सासनपट्ठानं
८९. तत्थ अट्ठारस मूलपदा कुहिं दट्ठब्बा? सासनपट्ठाने. तत्थ कतमं सासनपट्ठानं? संकिलेसभागियं सुत्तं, वासनाभागियं सुत्तं, निब्बेधभागियं सुत्तं, असेक्खभागियं सुत्तं, संकिलेसभागियञ्च वासनाभागियञ्च सुत्तं, संकिलेसभागियञ्च निब्बेधभागियञ्च सुत्तं, संकिलेसभागियञ्च असेक्खभागियञ्च सुत्तं, संकिलेसभागियञ्च निब्बेधभागियञ्च असेक्खभागियञ्च सुत्तं, संकिलेसभागियञ्च वासनाभागियञ्च निब्बेधभागियञ्च सुत्तं, वासनाभागियञ्च निब्बेधभागियञ्च सुत्तं, तण्हासंकिलेसभागियं सुत्तं, दिट्ठिसंकिलेसभागियं सुत्तं, दुच्चरितसंकिलेसभागियं सुत्तं, तण्हावोदानभागियं सुत्तं, दिट्ठिवोदानभागियं सुत्तं, दुच्चरितवोदानभागियं सुत्तं.
तत्थ संकिलेसो तिविधो – तण्हासंकिलेसो दिट्ठिसंकिलेसो दुच्चरितसंकिलेसो. तत्थ तण्हासंकिलेसो समथेन विसुज्झति, सो समथो समाधिक्खन्धो. दिट्ठिसंकिलेसो विपस्सनाय विसुज्झति, सा विपस्सना पञ्ञाक्खन्धो. दुच्चरितसंकिलेसो सुचरितेन विसुज्झति, तं सुचरितं सीलक्खन्धो. तस्स सीले पतिट्ठितस्स यदि आसत्ति उप्पज्जति भवेसु, एवं सायं समथविपस्सना भावनामयं पुञ्ञक्रियवत्थु भवति तत्रूपपत्तिया संवत्तति. इमानि चत्तारि सुत्तानि, साधारणानि कतानि अट्ठ भवन्ति, तानियेव अट्ठ सुत्तानि साधारणानि कतानि सोळस भवन्ति.
इमेहि सोळसहि सुत्तेहि भिन्नेहि नवविधं सुत्तं भिन्नं भवति. गाथाय गाथा अनुमिनितब्बा, वेय्याकरणेन वेय्याकरणं अनुमिनितब्बं. सुत्तेन सुत्तं अनुमिनितब्बं.
९०. तत्थ कतमं संकिलेसभागियं सुत्तं?
‘‘कामन्धा जालसञ्छन्ना, तण्हाछदनछादिता;
पमत्तबन्धना [पमत्तबन्धुना (उदा. ७४)] बद्धा, मच्छाव कुमिनामुखे;
जरामरणमन्वेन्ति, वच्छो खीरपकोव [खीरूपकोव (क.) पस्स उदा. ६४] मातर’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
चत्तारिमानि, भिक्खवे, अगतिगमनानि. कतमानि चत्तारि? छन्दागतिं [छन्दा अगतिं (सी. क.) पस्स अ. नि. ४.१७] गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि अगतिगमनानि. इदमवोच भगवा, इदं वत्वान सुगतो, अथापरं एतदवोच सत्था –
‘‘छन्दा दोसा भया मोहा, यो धम्मं अतिवत्तति;
निहीयति तस्स यसो, काळपक्खेव चन्दिमा’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘मनोपुब्बङ्गमा धम्मा, मनोसेट्ठा मनोमया;
मनसा चे पदुट्ठेन, भासति वा करोति वा;
ततो नं दुक्खमन्वेति, चक्कंव वहतो पद’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘मिद्धी [पस्स ध. प. ३२५] यदा होति महग्घसो च, निद्दायिता सम्परिवत्तसायी;
महावराहोव निवापपुट्ठो, पुनप्पुनं गब्भमुपेति मन्दो’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘अयसाव मलं समुट्ठितं, ततुट्ठाय [तदुट्ठाय (सी.) पस्स ध. प. २४०] तमेव खादति;
एवं अतिधोनचारिनं, सानि [तानि (सी.) पस्स ध. प. २४०] कम्मानि नयन्ति दुग्गति’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘चोरो यथा सन्धिमुखे गहीतो, सकम्मुना हञ्ञति बज्झते च;
एवं अयं पेच्च पजा परत्थ, सकम्मुना हञ्ञति बज्झते चा’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘सुखकामानि भूतानि, यो दण्डेन विहिंसति;
अत्तनो सुखमेसानो, पेच्च सो न लभते [लभे (क.) पस्स ध. प. १३१] सुख’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘गुन्नं चे तरमानानं, जिम्हं गच्छति पुङ्गवो;
सब्बा ता जिम्हं गच्छन्ति, नेत्ते जिम्हं गते [जिम्हगते (सी. क.) पस्स अ. नि. ४.७०] सति.
