५. पञ्चकनिपातो

१. मणिकुण्डलवग्गो

३५१. मणिकुण्डलजातकं (५-१-१)

१. जीनो रथस्सं मणिकुण्डले च, पुत्ते च दारे च तथेव जीनो;

सब्बेसु भोगेसु असेसकेसु [असेसितेसु (सी. पी.), असेसिकेसु (क.)], कस्मा न सन्तप्पसि सोककाले.

२. पुब्बेव मच्चं विजहन्ति भोगा, मच्चो वा ते [च ने (पी.), धने (क.)] पुब्बतरं जहाति;

असस्सता भोगिनो कामकामि, तस्मा न सोचामहं सोककाले.

३. उदेति आपूरति वेति [पूरेति खीयति (स्या.)] चन्दो, अत्थं तपेत्वान [अन्धं तपेत्वान (क.), अत्थङ्गमेत्वान (स्या.), एत्थ ‘‘तपेत्वान अत्थं पलेती’’ति सम्बन्धो] पलेति सूरियो;

विदिता [विजिता (स्या.)] मया सत्तुक लोकधम्मा, तस्मा न सोचामहं सोककाले.

४. अलसो गिही कामभोगी न साधु, असञ्ञतो पब्बजितो न साधु;

राजा न साधु अनिसम्मकारी, यो पण्डितो कोधनो तं न साधु.

५. निसम्म खत्तियो कयिरा, नानिसम्म दिसम्पति;

निसम्मकारिनो राज [रञ्ञो (सी. स्या.)], यसो कित्ति च वड्ढतीति.

मणिकुण्डलजातकं पठमं.

३५२. सुजातजातकं (५-१-२)

६. किं नु सन्तरमानोव, लायित्वा हरितं तिणं;

खाद खादाति लपसि, गतसत्तं जरग्गवं.

७. न हि अन्नेन पानेन, मतो गोणो समुट्ठहे;

त्वञ्च तुच्छं विलपसि, यथा तं दुम्मती तथा.

८. तथेव तिट्ठति सीसं, हत्थपादा च वालधि;

सोता तथेव तिट्ठन्ति [सो तात तथेव तिट्ठति (क.)], मञ्ञे गोणो समुट्ठहे.

९. नेवय्यकस्स सीसञ्च [सीसं वा (सी. स्या. पी.)], हत्थपादा च दिस्सरे;

रुदं मत्तिकथूपस्मिं, ननु त्वञ्ञेव दुम्मति.

१०. आदित्तं वत मं सन्तं, घतसित्तंव पावकं;

वारिना विय ओसिञ्चं [ओसिञ्चि (क.)], सब्बं निब्बापये दरं.

११. अब्बही [अब्बूळ्हं (सी. स्या.), अब्भूळ्हं (क.)] वत मे सल्लं, यमासि हदयस्सितं [सोकं हदयनिस्सितं (सी. स्या.)];

यो मे सोकपरेतस्स, पितु सोकं अपानुदि.

१२. सोहं अब्बूळ्हसल्लोस्मि, वीतसोको अनाविलो;

न सोचामि न रोदामि, तव सुत्वान माणव.

१३. एवं करोन्ति सप्पञ्ञा, ये होन्ति अनुकम्पका;

विनिवत्तेन्ति सोकम्हा, सुजातो पितरं यथाति.

सुजातजातकं दुतियं.

३५३. वेनसाखजातकं (५-१-३)

१४. नयिदं निच्चं भवितब्बं ब्रह्मदत्त, खेमं सुभिक्खं सुखता च काये;

अत्थच्चये मा अहु सम्पमूळ्हो, भिन्नप्लवो सागरस्सेव मज्झे.

१५. यानि करोति पुरिसो, तानि अत्तनि पस्सति;

कल्याणकारी कल्याणं, पापकारी च पापकं;

यादिसं वपते बीजं, तादिसं हरते फलं.

१६. इदं तदाचरियवचो, पारासरियो यदब्रवि;

मा सु [मा स्सु (सी. स्या. पी.)] त्वं अकरि पापं, यं त्वं पच्छा कतं तपे.

१७. अयमेव सो पिङ्गिय [सो पिङ्गियो (स्या.), सोपि भिय्यो (क.)] वेनसाखो, [धोनसाखो (क. सी. पी.)] यम्हि घातयिं खत्तियानं सहस्सं;

अलङ्कते चन्दनसारानुलित्ते, तमेव दुक्खं पच्चागतं ममं.

१८. सामा च [सामापि (सी. स्या.)] खो चन्दनलित्तगत्ता [गत्ती (क. सी. स्या. पी.)], लट्ठीव सोभञ्जनकस्स उग्गता;

अदिस्वा [अदिस्वाव (सी.)] कालं करिस्सामि उब्बरिं, तं मे इतो दुक्खतरं भविस्सतीति.

