१९. धम्मनानत्तञाणनिद्देसो

७३. कथं नवधम्मववत्थाने पञ्ञा धम्मनानत्ते ञाणं? कथं धम्मे ववत्थेति? कामावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अकुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति. रूपावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति. अरूपावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति. अपरियापन्ने धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति.

कथं कामावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अकुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति? दस कुसलकम्मपथे कुसलतो ववत्थेति, दस अकुसलकम्मपथे अकुसलतो ववत्थेति, रूपञ्च विपाकञ्च किरियञ्च अब्याकततो ववत्थेति – एवं कामावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अकुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति.

कथं रूपावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति? इधट्ठस्स चत्तारि झानानि कुसलतो ववत्थेति, तत्रूपपन्नस्स चत्तारि झानानि अब्याकततो ववत्थेति – एवं रूपावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति.

कथं अरूपावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति? इधट्ठस्स चतस्सो अरूपावचरसमापत्तियो कुसलतो ववत्थेति, तत्रूपपन्नस्स चतस्सो अरूपावचरसमापत्तियो अब्याकततो ववत्थेति – एवं अरूपावचरे धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति.

कथं अपरियापन्ने धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति? चत्तारो अरियमग्गे कुसलतो ववत्थेति, चत्तारि च सामञ्ञफलानि निब्बानञ्च अब्याकततो ववत्थेति – एवं अपरियापन्ने धम्मे कुसलतो ववत्थेति, अब्याकततो ववत्थेति. एवं धम्मे ववत्थेति.

नव पामोज्जमूलका धम्मा. अनिच्चतो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति, पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदेति, सुखिनो चित्तं समाधियति. समाहिते चित्ते यथाभूतं पजानाति पस्सति. यथाभूतं जानं पस्सं निब्बिन्दति, निब्बिन्दं विरज्जति, विरागा विमुच्चति. दुक्खतो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… अनत्ततो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… विमुच्चति.

रूपं अनिच्चतो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… रूपं दुक्खतो मनसिकरोतो…पे… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं… चक्खुं…पे… जरामरणं अनिच्चतो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… जरामरणं दुक्खतो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… जरामरणं अनत्ततो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति, पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदेति, सुखिनो चित्तं समाधियति. समाहिते चित्ते यथाभूतं पजानाति पस्सति. यथाभूतं जानं पस्सं निब्बिन्दति, निब्बिन्दं विरज्जति, विरागा विमुच्चति. इमे नव पामोज्जमूलका धम्मा.

७४. नव योनिसो मनसिकारमूलका धम्मा. अनिच्चतो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति, पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदेति, सुखिनो चित्तं समाधियति. समाहितेन चित्तेन ‘‘इदं दुक्ख’’न्ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खसमुदयो’’ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खनिरोधो’’ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’’ति यथाभूतं पजानाति. दुक्खतो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति, पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदेति, सुखिनो चित्तं समाधियति. समाहितेन चित्तेन ‘‘इदं दुक्ख’’न्ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खसमुदयो’’ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खनिरोधो’’ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’’ति यथाभूतं पजानाति. अनत्ततो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे….

रूपं अनिच्चतो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… रूपं दुक्खतो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… रूपं अनत्ततो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं… चक्खुं…पे… जरामरणं अनिच्चतो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… जरामरणं दुक्खतो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति…पे… जरामरणं अनत्ततो योनिसो मनसिकरोतो पामोज्जं जायति, पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदेति, सुखिनो चित्तं समाधियति. समाहितेन चित्तेन ‘‘इदं दुक्ख’’न्ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खसमुदयो’’ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खनिरोधो’’ति यथाभूतं पजानाति, ‘‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’’ति यथाभूतं पजानाति. इमे नव योनिसो मनसिकारमूलका धम्मा.

नव नानत्ता – धातुनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति फस्सनानत्तं, फस्सनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति वेदनानानत्तं, वेदनानानत्तं पटिच्च उप्पज्जति सञ्ञानानत्तं, सञ्ञानानत्तं पटिच्च उप्पज्जति सङ्कप्पनानत्तं, सङ्कप्पनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति छन्दनानत्तं, छन्दनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति परिळाहनानत्तं, परिळाहनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति परियेसनानानत्तं, परियेसनानानत्तं पटिच्च उप्पज्जति लाभनानत्तं – इमे नव नानत्ता. तं ञातट्ठेन ञाणं, पजाननट्ठेन पञ्ञा. तेन वुच्चति – ‘‘नवधम्मववत्थाने पञ्ञा धम्मनानत्ते ञाणं’’.

धम्मनानत्तञाणनिद्देसो एकूनवीसतिमो.