‘‘एवमेव मनुस्सेसु, यो होति सेट्ठसम्मतो;
सो चे अधम्मं चरति, पगेव इतरा पजा;
सब्बं रट्ठं दुक्खं सेति, राजा चे होति अधम्मिको’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘सुकिच्छरूपावतिमे मनुस्सा, करोन्ति पापं उपधीसु रत्ता;
गच्छन्ति ते बहुजनसन्निवासं, निरयं अवीचिं कटुकं भयानक’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘फलं वे [पस्स अ. नि. ४.६८] कदलिं हन्ति, फलं वेळुं फलं नळं;
सक्कारो कापुरिसं हन्ति, गब्भो अस्सतरिं यथा’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘कोधमक्खगरु भिक्खु, लाभसक्कारगारवो [लाभसक्कारकारणा (सी. क.) पस्स अ. नि. ४.४३];
सुखेत्ते पूतिबीजंव, सद्धम्मे न विरूहती’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
९१. ‘‘इधाहं, भिक्खवे, एकच्चं पुग्गलं पदुट्ठचित्तं एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि, (यथा खो अयं पुग्गलो इरियति, यञ्च पटिपदं पटिपन्नो, यञ्च मग्गं समारूळ्हो) [( ) नत्थि अ. नि. १.४३-४४; इतिवु. २०]. इमम्हि चायं समये कालं करेय्य, यथाभतं निक्खित्तो, एवं निरये. तं किस्स हेतु? चित्तं हिस्स, भिक्खवे, पदुट्ठं [पदोसितं (सी. क.) अ. नि. १.४३; इतिवु. २० पस्सितब्बं], चेतोपदोसहेतु [चित्तपदोसहेतु (सी. क.)] खो पन, भिक्खवे, एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जन्ती’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति –
‘‘पदुट्ठचित्तं ञत्वान, एकच्चं इध पुग्गलं;
एतमत्थञ्च ब्याकासि, बुद्धो [सत्था (सी. क.)] भिक्खून सन्तिके;
इमम्हि चायं समये, कालं कयिराथ पुग्गलो;
निरयं उपपज्जेय्य, चित्तं हिस्स पदूसितं;
चेतोपदोसहेतु हि, सत्ता गच्छन्ति दुग्गतिं.
यथाभतं निक्खिपेय्य, एवमेव तथाविधो;
कायस्स भेदा दुप्पञ्ञो, निरयं सोपपज्जती’’ति.
अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘सचे भायथ दुक्खस्स, सचे वो दुक्खमप्पियं;
माकत्थ पापकं कम्मं, आवि [आवी (सी.) पस्स उदा. ४४] वा यदि वा रहो.
‘‘सचे च पापकं कम्मं, करिस्सथ करोथ वा;
न वो दुक्खा पमुत्यत्थि, उपेच्चपि पलायत’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘अधम्मेन धनं लद्धा, मुसावादेन चूभयं;
ममेति बाला मञ्ञन्ति, तं कथं नु भविस्सति.
‘‘अन्तराया सु भविस्सन्ति, सम्भतस्स विनस्सति;
मता सग्गं न गच्छन्ति, ननु एत्तावता हता’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘कथं खणति अत्तानं, कथं मित्तेहि जीरति;
कथं विवट्टते धम्मा, कथं सग्गं न गच्छति.
