम्मो, अञ्ञो सम्मासति धम्मो, अञ्ञो सम्मासमाधि धम्मो. येन ञाणेन इमे नाना धम्मा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना धम्मा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘धम्मनानत्ते पञ्ञा धम्मपटिसम्भिदे ञाणं’’.

दस्सनट्ठो अत्थो, अभिनिरोपनट्ठो अत्थो, परिग्गहट्ठो अत्थो, समुट्ठानट्ठो अत्थो, वोदानट्ठो अत्थो, पग्गहट्ठो अत्थो, उपट्ठानट्ठो अत्थो, अविक्खेपट्ठो अत्थो. अञ्ञो दस्सनट्ठो अत्थो, अञ्ञो अभिनिरोपनट्ठो अत्थो, अञ्ञो परिग्गहट्ठो अत्थो, अञ्ञो समुट्ठानट्ठो अत्थो, अञ्ञो वोदानट्ठो अत्थो, अञ्ञो पग्गहट्ठो अत्थो, अञ्ञो उपट्ठानट्ठो अत्थो, अञ्ञो अविक्खेपट्ठो अत्थो. येन ञाणेन इमे नाना अत्था ञाता तेनेव ञाणेन इमे नाना अत्था पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘अत्थनानत्ते पञ्ञा अत्थपटिसम्भिदे ञाणं’’.

अट्ठ धम्मे सन्दस्सेतुं ब्यञ्जननिरुत्ताभिलापा, अट्ठ अत्थे सन्दस्सेतुं ब्यञ्जननिरुत्ताभिलापा. अञ्ञा धम्मनिरुत्तियो, अञ्ञा अत्थनिरुत्तियो. येन ञाणेन इमा नाना निरुत्तियो ञाता, तेनेव ञाणेन इमा नाना निरुत्तियो पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘निरुत्तिनानत्ते पञ्ञा निरुत्तिपटिसम्भिदे ञाणं’’.

अट्ठसु धम्मेसु ञाणानि, अट्ठसु अत्थेसु ञाणानि सोळससु निरुत्तीसु ञाणानि. अञ्ञानि धम्मेसु ञाणानि, अञ्ञानि अत्थेसु ञाणानि, अञ्ञानि निरुत्तीसु ञाणानि. येन ञाणेन इमे नाना ञाणा ञाता, तेनेव ञाणेन इमे नाना ञाणा पटिविदिताति. तेन वुच्चति – ‘‘पटिभाननानत्ते पञ्ञा पटिभानपटिसम्भिदे ञाणं’’. तं ञातट्ठेन ञाणं, पजाननट्ठेन पञ्ञा. तेन वुच्चति – ‘‘अत्थनानत्ते पञ्ञा अत्थपटिसम्भिदे ञाणं. धम्मनानत्ते पञ्ञा धम्मपटिसम्भिदे ञाणं. निरुत्तिनानत्ते पञ्ञा निरुत्तिपटिसम्भिदे ञाणं. पटिभाननानत्ते पञ्ञा पटिभानपटिसम्भिदे ञाणं’’.

पटिसम्भिदाञाणनिद्देसो अट्ठवीसतिमो.