वेनसाखजातकं [धोनसाखजातकं (क. सी. पी.)] ततियं.

३५४. उरगजातकं (५-१-४)

१९. उरगोव तचं जिण्णं, हित्वा गच्छति सं तनुं;

एवं सरीरे निब्भोगे, पेते कालङ्कते सति.

२०. डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं;

तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति.

२१. अनव्हितो ततो आगा, अननुञ्ञातो [नानुञ्ञातो (क.)] इतो गतो;

यथागतो तथा गतो, तत्थ का परिदेवना.

२२. डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं;

तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति.

२३. सचे रोदे किसा [किसी (पी.)] अस्सं, तस्सा मे किं फलं सिया;

ञातिमित्तसुहज्जानं, भिय्यो नो अरती सिया.

२४. डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं;

तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति.

२५. यथापि दारको चन्दं, गच्छन्तमनुरोदति;

एवं सम्पदमेवेतं, यो पेतमनुसोचति.

२६. डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं;

तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति.

२७. यथापि उदककुम्भो, भिन्नो अप्पटिसन्धियो;

एवं सम्पदमेवेतं, यो पेतमनुसोचति.

२८. डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं;

तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गतीति.

उरगजातकं चतुत्थं.

३५५. घटजातकं (५-१-५)

२९. अञ्ञे सोचन्ति रोदन्ति, अञ्ञे अस्सुमुखा जना;

पसन्नमुखवण्णोसि, कस्मा घट [घत (सी. पी.)] न सोचसि.

३०. नाब्भतीतहरो सोको, नानागतसुखावहो;

तस्मा धङ्क [वंक (पी.)] न सोचामि, नत्थि सोके दुतीयता [सोको दुतीयका (क.)].

३१. सोचं पण्डु किसो होति, भत्तञ्चस्स न रुच्चति;

अमित्ता सुमना होन्ति, सल्लविद्धस्स रुप्पतो.

३२. गामे वा यदि वारञ्ञे, निन्ने वा यदि वा थले;

ठितं मं नागमिस्सति, एवं दिट्ठपदो अहं.

३३. यस्सत्ता नालमेकोव, सब्बकामरसाहरो;

सब्बापि पथवी तस्स, न सुखं आवहिस्सतीति.

घटजातकं पञ्चमं.

३५६. कोरण्डियजातकं (५-१-६)

३४. एको अरञ्ञे गिरिकन्दरायं, पग्गय्ह पग्गय्ह सिलं पवेच्छसि [पवेज्झसि (स्या. सी. अट्ठ.)];

पुनप्पुनं सन्तरमानरूपो, कोरण्डिय [कारण्डिय (सी. स्या. पी.)] को नु तव यिधत्थो.

३५. अहञ्हिमं सागर सेवितन्तं, समं करिस्सामि यथापि पाणि;

विकिरिय सानूनि च पब्बतानि च, तस्मा सिलं दरिया पक्खिपामि.

३६. नयिमं महिं अरहति पाणिकप्पं, समं मनुस्सो करणाय मेको;

मञ्ञामिमञ्ञेव दरिं जिगीसं [जिगिंसं (सी. स्या. पी.)], कोरण्डिय हाहसि [हायसि (स्या. क.)] जीवलोकं.

३७. सचे अहं [अयं (सी. स्या. पी.)] भूतधरं न सक्का [सक्को (स्या. क.)], समं मनुस्सो करणाय मेको;

एवमेव त्वं ब्रह्मे इमे मनुस्से, नानादिट्ठिके नानयिस्ससि ते [ने (क.)].

३८. सङ्खित्तरूपेन भवं ममत्थं, अक्खासि कोरण्डिय एवमेतं;

यथा न सक्का पथवी समायं, कत्तुं मनुस्सेन तथा मनुस्साति.

कोरण्डियजातकं छट्ठं.

३५७. लटुकिकजातकं (५-१-७)

३९. वन्दामि तं कुञ्जर सट्ठिहायनं, आरञ्ञकं यूथपतिं यसस्सिं;

पक्खेहि तं पञ्जलिकं करोमि, मा मे वधी पुत्तके दुब्बलाय.

४०. वन्दामि तं कुञ्जर एकचारिं, आरञ्ञकं पब्बतसानुगोचरं;

पक्खेहि तं पञ्जलिकं करोमि, मा मे वधी पुत्तके दुब्बलाय;

४१. वमिस्सामि ते लटुकिके पुत्तकानि, किं मे तुवं काहसि दुब्बलासि;

सतं सहस्सानिपि तादिसीनं, वामेन पादेन पपोथयेय्यं.

४२. न हेव सब्बत्थ बलेन किच्चं, बलञ्हि बालस्स वधाय होति;

करिस्सामि ते नागराजा अनत्थं, यो मे वधी पुत्तके दुब्बलाय.