‘‘लोभा खणति अत्तानं, लुद्धो मित्तेहि जीरति;
लोभा विवट्टते धम्मा, लोभा सग्गं न गच्छती’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘चरन्ति बाला दुम्मेधा, अमित्तेनेव अत्तना;
करोन्ता पापकं कम्मं, यं होति कटुकप्फलं [कटकं फलं (क.) पस्स ध. प. ६६].
‘‘न तं कम्मं कतं साधु, यं कत्वा अनुतप्पति;
यस्स अस्सुमुखो रोदं, विपाकं पटिसेवती’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘दुक्करं दुत्तितिक्खञ्च, अब्यत्तेन च [अवियत्तेन (सी. क.) पस्स सं. नि. १.१७] सामञ्ञं;
बहू हि तत्थ सम्बाधा, यत्थ बालो विसीदति.
‘‘यो हि अत्थञ्च धम्मञ्च, भासमाने तथागते;
मनं पदोसये बालो, मोघं खो तस्स जीवितं.
‘‘एतञ्चाहं अरहामि, दुक्खञ्च इतो च पापियतरं भन्ते;
यो अप्पमेय्येसु तथागतेसु, चित्तं पदोसेमि अवीतरागो’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘अप्पमेय्यं पमिनन्तो, कोध विद्वा विकप्पये;
अप्पमेय्यं पमायिनं [पमायन्तं (सी. क.) पस्स सं. नि. १.१७९], निवुतं तं मञ्ञे अकिस्सव’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘पुरिसस्स हि जातस्स, कुठारी [कुधारी (क.) पस्स सं. नि. १.१८०] जायते मुखे;
याय छिन्दति अत्तानं, बालो दुब्भासितं भणं.
‘‘न हि सत्थं सुनिसितं, विसं हलाहलं इव;
एवं विरद्धं पातेति, वाचा दुब्भासिता यथा’’ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
९२. ‘‘यो निन्दियं पसंसति, तं वा निन्दति यो पसंसियो;
विचिनाति मुखेन सो कलिं, कलिना तेन सुखं न विन्दति.
‘‘अप्पमत्तो अयं कलि, यो अक्खेसु धनपराजयो;
सब्बस्सापि सहापि अत्तना, अयमेव महन्ततरो [महत्तरो (क.) पस्स अ. नि. ४.३; सं. नि. १.१८०] कलि;
यो सुगतेसु मनं पदोसये.
‘‘सतं सहस्सानं निरब्बुदानं, छत्तिंसती पञ्च च अब्बुदानि;
यमरियगरही निरयं उपेति, वाचं मनञ्च पणिधाय पापक’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
‘‘यो लोभगुणे अनुयुत्तो, सो वचसा [वचसा च (क.) पस्स सु. नि. ६६८] परिभासति अञ्ञे;
अस्सद्धो कदरियो [अनरियो (सी. क.)] अवदञ्ञू, मच्छरि पेसुणियं अनुयुत्तो.
‘‘मुखदुग्ग विभूत अनरिय, भूनहु पापक दुक्कटकारि;
पुरिसन्त कली अवजातपुत्त [अवजातकपुत्त (सी. क.) पस्स सु. नि. ६६९], मा बहुभाणिध नेरयिकोसि.
‘‘रजमाकिरसी अहिताय, सन्ते गरहसि किब्बिसकारी;
बहूनि दुच्चरितानि चरित्वा, गच्छसि खो पपतं चिररत्त’’न्ति.
इदं संकिलेसभागियं सुत्तं.
तत्थ कतमं वासनाभागियं सुत्तं?
‘‘मनोपुब्बङ्गमा धम्मा, मनोसेट्ठा मनोमया;
मनसा चे पसन्नेन, भासति वा करोति वा;
ततो नं सुखमन्वेति, छायाव अनपायिनी’’ति [अनुपायिनीति (क.) पस्स ध. प. २].
इदं वासनाभागियं सुत्तं.
