४. मग्गुप्पादनपञ्हो

४. ‘‘भन्ते नागसेन, भासितम्पेतं भगवता ‘तथागतो भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’ति. पुन च भणितं ‘अद्दसं ख्वाहं, भिक्खवे, पुराणं मग्गं पुराणं अञ्जसं पुब्बकेहि सम्मासम्बुद्धेहि अनुयात’न्ति. यदि, भन्ते नागसेन, तथागतो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता, तेन हि ‘अद्दसं ख्वाहं, भिक्खवे, पुराणं मग्गं पुराणं अञ्जसं पुब्बकेहि सम्मासम्बुद्धेहि अनुयात’न्ति यं वचनं, तं मिच्छा. यदि तथागतेन भणितं ‘अद्दसं ख्वाहं, भिक्खवे, पुराणं मग्गं पुराणं अञ्जसं पुब्बकेहि सम्मासम्बुद्धेहि अनुयात’न्ति, तेन हि ‘तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’ति तम्पि वचनं मिच्छा. अयम्पि उभतो कोटिको पञ्हो तवानुप्पत्तो, सो तया निब्बाहितब्बो’’ति.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, भगवता ‘तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’ति. भणितञ्च ‘अद्दसं ख्वाहं, भिक्खवे, पुराणं मग्गं पुराणं अञ्जसं पुब्बकेहि सम्मासम्बुद्धेहि अनुयात’न्ति, तं द्वयम्पि सभाववचनमेव, पुब्बकानं, महाराज, तथागतानं अन्तरधानेन असति अनुसासके मग्गो अन्तरधायि, तं [सो तं (सी. पी. क.)] तथागतो मग्गं लुग्गं पलुग्गं गूळ्हं पिहितं पटिच्छन्नं असञ्चरणं पञ्ञाचक्खुना सम्पस्समानो [सम्मसमानो (सी. पी.)] अद्दस पुब्बकेहि सम्मासम्बुद्धेहि अनुयातं, तंकारणा आह ‘अद्दसं ख्वाहं, भिक्खवे, पुराणं मग्गं पुराणं अञ्जसं पुब्बकेहि सम्मासम्बुद्धेहि अनुयात’न्ति.

‘‘पुब्बकानं, महाराज, तथागतानं अन्तरधानेन असति अनुसासके लुग्गं पलुग्गं गूळ्हं पिहितं पटिच्छन्नं असञ्चरणं मग्गं यं दानि तथागतो सञ्चरणं अकासि, तंकारणा आह ‘तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’ति.

‘‘इध, महाराज, रञ्ञो चक्कवत्तिस्स अन्तरधानेन मणिरतनं गिरिसिखन्तरे निलीयति, अपरस्स चक्कवत्तिस्स सम्मापटिपत्तिया उपगच्छति, अपि नु खो तं, महाराज, मणिरतनं तस्स पकत’’न्ति? ‘‘न हि, भन्ते, पाकतिकं येव तं मणिरतनं, तेन पन निब्बत्तित’’न्ति [निब्बत्तन्ति (सी. पी.)]. ‘‘एवमेव खो, महाराज, पाकतिकं पुब्बकेहि तथागतेहि अनुचिण्णं अट्ठङ्गिकं सिवं मग्गं असति अनुसासके लुग्गं पलुग्गं गूळ्हं पिहितं पटिच्छन्नं असञ्चरणं भगवा पञ्ञाचक्खुना सम्पस्समानो उप्पादेसि, सञ्चरणं अकासि, तंकारणा आह ‘तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’ति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, सन्तं येव पुत्तं योनिया जनयित्वा माता ‘जनिका’ति वुच्चति, एवमेव खो, महाराज, तथागतो सन्तं येव मग्गं लुग्गं पलुग्गं गूळ्हं पिहितं पटिच्छन्नं असञ्चरणं पञ्ञाचक्खुना सम्पस्समानो उप्पादेसि, सञ्चरणं अकासि, तंकारणा आह ‘तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’ति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, कोचि पुरिसो यं किञ्चि नट्ठं पस्सति, ‘तेन तं भण्डं निब्बत्तित’न्ति जनो वोहरति, एवमेव खो, महाराज, तथागतो सन्तं येव मग्गं लुग्गं पलुग्गं गूळ्हं पिहितं पटिच्छन्नं असञ्चरणं पञ्ञाचक्खुना सम्पस्समानो उप्पादेसि, सञ्चरणं अकासि, तंकारणा आह ‘तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’ति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, कोचि पुरिसो वनं सोधेत्वा भूमिं नीहरति, ‘तस्स सा भूमी’ति जनो वोहरति, न चेसा भूमि तेन पवत्तिता, तं भूमिं कारणं कत्वा भूमिसामिको नाम होति, एवमेव खो, महाराज, तथागतो सन्तं येव मग्गं लुग्गं पलुग्गं गूळ्हं पिहितं पटिच्छन्नं असञ्चरणं पञ्ञाय सम्पस्समानो उप्पादेसि, सञ्चरणं अकासि, तंकारणा आह ‘तथागतो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता’’’ति. ‘‘साधु, भन्ते नागसेन, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

मग्गुप्पादनपञ्हो चतुत्थो.