१०. गोत्रभुञाणनिद्देसो

५९. कथं बहिद्धा वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा गोत्रभुञाणं? उप्पादं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. पवत्तं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. निमित्तं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. आयूहनं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. पटिसन्धिं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. गतिं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. निब्बत्तिं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. उपपत्तिं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. जातिं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. जरं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. ब्याधिं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. मरणं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. सोकं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. परिदेवं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. उपायासं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. बहिद्धा सङ्खारनिमित्तं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. अनुप्पादं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. अप्पवत्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु…पे… निरोधं निब्बानं पक्खन्दतीति – गोत्रभु.

उप्पादं अभिभुय्यित्वा अनुप्पादं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. पवत्तं अभिभुय्यित्वा अप्पवत्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. निमित्तं अभिभुय्यित्वा अनिमित्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु …पे… बहिद्धा सङ्खारनिमित्तं अभिभुय्यित्वा निरोधं निब्बानं पक्खन्दतीति – गोत्रभु.

उप्पादा वुट्ठातीति – गोत्रभु. पवत्ता वुट्ठातीति – गोत्रभु. निमित्ता वुट्ठातीति – गोत्रभु. आयूहना वुट्ठातीति – गोत्रभु. पटिसन्धिया वुट्ठातीति – गोत्रभु. गतिया वुट्ठातीति – गोत्रभु. निब्बत्तिया वुट्ठातीति – गोत्रभु. उपपत्तिया वुट्ठातीति – गोत्रभु. जातिया वुट्ठातीति – गोत्रभु. जराय वुट्ठातीति – गोत्रभु. ब्याधिम्हा वुट्ठातीति – गोत्रभु. मरणा वुट्ठातीति – गोत्रभु. सोका वुट्ठातीति – गोत्रभु. परिदेवा वुट्ठातीति – गोत्रभु. उपायासा वुट्ठातीति – गोत्रभु. बहिद्धा सङ्खारनिमित्ता वुट्ठातीति – गोत्रभु. अनुप्पादं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. अप्पवत्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु…पे… निरोधं निब्बानं पक्खन्दतीति – गोत्रभु.

उप्पादा वुट्ठहित्वा [वुट्ठित्वा (स्या. क.)] अनुप्पादं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. पवत्ता वुट्ठहित्वा अप्पवत्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. निमित्ता वुट्ठहित्वा अनिमित्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. आयूहना वुट्ठहित्वा अनायूहनं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. पटिसन्धिया वुट्ठहित्वा अप्पटिसन्धिं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. गतिया वुट्ठहित्वा अगतिं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. निब्बत्तिया वुट्ठहित्वा अनिब्बत्तिं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. उपपत्तिया वुट्ठहित्वा अनुपपत्तिं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. जातिया वुट्ठहित्वा अजातिं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. जराय वुट्ठहित्वा अजरं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. ब्याधिम्हा वुट्ठहित्वा अब्याधिं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. मरणा वुट्ठहित्वा अमतं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. सोका वुट्ठहित्वा असोकं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. परिदेवा वुट्ठहित्वा अपरिदेवं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. उपायासा वुट्ठहित्वा अनुपायासं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. बहिद्धा सङ्खारनिमित्ता वुट्ठहित्वा निरोधं निब्बानं पक्खन्दतीति – गोत्रभु.

उप्पादा विवट्टतीति – गोत्रभु. पवत्ता विवट्टतीति – गोत्रभु…पे… बहिद्धा सङ्खारनिमित्ता विवट्टतीति – गोत्रभु. अनुप्पादं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. अप्पवत्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु…पे… निरोधं निब्बानं पक्खन्दतीति – गोत्रभु.

उप्पादा विवट्टित्वा अनुप्पादं पक्खन्दतीति – गोत्रभु. पवत्ता विवट्टित्वा अप्पवत्तं पक्खन्दतीति – गोत्रभु…पे… बहिद्धा सङ्खारनिमित्ता विवट्टित्वा निरोधं निब्बानं पक्खन्दतीति – गोत्रभु.