९३. महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इदं, भन्ते, कपिलवत्थु इद्धञ्चेव फीतञ्च बाहुजञ्ञं [बहुजनं (सी. क.) पस्स सं. नि. ५.१०१८] आकिण्णमनुस्सं सम्बाधब्यूहं, सो खो अहं, भन्ते, भगवन्तं वा पयिरुपासित्वा मनोभावनीये वा भिक्खू सायन्हसमयं कपिलवत्थुं पविसन्तो भन्तेनपि हत्थिना समागच्छामि, भन्तेनपि अस्सेन समागच्छामि, भन्तेनपि रथेन समागच्छामि, भन्तेनपि सकटेन समागच्छामि, भन्तेनपि पुरिसेन समागच्छामि, तस्स मय्हं, भन्ते, तस्मिं समये मुस्सतेव भगवन्तं आरब्भ सति, मुस्सति धम्मं आरब्भ सति, मुस्सति सङ्घं आरब्भ सति. तस्स मय्हं, भन्ते, एवं होति ‘इमम्हि चाहं सायन्हसमये कालं करेय्यं, का मय्हं [ममस्स (सी. क.) पस्स सं. नि. ५.१०१८] गति, को अभिसम्परायो’’’ति.
‘‘मा भायि, महानाम, मा भायि, महानाम, अपापकं ते मरणं भविस्सति, अपापिका [अपापिका ते (सी.)] कालङ्किरिया. चतूहि खो, महानाम, धम्मेहि समन्नागतो अरियसावको निब्बाननिन्नो होति निब्बानपोणो निब्बानपब्भारो. कतमेहि चतूहि? इध, महानाम, अरियसावको बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति, इतिपि सो भगवा अरहं…पे… बुद्धो भगवाति. धम्मे…पे… सङ्घे…पे… अरियकन्तेहि सीलेहि समन्नागतो होति अखण्डेहि…पे… समाधिसंवत्तनिकेहि. सेय्यथापि, महानाम, रुक्खो पाचीननिन्नो पाचीनपोणो पाचीनपब्भारो, सो मूलच्छिन्नो [मूलेहि छिन्नो (सी. क.)] कतमेन पपतेय्या’’ति? ‘‘येन, भन्ते, निन्नो येन पोणो येन पब्भारो’’ति. ‘‘एवमेव खो, महानाम, इमेहि चतूहि धम्मेहि समन्नागतो अरियसावको निब्बाननिन्नो होति निब्बानपोणो निब्बानपब्भारो. मा भायि, महानाम, मा भायि, महानाम, अपापकं ते मरणं भविस्सति, अपापिका कालङ्किरिया’’ति.
इदं वासनाभागियं सुत्तं.
‘‘सुखकामानि भूतानि, यो दण्डेन न हिंसति;
अत्तनो सुखमेसानो, पेच्च सो लभते सुख’’न्ति.
इदं वासनाभागियं सुत्तं.
‘‘गुन्नञ्चे तरमानानं, उजुं गच्छति पुङ्गवो;
सब्बा ता उजुं गच्छन्ति, नेत्ते उजुं गते सति.
‘‘एवमेव मनुस्सेसु, यो होति सेट्ठसम्मतो;
सो सचे [सो चेव (सी.) पस्स (सी.) पस्स अ. नि. ४.७०] धम्मं चरति, पगेव इतरा पजा;
सब्बं रट्ठं सुखं सेति, राजा चे होति धम्मिको’’ति.
इदं वासनाभागियं सुत्तं.
९४. भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति ‘‘निट्ठितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिकं पक्कमिस्सती’’ति. तेन खो पन समयेन इसिदत्तपुराणा थपतयो साकेते [साधुके (सं. नि. ५.१००२)] पटिवसन्ति केनचि देव करणीयेन. अस्सोसुं खो इसिदत्तपुराणा थपतयो ‘‘सम्बहुला किर भिक्खू भगवतो चीवरकम्मं करोन्ति. निट्ठितचीवरो भगवा तेमासच्चयेन चारिकं पक्कमिस्सती’’ति.
