१०. धम्मदेसनाय अप्पोस्सुक्कपञ्हो
१०. ‘‘भन्ते नागसेन, तुम्हे भणथ ‘तथागतेन चतूहि च असङ्ख्येय्येहि कप्पानं सतसहस्सेन च एत्थन्तरे सब्बञ्ञुतञाणं परिपाचितं महतो जनकायस्स समुद्धरणाया’ति. पुन च ‘सब्बञ्ञुतं पत्तस्स अप्पोस्सुक्कताय चित्तं नमि, नो धम्मदेसनाया’ति.
‘‘यथा नाम, भन्ते नागसेन, इस्सासो वा इस्सासन्तेवासी वा बहुके दिवसे सङ्गामत्थाय उपासनं सिक्खित्वा सम्पत्ते महायुद्धे ओसक्केय्य, एवमेव खो, भन्ते नागसेन, तथागतेन चतूहि च असङ्ख्येय्येहि कप्पानं सतसहस्सेन च एत्थन्तरे सब्बञ्ञुतञाणं परिपाचेत्वा महतो जनकायस्स समुद्धरणाय सब्बञ्ञुतं पत्तेन धम्मदेसनाय ओसक्कितं.
‘‘यथा वा पन, भन्ते नागसेन, मल्लो वा मल्लन्तेवासी वा बहुके दिवसे निब्बुद्धं सिक्खित्वा सम्पत्ते मल्लयुद्धे ओसक्केय्य, एवमेव खो, भन्ते नागसेन, तथागतेन चतूहि च असङ्ख्येय्येहि कप्पानं सतसहस्सेन च एत्थन्तरे सब्बञ्ञुतञाणं परिपाचेत्वा महतो जनकायस्स समुद्धरणाय सब्बञ्ञुतं पत्तेन धम्मदेसनाय ओसक्कितं.
‘‘किं नु खो, भन्ते नागसेन, तथागतेन भया ओसक्कितं, उदाहु अपाकटताय ओसक्कितं, उदाहु दुब्बलताय ओसक्कितं, उदाहु असब्बञ्ञुताय ओसक्कितं, किं तत्थ कारणं, इङ्घ मे त्वं कारणं ब्रूहि कङ्खावितरणाय. यदि, भन्ते नागसेन, तथागतेन चतूहि च असङ्ख्येय्येहि कप्पानं सतसहस्सेन च एत्थन्तरे सब्बञ्ञुतञाणं परिपाचितं महतो जनकायस्स समुद्धरणाय, तेन हि ‘सब्बञ्ञुतं पत्तस्स अप्पोस्सुक्कताय चित्तं नमि, नो धम्मदेसनाया’ति यं वचनं, तं मिच्छा. यदि सब्बञ्ञुतं पत्तस्स अप्पोस्सुक्कताय चित्तं नमि नो धम्मदेसनाय, तेन हि ‘तथागतेन चतूहि च असङ्ख्येय्येति कप्पानं सतसहस्सेन च एत्थन्तरे सब्बञ्ञुतञाणं परिपाचितं महतो जनकायस्स समुद्धरणाया’ति तम्पि वचनं मिच्छा. अयम्पि उभतो कोटिको पञ्हो गम्भीरो दुन्निब्बेठो तवानुप्पत्तो, सो तया निब्बाहितब्बो’’ति.
‘‘परिपाचितञ्च, महाराज, तथागतेन चतूहि च असङ्ख्येय्येहि कप्पानं सतसहस्सेन च एत्थन्तरे सब्बञ्ञुतञाणं महतो जनकायस्स समुद्धरणाय, पत्तसब्बञ्ञुतस्स च अप्पोस्सुक्कताय चित्तं नमि, नो धम्मदेसनाय. तञ्च पन धम्मस्स गम्भीरनिपुणदुद्दसदुरनुबोधसुखुमदुप्पटिवेधतं सत्तानञ्च आलयारामतं सक्कायदिट्ठिया दळ्हसुग्गहिततञ्च दिस्वा ‘किं नु खो, कथं नु खो’ति अप्पोस्सुक्कताय चित्तं नमि, नो धम्मदेसनाय, सत्तानं पटिवेधचिन्तनमानसं येवेतं.
‘‘यथा, महाराज, भिसक्को सल्लकत्तो अनेकब्याधिपरिपीळितं नरं उपसङ्कमित्वा एवं चिन्तयति ‘केन नु खो उपक्कमेन कतमेन वा भेसज्जेन इमस्स ब्याधि वूपसमेय्या’ति, एवमेव खो, महाराज, तथागतस्स सब्बकिलेसब्याधिपरिपीळितं जनं धम्मस्स च गम्भीरनिपुणदुद्दसदुरनुबोधसुखुमदुप्पटिवेधतं दिस्वा ‘किं नु खो, कथं नु खो’ति अप्पोस्सुक्कताय चित्तं नमि, नो धम्मदेसनाय, सत्तानं पटिवेधचिन्तनमानसं येवेतं.
‘‘यथा, महाराज, रञ्ञो खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स दोवारिकअनीकट्ठपारिसज्जनेगमभटबल [बलत्थ (सी. पी.)] अमच्चराजञ्ञराजूपजीविने जने दिस्वा एवं चित्तमुप्पज्जेय्य ‘किं नु खो, कथं नु खो इमे सङ्गण्हिस्सामी’ति, एवमेव खो, महाराज, तथागतस्स धम्मस्स गम्भीरनिपुणदुद्दसदुरनुबोधसुखुमदुप्पटिवेधतं सत्तानञ्च आलयारामतं सक्कायदिट्ठिया दळ्हसुग्गहिततञ्च दिस्वा ‘किं नु खो, कथं नु खो’ति अप्पोस्सुक्कताय चित्तं नमि, नो धम्मदेसनाय, सत्तानं पटिवेधचिन्तनमानसं येवेतं.
‘‘अपि च, महाराज, सब्बेसं तथागतानं धम्मता एसा, यं ब्रह्मुना आयाचिता धम्मं देसेन्ति. तत्थ पन किं कारणं? ये तेन समयेन मनुस्सा तापसपरिब्बाजका समणब्राह्मणा, सब्बेते ब्रह्मदेवता होन्ति ब्रह्मगरुका ब्रह्मपरायणा, तस्मा तस्स बलवतो यसवतो ञातस्स पञ्ञातस्स उत्तरस्स अच्चुग्गतस्स ओनमनेन सदेवको लोको ओनमिस्सति ओकप्पेस्सति अधिमुच्चिस्सतीति इमिना च, महाराज, कारणेन तथागता ब्रह्मुना आयाचिता धम्मं देसेन्ति.
‘‘यथा, महाराज, कोचि राजा वा राजमहामत्तो वा यस्स ओनमति अपचितिं करोति, बलवतरस्स तस्स ओनमनेन अवसेसा जनता ओनमति अपचितिं करोति, एवमेव खो, महाराज, ब्रह्मे ओनमिते तथागतानं सदेवको लोको ओनमिस्सति, पूजितपूजको महाराज, लोको, तस्मा सो ब्रह्मा सब्बेसं तथागतानं आयाचति धम्मदेसनाय, तेन च कारणेन तथागता ब्रह्मुना आयाचिता धम्मं देसेन्ती’’ति. ‘‘साधु, भन्ते नागसेन, सुनिब्बेठितो पञ्हो, अतिभद्रकं वेय्याकरणं, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.
धम्मदेसनाय अप्पोस्सुक्कपञ्हो दसमो.