४३. काकञ्च पस्स लटुकिकं, मण्डूकं नीलमक्खिकं;

एते नागं अघातेसुं, पस्स वेरस्स वेरिनं;

तस्मा हि वेरं न कयिराथ, अप्पियेनपि केनचीति.

लटुकिकजातकं सत्तमं.

३५८. चूळधम्मपालजातकं (५-१-८)

४४. अहमेव दूसिया भूनहता, रञ्ञो महापतापस्स;

एतं मुञ्चतु धम्मपालं, हत्थे मे देव छेदेहि.

४५. अहमेव दूसिया भूनहता, रञ्ञो महापतापस्स;

एतं मुञ्चतु धम्मपालं, पादे मे देव छेदेहि.

४६. अहमेव दूसिया भूनहता, रञ्ञो महापतापस्स;

एतं मुञ्चतु धम्मपालं, सीसं मे देव छेदेहि.

४७. न हि [नह (सी. स्या. पी.) एत्थ ह-कारो खेदे] नूनिमस्स रञ्ञो, मित्तामच्चा च विज्जरे सुहदा;

ये न वदन्ति राजानं, मा घातयि ओरसं पुत्तं.

४८. न हि [नह (सी. स्या. पी.) एत्थ ह-कारो खेदे] नूनिमस्स रञ्ञो, ञाती मित्ता च विज्जरे सुहदा;

ये न वदन्ति राजानं, मा घातयि अत्रजं पुत्तं.

४९. चन्दनसारानुलित्ता, बाहा छिज्जन्ति धम्मपालस्स;

दायादस्स पथब्या, पाणा मे देव रुज्झन्तीति.

चूळधम्मपालजातकं अट्ठमं.

३५९. सुवण्णमिगजातकं (५-१-९)

५०. विक्कम रे हरिपाद [महामिग (सी. स्या. पी.)], विक्कम रे महामिग [हरीपद (सी. स्या. पी.)];

छिन्द वारत्तिकं पासं, नाहं एका वने रमे.

५१. विक्कमामि न पारेमि, भूमिं सुम्भामि वेगसा;

दळ्हो वारत्तिको पासो, पादं मे परिकन्तति.

५२. अत्थरस्सु पलासानि, असिं निब्बाह लुद्दक;

पठमं मं वधित्वान, हन पच्छा महामिगं.

५३. न मे सुतं वा दिट्ठं वा, भासन्तिं मानुसिं मिगिं [न मे सुता वा दिट्ठा वा, भासन्ती मानुसिं मिगी (टीका)];

त्वञ्च भद्दे सुखी होहि, एसो चापि महामिगो.

५४. एवं लुद्दक नन्दस्सु, सह सब्बेहि ञातिभि;

यथाहमज्ज नन्दामि, मुत्तं दिस्वा महामिगन्ति.

सुवण्णमिगजातकं नवमं.

३६०. सुयोनन्दीजातकं (५-१-१०)

५५. वाति गन्धो तिमिरानं, कुसमुद्दो च [व (स्या. पी.)] घोसवा;

दूरे इतो सुयोनन्दी [इतो हि सुसन्दी (सी. स्या.), इतोपि सुस्सोन्दी (पी.)], तम्बकामा तुदन्ति मं.

५६. कथं समुद्दमतरि, कथं अद्दक्खि सेदुमं [सेरुमं (सी. स्या. पी.)];

कथं तस्सा च तुय्हञ्च, अहु सग्ग [अग्ग (सी. स्या.)] समागमो.

५७. कुरुकच्छा [भरुकच्छा (सी. स्या. पी.)] पयातानं, वाणिजानं धनेसिनं;

मकरेहि अभिदा [मकरेहिब्भिदा (सी.), मकरेहि’भिदा (स्या.), मकरेहि भिन्ना (पी.)] नावा, फलकेनाहमप्लविं.

५८. सा मं सण्हेन मुदुना, निच्चं चन्दनगन्धिनी;

अङ्गेन [अङ्केन (पी. क.)] उद्धरी भद्दा, माता पुत्तंव ओरसं.

५९. सा मं अन्नेन पानेन, वत्थेन सयनेन च;

अत्तनापि च मन्दक्खी, एवं तम्ब विजानाहीति.

सुयोनन्दीजातकं दसमं.

मणिकुण्डलवग्गो पठमो.

तस्सुद्दानं –

अथ जिनवरो हरितं तिणको, अथ भिन्नप्लवो उरगोव घटो;

दरिया पुन कुञ्जर भूनहता, मिगमुत्तमसग्गवरेन दसाति.

२. वण्णारोहवग्गो

३६१. वण्णारोहजातकं (५-२-१)

६०. वण्णारोहेन जातिया, बलनिक्कमनेन च;

सुबाहु न मया सेय्यो, सुदाठ इति भाससि.