अथ खो इसिदत्तपुराणा थपतयो मग्गे पुरिसं ठपेसुं ‘‘यदा त्वं अम्भो पुरिस पस्सेय्यासि भगवन्तं आगच्छन्तं अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं, अथ अम्हाकं आरोचेय्यासी’’ति. द्वीहतीहं ठितो खो सो पुरिसो अद्दस भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं, दिस्वान येन इसिदत्तपुराणा थपतयो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा इसिदत्तपुराणे थपतयो एतदवोच ‘‘अयं सो भन्ते [अयं भन्ते (सी. क.) पस्स सं. नि. ५.१००२] भगवा आगच्छति अरहं सम्मासम्बुद्धो, यस्सदानि कालं मञ्ञथा’’ति.
अथ खो इसिदत्तपुराणा थपतयो येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा भगवन्तं पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धिंसु. अथ खो भगवा मग्गा ओक्कम्म येन अञ्ञतरं रुक्खमूलं तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि. इसिदत्तपुराणा थपतयो भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु, एकमन्तं निसिन्ना खो इसिदत्तपुराणा थपतयो भगवन्तं एतदवोचुं –
‘‘यदा मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘सावत्थिया कोसलेसु चारिकं पक्कमिस्सती’ति, होति नो तस्मिं समये अनत्तमनता होति दोमनस्सं ‘दूरे नो भगवा भविस्सती’ति. यदा पन मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘सावत्थिया कोसलेसु चारिकं पक्कन्तो’ति, होति नो तस्मिं समये अनत्तमनता होति दोमनस्सं ‘दूरे नो भगवा’ति…पे….
‘‘यदा पन मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘कासीसु मगधेसु [कासीहि मागधे (सं. नि. ५.१००२)] चारिकं पक्कमिस्सती’ति, होति नो तस्मिं समये अनत्तमनता होति दोमनस्सं ‘दूरे नो भगवा भविस्सती’ति. यदा पन मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘कासीसु मगधेसु चारिकं पक्कन्तो’ति, अनप्पका नो तस्मिं समये अनत्तमनता होति अनप्पकं दोमनस्सं ‘दूरे नो भगवा’ति.
‘‘यदा पन मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘मगधेसु कासीसु चारिकं पक्कमिस्सती’ति, होति नो तस्मिं समये अत्तमनता होति सोमनस्सं ‘आसन्ने नो भगवा भविस्सती’ति. यदा पन मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘मगधेसु कासीसु चारिकं पक्कन्तो’ति, होति नो तस्मिं समये अत्तमनता होति सोमनस्सं ‘आसन्ने नो भगवा’ति…पे….
‘‘यदा पन मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘कोसलेसु सावत्थिं [सावत्थियं (सी. क.)] चारिकं पक्कमिस्सती’ति. होति नो तस्मिं समये अत्तमनता होति सोमनस्सं ‘आसन्ने नो भगवा भविस्सती’ति.
‘‘यदा पन मयं भन्ते भगवन्तं सुणोम ‘सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे’ति होति अनप्पका नो तस्मिं समये अत्तमनता, होति अनप्पकं सोमनस्सं ‘आसन्ने नो भगवा’’’ति.
‘‘तस्मातिह, थपतयो, सम्बाधो घरावासो रजापथो, अब्भोकासो पब्बज्जा, अलञ्च पन वो, थपतयो, अप्पमादाया’’ति. ‘‘अत्थि खो नो, भन्ते, एतम्हा सम्बाधा अञ्ञो सम्बाधो सम्बाधतरो चेव सम्बाधसङ्खाततरो चा’’ति? ‘‘कतमो पन वो, थपतयो, एतम्हा सम्बाधा अञ्ञो सम्बाधो सम्बाधतरो चेव सम्बाधसङ्खाततरो चा’’ति?
