११. मग्गञाणनिद्देसो
६१. कथं दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं? सोतापत्तिमग्गक्खणे दस्सनट्ठेन सम्मादिट्ठि मिच्छादिट्ठिया वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’. अभिनिरोपनट्ठेन सम्मासङ्कप्पो मिच्छासङ्कप्पा वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
परिग्गहट्ठेन सम्मावाचा मिच्छावाचाय वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
समुट्ठानट्ठेन सम्माकम्मन्तो मिच्छाकम्मन्ता वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
वोदानट्ठेन सम्माआजीवो मिच्छाआजीवा वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
पग्गहट्ठेन सम्मावायामो मिच्छावायामा वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
उपट्ठानट्ठेन सम्मासति मिच्छासतिया वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
अविक्खेपट्ठेन सम्मासमाधि मिच्छासमाधितो वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
सकदागामिमग्गक्खणे दस्सनट्ठेन सम्मादिट्ठि …पे… अविक्खेपट्ठेन सम्मासमाधि ओळारिका कामरागसञ्ञोजना पटिघसञ्ञोजना ओळारिका कामरागानुसया पटिघानुसया वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
अनागामिमग्गक्खणे दस्सनट्ठेन सम्मादिट्ठि…पे… अविक्खेपट्ठेन सम्मासमाधि अनुसहगता कामरागसञ्ञोजना पटिघसञ्ञोजना अनुसहगता कामरागानुसया पटिघानुसया वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
अरहत्तमग्गक्खणे दस्सनट्ठेन सम्मादिट्ठि…पे… अविक्खेपट्ठेन सम्मासमाधि रूपरागा अरूपरागा माना उद्धच्चा अविज्जाय मानानुसया भवरागानुसया अविज्जानुसया वुट्ठाति, तदनुवत्तककिलेसेहि च खन्धेहि च वुट्ठाति, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेहि वुट्ठाति. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
६२. अजातं झापेति जातेन, झानं तेन पवुच्चति;
झानविमोक्खे कुसलता, नानादिट्ठीसु न कम्पति.
समादहित्वा यथा चे विपस्सति, विपस्समानो तथा चे समादहे;
विपस्सना च समथो तदा अहु, समानभागा युगनद्धा वत्तरे.
दुक्खा सङ्खारा सुखो, निरोधो इति दस्सनं [निरोधोति दस्सनं (स्या. क.)];
दुभतो वुट्ठिता पञ्ञा, फस्सेति अमतं पदं.
विमोक्खचरियं जानाति, नानत्तेकत्तकोविदो;
द्विन्नं ञाणानं कुसलता, नानादिट्ठीसु न कम्पतीति.
तं ञातट्ठेन ञाणं, पजाननट्ठेन पञ्ञा. तेन वुच्चति – ‘‘दुभतो वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा मग्गे ञाणं’’.
मग्गञाणनिद्देसो एकादसमो.