६०. कति गोत्रभू धम्मा समथवसेन उप्पज्जन्ति? कति गोत्रभू धम्मा विपस्सनावसेन उप्पज्जन्ति? अट्ठ गोत्रभू धम्मा समथवसेन उप्पज्जन्ति. दस गोत्रभू धम्मा विपस्सनावसेन उप्पज्जन्ति.

कतमे अट्ठ गोत्रभू धम्मा समथवसेन उप्पज्जन्ति? पठमं झानं पटिलाभत्थाय नीवरणे अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. दुतियं झानं पटिलाभत्थाय वितक्कविचारे अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. ततियं झानं पटिलाभत्थाय पीतिं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. चतुत्थं झानं पटिलाभत्थाय सुखदुक्खे अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. आकासानञ्चायतनसमापत्तिं पटिलाभत्थाय रूपसञ्ञं पटिघसञ्ञं नानत्तसञ्ञं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. विञ्ञाणञ्चायतनसमापत्तिं पटिलाभत्थाय आकासानञ्चायतनसञ्ञं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. आकिञ्चञ्ञायतनसमापत्तिं पटिलाभत्थाय विञ्ञाणञ्चायतनसञ्ञं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसमापत्तिं पटिलाभत्थाय आकिञ्चञ्ञायतनसञ्ञं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. इमे अट्ठ गोत्रभू धम्मा समथवसेन उप्पज्जन्ति.

कतमे दस गोत्रभू धम्मा विपस्सनावसेन उप्पज्जन्ति? सोतापत्तिमग्गं पटिलाभत्थाय उप्पादं पवत्तं निमित्तं आयूहनं पटिसन्धिं गतिं निब्बत्तिं उपपत्तिं जातिं जरं ब्याधिं मरणं सोकं परिदेवं उपायासं बहिद्धा सङ्खारनिमित्तं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. सोतापत्तिफलसमापत्तत्थाय उप्पादं पवत्तं निमित्तं आयूहनं पटिसन्धिं…पे… अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. सकदागामिमग्गं पटिलाभत्थाय…पे… सकदागामिफलसमापत्तत्थाय… अनागामिमग्गं पटिलाभत्थाय… अनागामिफलसमापत्तत्थाय… अरहत्तमग्गं पटिलाभत्थाय उप्पादं पवत्तं निमित्तं आयूहनं पटिसन्धिं गतिं निब्बत्तिं उपपत्तिं जातिं जरं ब्याधिं मरणं सोकं परिदेवं उपायासं बहिद्धा सङ्खारनिमित्तं अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. अरहत्तफलसमापत्तत्थाय… सुञ्ञतविहारसमापत्तत्थाय… अनिमित्तविहारसमापत्तत्थाय उप्पादं पवत्तं निमित्तं आयूहनं पटिसन्धिं…पे… अभिभुय्यतीति – गोत्रभु. इमे दस गोत्रभू धम्मा विपस्सनावसेन उप्पज्जन्ति.

कति गोत्रभू धम्मा कुसला, कति अकुसला, कति अब्याकता? पन्नरस गोत्रभू धम्मा कुसला, तयो गोत्रभू धम्मा अब्याकता. नत्थि गोत्रभू धम्मा अकुसलाति.

सामिसञ्च निरामिसं, पणिहितञ्च अप्पणिहितं;

सञ्ञुत्तञ्च विसञ्ञुत्तं, वुट्ठितञ्च अवुट्ठितं.

अट्ठ समाधिस्स पच्चया, दस ञाणस्स गोचरा;

अट्ठारस गोत्रभू धम्मा, तिण्णं विमोक्खान पच्चया.

इमे अट्ठारसाकारा, पञ्ञा यस्स परिच्चिता;

कुसलो विवट्टे वुट्ठाने, नानादिट्ठीसु न कम्पतीति.

तं ञातट्ठेन ञाणं, पजाननट्ठेन पञ्ञा. तेन वुच्चति – ‘‘बहिद्धा वुट्ठानविवट्टने पञ्ञा गोत्रभुञाणं’’.

गोत्रभुञाणनिद्देसो दसमो.