‘‘इध मयं, भन्ते, यदा राजा पसेनदि कोसलो उय्यानभूमिं निय्यातुकामो [गन्तुकामो (सी. क.) पस्स सं. नि. ५.१००२] होति, ये ते रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स नागा ओपवय्हा, ते कप्पेत्वा या ता रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स पजापतियो पिया मनापा, ता [तासं (सी. क.)] एकं पुरतो एकं पच्छतो निसीदापेम, तासं खो पन, भन्ते, भगिनीनं एवरूपो गन्धो होति. सेय्यथापि नाम गन्धकरण्डकस्स तावदेव विवरियमानस्स, यथा तं राजकञ्ञानं [राजारहेन (सी. क.)] गन्धेन विभूसितानं. तासं खो पन, भन्ते, भगिनीनं एवरूपो कायसम्फस्सो होति, सेय्यथापि नाम तूलपिचुनो वा कप्पाहपिचुनो वा, यथा तं राजकञ्ञानं सुखेधितानं. तस्मिं खो पन, भन्ते, समये नागोपि रक्खितब्बो होति. तापि भगिनियो रक्खितब्बा होति. अत्तापि रक्खितब्बा होति. न खो पन मयं, भन्ते, अभिजानाम तासु भगीनिसु पापकं चित्तं ञप्पादेन्ता, अयं खो नो, भन्ते, एतम्हा सम्बाधा अञ्ञो सम्बाधो सम्बाधतरो चेव सम्बाधसङ्घाततरो चाति.
‘‘तस्मातिह, थपतयो, सम्बाधो घरावासो रजापथो, अब्भोकासो पब्बज्जा. अलञ्च पन वो, थपतयो, अप्पमादाय. चतूहि खो थपतयो, धम्मेहि समन्नागतो अरियसावको सोतापन्नो होति अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो.
‘‘कतमेहि चतूहि? इध, थपतयो, सुतवा अरियसावको बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति इतिपि सो भगवा अरहं…पे… बुद्धो भगवाति, धम्मे…पे… सङ्घे…पे… विगतमलमच्छेरेन चेतसा अगारं अज्झावसति, मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसंविभागरतो अप्पटिविभत्तं. इमेहि खो, थपतयो, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो अरियसावको सोतापन्नो होति अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो.
‘‘तुम्हे खो, थपतयो, बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागता इतिपि सो भगवा अरहं…पे… बुद्धो भगवाति, धम्मे…पे… सङ्घे…पे… यं खो पन किञ्चि कुले देय्यधम्मं, सब्बं तं अप्पटिविभत्तं सीलवन्तेहि कल्याणधम्मेहि, तं किं मञ्ञथ, थपतयो, कतिविधा ते कोसलेसु मनुस्सा ये तुम्हाकं समसमा यदिदं दानसंविभागेही’’ति? ‘‘लाभा नो, भन्ते, सुलद्धं नो, भन्ते, येसं नो भगवा एवं पजानाती’’ति.
इदं वासनाभागियं सुत्तं.
९५. ‘‘एकपुप्फं चजित्वान [यजित्वान (क.) पस्स थेरगा. ९६], सहस्सं कप्पकोटियो;
देवे चेव मनुस्से च, सेसेन परिनिब्बुतो’’ति.
इदं वासनाभागियं सुत्तं.
‘‘अस्सत्थे हरितोभासे, संविरूळ्हम्हि पादपे;
एकं बुद्धगतं [बुद्धकतं (क.) पस्स थेरगा. २१७] सञ्ञं, अलभिंत्थं [अलभिंहं (सी. क.)] पतिस्सतो.
‘‘अज्ज तिंसं ततो कप्पा, नाभिजानामि दुग्गतिं;
तिस्सो विज्जा सच्छिकता, तस्सा सञ्ञाय वासना’’ति.
इदं वासनाभागियं सुत्तं.
‘‘पिण्डाय कोसलं पुरं, पाविसि अग्गपुग्गलो;
अनुकम्पको पुरेभत्तं, तण्हानिघातको मुनि.
‘‘पुरिसस्स वटंसको हत्थे, सब्बपुप्फेहिलङ्कतो;
सो अद्दसासि सम्बुद्धं, भिक्खुसङ्घपुरक्खतं.
‘‘पविसन्तं राजमग्गेन, देवमानुसपूजितं;
हट्ठो चित्तं पसादेत्वा, सम्बुद्धमुपसङ्कमि.
‘‘सो तं वटंसकं सुरभिं, वण्णवन्तं मनोरमं;